Η προσφυγή 26 φορέων και πολιτών επαναφέρει το ζήτημα της εγκατάστασης ανεμογεννητριών σε καμένες δασικές περιοχές. Η απόφαση 2499/2012 της Ολομέλειας, οι περιβαλλοντικές εγκρίσεις για δύο αιολικούς σταθμούς και τα κρίσιμα ζητήματα που καλείται να εξετάσει το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο.
Ένα σημαντικό ζήτημα για την περιβαλλοντική αδειοδότηση έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και την προστασία των αναδασωτέων εκτάσεων επανέρχεται ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας, με αφορμή την αδειοδότηση αιολικών σταθμών σε περιοχή του Έβρου που επλήγη από την καταστροφική πυρκαγιά του Αυγούστου 2023.
Στις 7 Οκτωβρίου 2026 συζητήθηκε αίτηση ακύρωσης που έχουν καταθέσει 26 περιβαλλοντικές και φιλοζωικές οργανώσεις, φορείς και φυσικά πρόσωπα. Σύμφωνα με ρεπορτάζ της Εφημερίδας των Συντακτών, η προσφυγή στρέφεται κατά της αδειοδότησης αιολικών εγκαταστάσεων σε καμένες, αναδασωτέες εκτάσεις και θέτει εκ νέου το ζήτημα της συνταγματικότητας τέτοιων επεμβάσεων.
Στον πυρήνα της υπόθεσης βρίσκεται η ερμηνεία του άρθρου 117 παράγραφος 3 του Συντάγματος, καθώς και η απόφαση 2499/2012 της Ολομέλειας του ΣτΕ, η οποία έχει διαμορφώσει το βασικό νομολογιακό πλαίσιο για την κατ’ εξαίρεση εκτέλεση έργων σε αναδασωτέες εκτάσεις.
Η συζήτηση της αίτησης δεν σημαίνει ότι έχει ήδη εκδοθεί νέα δικαστική απόφαση ή ότι έχουν ανασταλεί αυτομάτως οι σχετικές περιβαλλοντικές εγκρίσεις.
Η συγκεκριμένη αδειοδότηση: Δύο αιολικοί σταθμοί, ισχύος 6,6 MW
Η υπόθεση συνδέεται με την Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) με αριθμό πρωτοκόλλου 127774/20.09.2023, την οποία εξέδωσε η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Μακεδονίας – Θράκης.
Η απόφαση, με ΑΔΑ 9ΤΝΣΟΡ1Υ-3ΕΚ, αφορά την εταιρεία «ΑΙΟΛΙΚΑ ΕΒΡΟΥ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Ι.Κ.Ε.» και την κατασκευή δύο αιολικών σταθμών στις θέσεις «ΜΥΤΑΚΑΣ 1» και «ΜΥΤΑΚΑΣ 2» του Δήμου Αλεξανδρούπολης.
Από το ίδιο το διοικητικό έγγραφο προκύπτουν τα ακόλουθα τεχνικά χαρακτηριστικά:
| Χαρακτηριστικό | Στοιχεία ΑΕΠΟ |
|---|---|
| Αριθμός αιολικών σταθμών | 2 |
| Ανεμογεννήτριες | 2, μία ανά σταθμό |
| Συνολική εγκατεστημένη ισχύς | 6,6 MW |
| Μέγιστη ισχύς παραγωγής | 6,0 MW |
| Τύπος ανεμογεννητριών | Vestas V136 |
| Ονομαστική ισχύς ανά μονάδα | 3,3 MW |
| Ύψος πύργου | 82 μέτρα |
| Διάμετρος πτερωτής | 136 μέτρα |
Η αδειοδότηση καλύπτει επίσης τις απαιτούμενες εργασίες διαμόρφωσης πλατειών ανέγερσης, βελτίωσης της οδοποιίας πρόσβασης και κατασκευής της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι, σύμφωνα με την ΑΕΠΟ, οι θέσεις εγκατάστασης βρίσκονται εντός της Ζώνης Ειδικής Προστασίας GR1110009 «Νότιο Δασικό Σύμπλεγμα Έβρου», η οποία εντάσσεται στο δίκτυο Natura 2000.
