Του Άγη Βερούτη
Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη κολλάει συνήθως στο chatbot. Στην οθόνη. Στην απάντηση που βγαίνει σε λίγα δευτερόλεπτα και κάνει τον χρήστη να λέει “ωραίο”.
Πίσω από αυτό το “ωραίο” υπάρχει αλυσίδα αξίας. Το AI Value-chain. Όποιος βλέπει μόνο την απάντηση, πληρώνει ενοίκιο σε όλους τους προηγούμενους κρίκους της αλυσίδας αξίας.
Η αλυσίδα αξίας του AI ξεκινάει από τις ερευνητικές ομάδες που σχεδιάζουν τα μοντέλα αιχμής. Λίγοι άνθρωποι, με σπάνιο ταλέντο και πολύ υψηλές αμοιβές, γράφουν την αρχιτεκτονική της νέας μηχανικής σκέψης. Γνώση, μαθηματικά, μηχανική, εμπειρία, ταχύτητα. Ο πρώτος κρίκος αξίας.
Ύστερα έρχονται τα δεδομένα με αξία. Τρισεκατομμύρια λέξεις, εικόνες, κώδικας, ήχος, βίντεο, επιστημονικά κείμενα, ανθρώπινη παραγωγή δεκαετιών. Η ανθρωπότητα παρήγαγε το υλικό. Οι εταιρείες το μάζεψαν, το καθάρισαν, το τάισαν στη μηχανή και το μετέτρεψαν σε προϊόν. Πολύ καλή δουλειά, όταν μπορείς να την κάνεις. Ακόμη καλύτερη όταν οι υπόλοιποι αργούν να καταλάβουν ότι η γνώση τους έγινε πρώτη ύλη σε εργοστάσιο άλλου.
Μετά μπαίνει ο κρίκος του training. Εκεί καίγεται το πολύ χρήμα. Χιλιάδες κάρτες γραφικών, data centers, ηλεκτρική ισχύς, ψύξη, δίκτυα, μηχανικοί, χρόνος. Ένα μεγάλο μοντέλο καίει κεφάλαιο. Καίει ρεύμα. Καίει υποδομή. Κάθε ώρα εκπαίδευσης μετατρέπει ενέργεια και υπολογιστική ισχύ σε μελλοντική παραγωγικότητα.
Όταν το μοντέλο βγαίνει στην αγορά, ο τελικός χρήστης βλέπει ένα κουμπί. Ο πάροχος βλέπει τιμολόγιο. Συνδρομές, tokens, API, enterprise συμβόλαια. Κάθε ερώτηση, κάθε απάντηση, κάθε περίληψη, κάθε κομμάτι κώδικα, κάθε ανάλυση εγγράφου περνάει από μια μηχανή που πληρώνεται. Το inference γίνεται στα data centers.
Το token γίνεται μονάδα μέτρησης της μηχανικής σκέψης. Η νέα κιλοβατώρα της παραγωγικότητας.
Πάνω στα μεγάλα μοντέλα χτίζονται εφαρμογές. Άλλος κρίκος. Νομικοί βοηθοί. Λογιστικά εργαλεία. Agents για εξυπηρέτηση πελατών. Συστήματα για γιατρούς, ξενοδοχεία, logistics, δήμους, βιομηχανία. Το μοντέλο γίνεται συστατικό. Η αξία γεννιέται όταν λύνει πραγματική δουλειά.
Ύστερα έρχεται η επιχείρηση. Εκεί εμφανίζεται το πρακτικό κέρδος. Ένας εργαζόμενος με δέκα ώρες σοβαρής χρήσης AI μπορεί να κάνει έργο που παλαιότερα ήθελε ομάδα, χρόνο, χρήμα και ατελείωτο συντονισμό. Σε πιο απλές δουλειές, το όφελος βγαίνει πιο ήσυχα: λιγότερα λάθη, καλύτερη εξυπηρέτηση, χαμηλότερο κόστος, γρηγορότερη απόκριση.
Όταν αυτό απλωθεί σε εκατοντάδες χιλιάδες επιχειρήσεις, αλλάζει οικονομία.
Έτσι μοιράζεται η υπεραξία σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας: ερευνητής, δεδομένα, training, data center, πάροχος μοντέλου, εφαρμογή, επιχείρηση, εργαζόμενος, καταναλωτής.
Όποιος μετέχει, παίρνει κομμάτι. Όποιος απουσιάζει, πληρώνει.
Εδώ είναι το σημαντικό στοιχείο για την Ελλάδα: το data center καλύπτει έναν κρίσιμο κρίκο. Μετατρέπει ηλεκτρική ενέργεια σε υπολογιστική ισχύ και υπολογιστική ισχύ σε υπηρεσία τεχνητής νοημοσύνης. Σε ένα data center βάζεις ρεύμα και βγάζεις compute. Η χώρα που κατέχει αυτόν τον κρίκο πουλάει υπολογιστική ισχύ. Η χώρα που λείπει από αυτόν τον κρίκο την αγοράζει ή χειρότερα την ενοικιάζει με το μήνα.
