Στην πρώτη γραμμή της κρατικής ατζέντας επανέρχεται με ένταση το ζήτημα της ασφάλειας των κρίσιμων υποδομών, σε μια περίοδο όπου οι… γεωπολιτικές ρωγμές δεν περιορίζονται πλέον στα ανατολικά σύνορα της χώρας, αλλά εκτείνονται σε δίκτυα ενέργειας, επικοινωνιών και ύδρευσης.
Όπως αναφέρουν αρμόδιες πηγές στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο» η κυβέρνηση δρομολογεί τη δημιουργία νέας Γενικής Γραμματείας Προστασίας Κρίσιμων Υποδομών στο υπουργείο Προστασίας του Πολίτη.
Στόχος της νέας δομής θα είναι ο κεντρικός συντονισμός του σχεδιασμού και της εφαρμογής πολιτικών ασφάλειας για τις κρίσιμες υποδομές της χώρας, από τα ενεργειακά δίκτυα έως τις υποδομές ύδρευσης και μεταφορών καθώς έως σήμερα η θωράκισή τους κινούνταν κατακερματισμένα ανάμεσα σε συναρμόδια υπουργεία, φορείς και ανεξάρτητους διαχειριστές δικτύων.
Το αντικείμενο της νέας γραμματείας είναι φιλόδοξο και ταυτόχρονα εξαιρετικά απαιτητικό. Στο επίκεντρο τοποθετείται η σχεδιασμός, η υλοποίηση και η συστηματική παρακολούθηση ενός ενιαίου σχεδίου ασφάλειας για τις κρίσιμες υποδομές της χώρας. Σε μια εποχή όπου η έννοια της απειλής έχει μετασχηματιστεί, η προστασία δεν αφορά πλέον μόνο φυσικές παρεμβάσεις ή συμβατικά μέτρα φύλαξης, αλλά ένα πολυσύνθετο πλέγμα τεχνολογικής, επιχειρησιακής και πληροφοριακής άμυνας.
Ενεργειακά δίκτυα στο επίκεντρο της θωράκισης
Στην πρώτη γραμμή του ενδιαφέροντος βρίσκονται, αναπόφευκτα, οι ενεργειακές υποδομές. Υποθαλάσσια καλώδια ηλεκτρικής διασύνδεσης, δίκτυα μεταφοράς και διανομής φυσικού αερίου, μονάδες αποθήκευσης και επαναεριοποίησης LNG, διυλιστήρια πετρελαίου, αλλά και κρίσιμες εγκαταστάσεις του ΑΔΜΗΕ και του ΔΕΣΦΑ συγκροτούν τον σκληρό πυρήνα που εντάσσεται σε ένα ενιαίο πλαίσιο προστασίας με αναβαθμισμένες απαιτήσεις ασφάλειας.
Η περίπτωση της Ρεβυθούσας είναι ενδεικτική. Ήδη έχουν τεθεί σε εφαρμογή μέτρα αυξημένης επιτήρησης, με χαρακτηριστικότερο την απαγόρευση πτήσεων drones στην περιοχή. Το γεγονός αυτό δεν είναι ούτε τυχαίο ούτε μεμονωμένο. Αντιθέτως, εντάσσεται σε μια ευρύτερη λογική αποτροπής απειλών από αέρος, καθώς η χρήση μη επανδρωμένων συστημάτων έχει πολλαπλασιαστεί, τόσο σε πολιτικό όσο και σε υβριδικό επίπεδο κινδύνων.
Νέα απειλή κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας
Το νέο στοιχείο που ανησυχεί ιδιαίτερα τις αρμόδιες υπηρεσίες είναι η υποθαλάσσια διάσταση της ασφάλειας. Καλώδια μεταφοράς ρεύματος και αγωγοί μεταφοράς αερίου σε μεγάλα βάθη, σε θαλάσσιες ζώνες με αυξημένη στρατηγική σημασία, αποτελούν ένα πεδίο δυνητικής τρωτότητας. Η προστασία τους συνδέεται με υψηλές τεχνικές απαιτήσεις καθώς η εξέλιξη της τεχνολογίας θαλάσσιων drones και αυτόνομων υποβρύχιων οχημάτων δημιουργεί ένα νέο περιβάλλον απειλών, στο οποίο η επιτήρηση είναι εξαιρετικά δύσκολη και το κόστος προστασίας ιδιαίτερα υψηλό.