Επιπλέον, οι εκτάσεις χαρακτηρίζονται ως δημόσιες δασικού χαρακτήρα, ενώ η περιοχή έχει ιδιαίτερη σημασία για την προστασία της ορνιθοπανίδας.
Η περιβαλλοντική έγκριση εκδόθηκε περίπου έναν μήνα μετά τη μεγάλη πυρκαγιά του 2023. Οι προσφεύγοντες αμφισβητούν τη νομιμότητα της αδειοδότησης, υποστηρίζοντας ότι αφορά εκτάσεις για τις οποίες ισχύει το καθεστώς προστασίας της αναδάσωσης.
Το άρθρο 117 του Συντάγματος και η προστασία των καμένων δασών
Η παράγραφος 3 του άρθρου 117 του Συντάγματος καθιερώνει ιδιαίτερα αυστηρό πλαίσιο προστασίας για τα δημόσια και ιδιωτικά δάση και τις δασικές εκτάσεις που καταστρέφονται από πυρκαγιά ή αποψιλώνονται με άλλο τρόπο.
Η συνταγματική διάταξη προβλέπει ότι οι εκτάσεις αυτές διατηρούν τον προηγούμενο δασικό τους χαρακτήρα, κηρύσσονται υποχρεωτικά αναδασωτέες και δεν μπορούν να διατεθούν για διαφορετικό προορισμό.
Ο σκοπός της ρύθμισης είναι να διασφαλίζεται ότι η καταστροφή της δασικής βλάστησης δεν θα μεταβάλλει τη νομική προστασία της έκτασης ούτε θα δημιουργεί δυνατότητα αλλαγής της χρήσης της εξαιτίας της καταστροφής.
Το κρίσιμο νομικό ερώτημα είναι εάν αυτή η προστασία αποκλείει απολύτως οποιαδήποτε επέμβαση πριν από την αποκατάσταση του δάσους ή εάν επιτρέπονται συγκεκριμένες, εξαιρετικές παρεμβάσεις για επιτακτικούς λόγους δημόσιου συμφέροντος.
Τι αποφάσισε η Ολομέλεια του ΣτΕ το 2012
Το ζήτημα έχει ήδη απασχολήσει το Συμβούλιο της Επικρατείας στην υπόθεση εγκατάστασης αιολικού σταθμού στον Ελικώνα της Βοιωτίας.
Με την απόφαση ΣτΕ Ολομ. 2499/2012, το δικαστήριο έκρινε ότι η αυστηρή συνταγματική προστασία των αναδασωτέων εκτάσεων δεν αποκλείει, σε κάθε περίπτωση, τη δυνατότητα νομοθετικής πρόβλεψης εξαιρετικών επεμβάσεων.
Η πλειοψηφία δέχθηκε ότι τέτοιες επεμβάσεις μπορούν να επιτρέπονται όταν εξυπηρετούν ανάγκες ιδιαίτερης κοινωνικής, εθνικής ή οικονομικής σημασίας.
Ωστόσο, η απόφαση δεν καθιέρωσε μια γενική και ανεπιφύλακτη δυνατότητα εγκατάστασης έργων ΑΠΕ σε καμένα δάση.
Αντιθέτως, συνέδεσε το επιτρεπτό της επέμβασης με αυστηρές προϋποθέσεις:
- Απολύτως αναγκαία επέμβαση: Πρέπει να τεκμηριώνεται ότι η εκτέλεση του έργου στη συγκεκριμένη αναδασωτέα έκταση είναι αναγκαία και επιτακτική.
- Επιτακτικός δημόσιος σκοπός: Η αναμονή μέχρι την αποκατάσταση της δασικής βλάστησης πρέπει να οδηγεί σε ματαίωση του επιδιωκόμενου δημόσιου σκοπού.
- Ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία: Η διοικητική έγκριση πρέπει να εξηγεί τη σημασία του έργου και την αναγκαιότητα πραγματοποίησής του πριν από την αναδάσωση, χωρίς να αρκεί η οικονομική αποδοτικότητα της επένδυσης.