Το μέγεθος φαίνεται στους αριθμούς.
Αν δεχθούμε ως υπόθεση εργασίας τιμολόγηση €2,5 ανά kW υπολογιστικής ισχύος την ώρα, που όμως μπορεί να φτάσει ως και €10/kWh On-demand pricing for AI instances στις μεγάλες πλατφόρμες. Με πλήρη αξιοποίηση ισχύος, ένα μικρό data center των 10 MW φέρνει ακαθάριστο τζίρο €25.000 την ώρα. Δηλαδή €600.000 την ημέρα. Περίπου €219 εκατ. τον χρόνο.
– Στα 100 MW, μιλάμε για €2,19 δισ. τον χρόνο.
– Στο 1 GW, για €21,9 δισ. ετήσιο ακαθάριστο τζίρο.
Σχεδόν δηλαδή όσο τζίρο έφερε ολόκληρος ο ελληνικός τουρισμός το 2025.
Αυτά τα χρήματα αφορούν τζίρο, όχι καθαρό κέρδος. Αφαιρούμε κόστος για εξοπλισμό, αποσβέσεις, χρηματοδότηση, ψύξη, δίκτυα, συντήρηση, προσωπικό, φόρους, ρίσκο. Κανένα εργοστάσιο φυσικά δεν κρατά όλο τον τζίρο του στην τσέπη. Το κρίσιμο μέγεθος βρίσκεται αλλού: στην εξαγώγιμη υπηρεσία. Αν πουλάς compute από την Ελλάδα προς τον κόσμο, πχ Νότιανατολική Ευρώπη, ή Μέση Ανατολή ή Βόρεια Αφρική κλπ, τότε τα χρήματα αυτά μπαίνουν στη χώρα. Αν αγοράζεις compute από έξω, τα χρήματα φεύγουν και μεγαλώνουν την εξάρτηση και το έλλειμμα ισοζυγίου συναλλαγών.
Η Ελλάδα πανηγυρίζει για τον τουρισμό, και σωστά. Φέρνει εισόδημα, δουλειές, ζωή σε περιοχές, φορολογικά έσοδα. Φυσικά για να δουλέψει απαιτεί γη, κτίρια, κρεβάτια, εποχικότητα, αεροδρόμια, πίεση σε νησιά, νερό, σκουπίδια, δρόμους και εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που συχνά δουλεύουν στα όρια.
Το compute δουλεύει αλλιώς. Θέλει ρεύμα, γη, δίκτυα, ψύξη, κεφάλαιο, τεχνική οργάνωση, πελάτες. Μπορεί να δουλεύει δώδεκα μήνες τον χρόνο. Μπορεί να εξάγει υπηρεσία χωρίς να γεμίζει νησιά. Μπορεί να δημιουργήσει βιομηχανική αξία σε περιοχές που έχασαν την παλιά τους παραγωγική βάση.
Και εδώ η Ελλάδα έχει ΟΛΑ τα πλεονεκτήματα.
Έχει ΑΠΕ που σε ώρες συμφόρησης κόβονται πολλές γιγαβατώρες το χρόνο, επειδή το σύστημα δεν μπορεί να απορροφήσει όλη την παραγωγή την ώρα που παράγεται. Δηλαδή πράσινη ενέργεια που σήμερα πετιέται, ενώ θα μπορούσε να τροφοδοτεί φορτία υψηλής αξίας.
Έχει πρώην λιγνιτικές περιοχές με βιομηχανική γη, δίκτυα, τεχνικούς ανθρώπους και υδατική υποδομή που υπηρετούσε θερμικούς σταθμούς. Με το σβήσιμο του λιγνίτη, μέρος αυτής της υποδομής μπορεί να αποκτήσει νέα χρήση. Ακόμη και ένα μικρό κομμάτι, σωστά σχεδιασμένο, αλλάζει την εξίσωση.
Έχει και θάλασσα. Ο όγκος του θαλάσσιου νερού γύρω από τη χώρα δημιουργεί τεχνικό πεδίο για λύσεις ψύξης που σήμερα μοιάζουν δύσκολες ή ακριβές επειδή δεν τις χρειαστήκαμε αρκετά ώστε να τις φτηνύνουμε. Η ανάγκη γεννά εφευρετικότητα. Η αδράνεια γεννά επιτροπές.