Σε αυτό το πλαίσιο, η συζήτηση για την ασφάλεια των υποδομών αποκτά σαφή γεωπολιτική διάσταση. Οι ενεργειακοί διάδρομοι της Ανατολικής Μεσογείου, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις με γειτονικές χώρες και η λειτουργία κρίσιμων κόμβων εισαγωγής ενέργειας τοποθετούν την Ελλάδα σε ένα πλέγμα συμφερόντων όπου η τεχνική ασφάλεια συναντά την εξωτερική πολιτική. Δεν είναι τυχαίο ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο η προστασία κρίσιμων υποδομών έχει αναδειχθεί σε στρατηγική προτεραιότητα, στο πλαίσιο της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας απέναντι σε υβριδικές απειλές.
Νέα Γραμματεία και Εθνική Βάση Δεδομένων
Η δημιουργία της νέας Γενικής Γραμματείας έρχεται να «κουμπώσει» πάνω σε μια ήδη εξελισσόμενη θεσμική υποδομή. Στο νομοσχέδιο που είχε τεθεί σε διαβούλευση στις αρχές του έτους και το οποίο ψηφίστηκε στις 19 Φεβρουαρίου, είχε προβλεφθεί η συγκρότηση μιας εθνικής βάσης δεδομένων κρίσιμων υποδομών, η οποία θα λειτουργήσει και ως εργαλείο ταξινόμησης, αξιολόγησης κινδύνου και προτεραιοποίησης μέτρων ανθεκτικότητας με στόχο τον ενιαίο συντονισμό δράσεων για την ασφάλεια των υποδομών.
Από τον κατακερματισμό στην ενιαία χαρτογράφηση κινδύνων
Στην πράξη, επιχειρείται για πρώτη φορά μια οριζόντια χαρτογράφηση εγκαταστάσεων και δικτύων που μέχρι σήμερα αντιμετωπίζονταν αποσπασματικά από διαφορετικούς φορείς. Εκτός από τις ενεργειακές υποδομές, κρίσιμες θεωρούνται και εγκαταστάσεις ύδρευσης και αποχέτευσης, τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, υποδομές μεταφορών (λιμάνια, αεροδρόμια, σιδηροδρομικοί και οδικοί κόμβοι), μονάδες υγείας, δομές πολιτικής προστασίας, κυβερνητικά και διοικητικά κτίρια, εκπαιδευτικές εγκαταστάσεις, καθώς και άλλα κτίρια κοινής ωφέλειας των οποίων η λειτουργία κρίνεται απαραίτητη για την κοινωνική και οικονομική σταθερότητα. Η ενοποίηση της πληροφορίας θεωρείται κρίσιμη, καθώς χωρίς ενιαία εικόνα του «τι είναι κρίσιμο» και «σε ποιο βαθμό», κάθε σχέδιο προστασίας παραμένει μερικό και συχνά ανεπαρκές.
Οι υβριδικές απειλές αλλάζουν το δόγμα προστασίας
Οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι λειτουργούν ως επιταχυντής αυτών των εξελίξεων. Η ασφάλεια δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι υποδομές αποτελούν δυνητικούς στόχους είτε άμεσης είτε έμμεσης πίεσης. Από κυβερνοεπιθέσεις έως φυσικές παρεμβάσεις και από δολιοφθορές έως «γκρίζες ζώνες» επιχειρήσεων, το φάσμα των απειλών έχει διευρυνθεί σημαντικά.
Σε αυτό το σκηνικό, η νέα Γενική Γραμματεία θα κληθεί να λειτουργήσει ως κεντρικός συντονιστής ενός σύνθετου οικοσυστήματος ασφάλειας. Το στοίχημα είναι διπλό. Αφενός αφορά την άμεση επιχειρησιακή θωράκιση κρίσιμων εγκαταστάσεων όπως τα ενεργειακά hubs, τα δίκτυα μεταφοράς και οι υδάτινες υποδομές, και αφετέρου τη διαμόρφωση ενός συνεκτικού στρατηγικού πλαισίου που θα μπορεί να προσαρμόζεται στις ταχύτατα εξελισσόμενες μορφές απειλών.