Επιπλέον, η έγκριση επέμβασης δεν συνεπάγεται άρση του αναδασωτέου χαρακτήρα. Η έκταση διατηρεί το προστατευτικό νομικό καθεστώς της και παραμένει υποχρεωτική η αποκατάσταση του δασικού χαρακτήρα κατά τους προβλεπόμενους όρους.
Απέναντι στη θέση της πλειοψηφίας είχε διατυπωθεί ισχυρή μειοψηφούσα άποψη, σύμφωνα με την οποία η συνταγματική απαγόρευση δεν επιδέχεται τέτοιες εξαιρέσεις.
Τι ζητούν οι προσφεύγοντες στον Έβρο
Η προσφυγή που συζητήθηκε στις 7 Οκτωβρίου 2026 επαναφέρει την αντιπαράθεση για την ερμηνεία της συνταγματικής διάταξης.
Στους προσφεύγοντες περιλαμβάνονται, σύμφωνα με το δημοσιοποιημένο ρεπορτάζ, η Οικολογική Εταιρεία Νομού Έβρου, η Οικολογική Ομάδα Ροδόπης, το Πανελλήνιο Δίκτυο Οικολογικών Οργανώσεων και άλλοι περιβαλλοντικοί και φιλοζωικοί φορείς.
Η επιχειρηματολογία τους εστιάζει στη θέση ότι η εγκατάσταση αιολικών σταθμών σε αναδασωτέες εκτάσεις αντιβαίνει στην προστασία που εγγυάται το άρθρο 117 παρ. 3 του Συντάγματος.
Οι προσφεύγοντες ζητούν την επανεξέταση του νομολογιακού πλαισίου του 2012, επικαλούμενοι μεταξύ άλλων την αυξημένη έκταση και συχνότητα των δασικών πυρκαγιών, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ και την ανάγκη αυστηρότερης προστασίας των οικοσυστημάτων που βρίσκονται σε διαδικασία φυσικής αναγέννησης.
Πρόκειται για ισχυρισμούς των προσφευγόντων, οι οποίοι τελούν υπό δικαστική αξιολόγηση. Η συζήτηση της υπόθεσης δεν προδικάζει εάν το ΣτΕ θα διατηρήσει, θα εξειδικεύσει ή θα μεταβάλει την προηγούμενη νομολογία του.
Οι αντίθετες περιβαλλοντικές εκτιμήσεις που καταγράφονται στην ΑΕΠΟ
Ιδιαίτερο τεχνικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η ίδια η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των δύο αιολικών σταθμών.
Από το κείμενο της ΑΕΠΟ προκύπτει ότι η Μονάδα Διαχείρισης Εθνικών Πάρκων Δέλτα Έβρου και Δαδιάς του ΟΦΥΠΕΚΑ είχε διατυπώσει αρνητική γνωμοδότηση.
Στη γνωμοδότηση επισημαίνονταν, μεταξύ άλλων, πιθανές επιπτώσεις στην ορνιθοπανίδα, κίνδυνοι προσκρούσεων και ζητήματα σωρευτικών επιβαρύνσεων από τις υφιστάμενες και σχεδιαζόμενες αιολικές εγκαταστάσεις της ευρύτερης περιοχής.
Αντίθετα, στην ίδια διοικητική πράξη καταγράφεται θετική θέση της αρμόδιας υπηρεσίας του ΥΠΕΝ, η οποία συνεκτίμησε το περιορισμένο μέγεθος του συγκεκριμένου έργου και την έκταση των απαιτούμενων παρεμβάσεων.
Η τελική περιβαλλοντική έγκριση περιλαμβάνει πρόσθετους όρους για την προστασία της ορνιθοπανίδας, μεταξύ των οποίων η εγκατάσταση αυτοματοποιημένων συστημάτων ανίχνευσης πτήσεων και η δυνατότητα επιβράδυνσης ή παύσης λειτουργίας των ανεμογεννητριών για την αποτροπή προσκρούσεων.
Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν ότι η συγκεκριμένη αδειοδότηση συνδέεται με δύο διακριτά επίπεδα ελέγχου: αφενός τη νομιμότητα της επέμβασης σε δασική ή αναδασωτέα έκταση και αφετέρου την επάρκεια της περιβαλλοντικής εκτίμησης και των μέτρων προστασίας.