Data centers χωρίς ενεργειακό σχέδιο θα προκαλέσουν σύγκρουση με τις τοπικές κοινωνίες. Θέλουν δικό τους ρεύμα, συμβάσεις ενέργειας, αποθήκευση, ψύξη που δεν στραγγίζει τον τόπο, χρήση απορριπτόμενης θερμότητας όπου γίνεται πχ για δωρεάν χειμερινή θέρμανση μικρών πόλεων, και ανταλλάγματα στις περιοχές που τα φιλοξενούν. Η AI δεν μπορεί να ζητά από τον πολίτη ακριβότερο ρεύμα για να γράφει φτηνότερα emails κάποιος άλλος.
Data center αποκομμένο από την υπόλοιπη οικονομία μένει τσιμέντο με servers. Δεμένο με ενέργεια, ελληνική χρήση compute, δεδομένα, εφαρμογές και ιδιοκτησία γίνεται κρίκος υπεραξίας. Εκεί βρίσκεται όλη η διαφορά.
Η Ελλάδα χρειάζεται κάτι περισσότερο από φιλοξενία servers. Χρειάζεται υποδομή που τραβάει και τους επόμενους κρίκους. Compute για ελληνικές εφαρμογές. AI εργαλεία για ΜΜΕ. Ασφαλές περιβάλλον για δημόσια δεδομένα. Τοπικές λύσεις για τουρισμό, ναυτιλία, υγεία, ενέργεια, λογιστήρια, δήμους, βιομηχανία. Και κυρίως μερίδιο ιδιοκτησίας.
Χωρίς ιδιοκτησία, η χώρα γίνεται νοικάρης σε ξένη μηχανή.
Οι μεγάλες AI εταιρείες σήμερα που είναι ακόμα αρχή, συχνά επιδοτούν τη χρήση. Δίνουν φτηνές συνδρομές, γενναιόδωρη πρόσβαση, εργαλεία που κοστίζουν περισσότερο απ’ όσο χρεώνονται. Θέλουν να μπει η AI στη δουλειά, στο γραφείο, στη συνήθεια, στην καθημερινή παραγωγή. Μετά θα χρεώσουν όσο αντέχει ο πελάτης. Το έχουν ξανακάνει οι πλατφόρμες. Πρώτα σε μαθαίνουν. Μετά σε τιμολογούν.
Εδώ βρίσκεται ο μηχανισμός του χθεσινού άρθρου. Η Ελλάδα κινδυνεύει να γίνει ενοικιαστής της οικονομίας της επειδή μπορεί να πληρώνει όλους τους κρίκους χωρίς να κατέχει κανέναν. Chips άλλων. Μοντέλα άλλων. Data centers άλλων. Πλατφόρμες άλλων. Εφαρμογές άλλων. Και μετά θα πανηγυρίζει επειδή ο Έλληνας επαγγελματίας έγινε 30% πιο παραγωγικός με ξένη νοικιασμένη μηχανή.
Η Ελλάδα πρέπει να διαλέξει κρίκους. Μερίδιο σε data centers. Compute για την πραγματική οικονομία. Καθαρά ελληνικά δεδομένα. Εφαρμογές που λύνουν ελληνικά προβλήματα. Ανθρώπους που μαθαίνουν να δουλεύουν με μηχανές.
Αλλιώς θα κάνουμε το γνωστό. Θα πληρώνουμε συνδρομή, θα λέμε ότι εκσυγχρονιστήκαμε και θα απορούμε γιατί η υπεραξία πέρασε από δίπλα μας και συνέχισε. Η AI θα αφήσει απέξω όσους μένουν έξω από την αλυσίδα που τη μετατρέπει σε αξία. Και τότε η χώρα θα έχει AI παντού, αλλά μερίδιο πουθενά.
Τελικά, θα μπορούσαμε να αποφασίσουμε ως κοινωνία ότι θα προμοτάρουμε την δημιουργία 4GW data centers στα επόμενα 2 χρόνια στην Ελλάδα, για να αυξήσουμε την οικονομία μας κατά άλλες 4 φορές όσα φέρνει σήμερα ο τουρισμός. Να αυξήσουμε το ΑΕΠ μας κατά 30%, δηλαδή όσο μας έκοψε η χρεοκοπία το 2010. Και να μπούμε με το κεφάλι στην 4η Βιομηχανική Επανάσταση.
Και φτιάχνοντας έτοιμα πακέτα γης και αδειοδότησης και ηλεκτροδότησης θα μπορέσουμε να προσελκύσουμε σε ΑΔΙΑΒΛΗΤΟ πλειοδοτικό διαγωνισμό τους μεγαλύτερους παίκτες ΑΙ στον κόσμο.
Η χώρα έχει τις προδιαγραφές και τις συνθήκες για να το πετύχει αυτό, και να το τρέξει ως δημόσια περιουσία μέσα από το Υπερταμείο ή ακόμα καλύτερα μέσα από την ΑΑΔΕ.
Το ερώτημα παραμένει: τα γόνατα τα έχει;