Τι σημαίνει η υπόθεση για τους μηχανικούς και την περιβαλλοντική αδειοδότηση
Η υπόθεση του Έβρου αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τους μηχανικούς που ασχολούνται με έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, τη χωροθέτηση υποδομών, τη σύνταξη Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και τις εγκρίσεις επέμβασης σε δασικού χαρακτήρα εκτάσεις.
Η απόφαση που θα εκδοθεί ενδέχεται να εξειδικεύσει τα κριτήρια με τα οποία αξιολογούνται τέτοιες παρεμβάσεις.
Ανεξάρτητα από την έκβαση της υπόθεσης, η υφιστάμενη νομολογία καθιστά σαφές ότι η αναγνώριση ενός έργου ΑΠΕ ως έργου δημόσιου συμφέροντος δεν αρκεί από μόνη της για τη νόμιμη χωροθέτησή του σε αναδασωτέα έκταση.
Για την τεχνική και περιβαλλοντική τεκμηρίωση είναι κρίσιμο να εξετάζονται ο χαρακτήρας και το προστατευτικό καθεστώς της έκτασης, οι εναλλακτικές δυνατότητες χωροθέτησης, η αναγκαιότητα της συγκεκριμένης επέμβασης και η έκταση των άμεσων και σωρευτικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Εξίσου σημαντική είναι η διάκριση ανάμεσα στην έγκριση περιβαλλοντικών όρων, στις επιμέρους εγκρίσεις που απαιτούνται για την υλοποίηση ενός έργου και στην πραγματική έναρξη των κατασκευαστικών εργασιών.
Η ύπαρξη ΑΕΠΟ δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχουν ολοκληρωθεί όλα τα στάδια αδειοδότησης ή ότι το έργο έχει εγκατασταθεί.
Μια απόφαση με ενδιαφέρον πέρα από τον Έβρο
Η εκκρεμής δικαστική κρίση αφορά συγκεκριμένες διοικητικές πράξεις, αλλά η νομική επιχειρηματολογία της συνδέεται με ένα ευρύτερο ζήτημα: τον τρόπο με τον οποίο συνδυάζονται η ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών και η συνταγματική υποχρέωση προστασίας των δασών.
Από τη μία πλευρά, η ανάπτυξη των ΑΠΕ εξυπηρετεί στόχους ενεργειακής ασφάλειας, περιορισμού των εκπομπών και αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Από την άλλη, η περιβαλλοντική τους ωφέλεια σε επίπεδο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας δεν απαλλάσσει κάθε επιμέρους εγκατάσταση από την υποχρέωση προστασίας των οικοσυστημάτων και τήρησης των περιορισμών χωροθέτησης.
Το ΣτΕ καλείται να εξετάσει τους λόγους ακύρωσης που έχουν προβληθεί, υπό το ισχύον συνταγματικό και νομοθετικό πλαίσιο.
Μέχρι την έκδοση της απόφασης, το βασικό δεδομένο παραμένει ότι οι επεμβάσεις σε αναδασωτέες εκτάσεις αντιμετωπίζονται από την ισχύουσα νομολογία ως εξαιρετικές περιπτώσεις, για τις οποίες απαιτείται ειδική και ουσιαστική τεκμηρίωση.
Η εξέλιξη της υπόθεσης θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον τόσο για τη δασική και περιβαλλοντική προστασία όσο και για τον σχεδιασμό και την αδειοδότηση μελλοντικών έργων υποδομής.
Πηγές και σχετικά έγγραφα
Πρωτογενής τεκμηρίωση
- ΑΕΠΟ 127774/20.09.2023 – Μύτακας 1 και Μύτακας 2 (PDF, 37 σελίδες) – ΑΔΑ 9ΤΝΣΟΡ1Υ-3ΕΚ.
- ΣτΕ Ολομέλεια 2499/2012 – Κείμενο βασικών σκέψεων και περίληψη
- Σύνταγμα της Ελλάδας – Άρθρο 117, Βουλή των Ελλήνων
Δημοσιογραφική τεκμηρίωση
Σχετικό άρθρο MICHANIKOS ONLINE
