Προτεραιότητα στις βιομηχανίες που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες απανθρακοποίησης, αυστηρότερα κριτήρια για την ωριμότητα των επενδυτικών σχεδίων και περισσότερες εγγυήσεις για την πρόσβαση στην αποθήκη διοξειδίου του άνθρακα στον Πρίνο ζητούν μεγάλοι ενεργειακοί και βιομηχανικοί όμιλοι.
Οι παρεμβάσεις τους στη δημόσια διαβούλευση της ΡΑΑΕΥ για το πρώτο στάδιο του Market Test αναδεικνύουν τις διαφορετικές προσεγγίσεις γύρω από τη διαχείριση της αποθηκευτικής δυναμικότητας, το κόστος των υπηρεσιών και τους όρους συμμετοχής στη διαδικασία. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ΑΓΕΤ Ηρακλής, η οποία θέτει ζήτημα προτεραιότητας για τις δυσχερώς απανθρακοποιήσιμες βιομηχανίες και ζητά να αποτραπεί η δέσμευση χωρητικότητας από ανώριμα έργα. Από την πλευρά τους, Motor Oil και HELLENiQ ENERGY επιδιώκουν ισχυρότερες συμβατικές εγγυήσεις, ο ΔΕΣΦΑ εγείρει ζήτημα ανταγωνισμού στη θαλάσσια μεταφορά CO₂, ενώ η EnEarth προειδοποιεί για τις συνέπειες των καθυστερήσεων.
Οι θέσεις των πέντε εταιρειών περιλαμβάνονται στις επιστολές που δημοσιοποίησε η ΡΑΑΕΥ, στο πλαίσιο της διαβούλευσης επί της εισήγησης της ΕΔΕΥΕΠ, η οποία έχει οριστεί ως αρμόδια αρχή για τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα. Η διαδικασία αφορά το πρώτο, μη δεσμευτικό στάδιο της Δοκιμής Αγοράς, μέσω του οποίου θα καταγραφεί το ενδιαφέρον των δυνητικών χρηστών της αποθήκης, πριν από τη δεσμευτική κατανομή δυναμικότητας.
Το ενδιαφέρον είναι ήδη σημαντικό. Σύμφωνα με στοιχεία της EnEarth, θυγατρικής της Energean που αναπτύσσει το έργο, έχουν υπογραφεί 15 μη δεσμευτικά μνημόνια συνεργασίας, τα οποία αντιστοιχούν σε περίπου 6,12 εκατ. τόνους CO₂ ετησίως. Η σχεδιαζόμενη δυναμικότητα της αποθήκης κατά την πλήρη ανάπτυξή της ανέρχεται σε 2,8 εκατ. τόνους τον χρόνο. Παρότι οι ποσότητες των μνημονίων δεν συνιστούν δεσμευμένη ζήτηση, η απόκλιση καθιστά ιδιαίτερα κρίσιμους τους όρους με τους οποίους θα επιλεγούν τελικά οι χρήστες.
Η Ηρακλής ζητά προτεραιότητα για τις βιομηχανίες και κριτήρια ωριμότητας
Μία από τις πιο ουσιαστικές παρεμβάσεις προέρχεται από την ΑΓΕΤ Ηρακλής, μέλος του ομίλου Holcim, η οποία υποστηρίζει ότι η πρόσβαση στην αποθήκη πρέπει να συνδεθεί με τις πραγματικές ανάγκες απανθρακοποίησης της βιομηχανίας, αλλά και με τη δυνατότητα έγκαιρης υλοποίησης των σχετικών επενδύσεων.
Η εταιρεία ζητά να προβλεφθεί προτεραιότητα για τις δυσχερώς απανθρακοποιήσιμες δραστηριότητες, όπως η τσιμεντοβιομηχανία, χωρίς αυτό να σημαίνει αποκλεισμό άλλων ενδιαφερομένων. Επισημαίνει ότι σε συγκεκριμένους κλάδους σημαντικό μέρος των εκπομπών προκύπτει από την ίδια την παραγωγική διαδικασία και δεν μπορεί να εξαλειφθεί μόνο με αλλαγή καυσίμου ή εξηλεκτρισμό. Κατά συνέπεια, η δυνατότητα αποθήκευσης CO₂ αποτελεί κρίσιμη παράμετρο για τη συνέχιση της βιομηχανικής δραστηριότητας υπό αυστηρότερους περιβαλλοντικούς όρους.
Η βασικότερη ένστασή της, ωστόσο, αφορά την επιλεξιμότητα των έργων. Όπως υποστηρίζει, το προτεινόμενο πλαίσιο επιτρέπει σε συμμετέχοντες του πρώτου σταδίου να προχωρήσουν στο δεύτερο με την υπογραφή Συμφωνίας Κοινής Ανάπτυξης (Joint Development Agreement – JDA), χωρίς να προηγείται ουσιαστικός έλεγχος της τεχνικής και εμπορικής τους ωριμότητας.
Η Ηρακλής προειδοποιεί ότι με αυτόν τον τρόπο ενδέχεται να εμφανιστεί αυξημένη ζήτηση από έργα που δεν θα μπορούν να ολοκληρωθούν εγκαίρως ή να συμβαδίσουν με το χρονοδιάγραμμα λειτουργίας της αποθήκης. Αναδεικνύει, μάλιστα, μία αντίφαση: ένας συμμετέχων με ανώριμο σχέδιο μπορεί να αποκτήσει δικαίωμα μετάβασης στο δεσμευτικό στάδιο, ενώ ένα περισσότερο ώριμο έργο που θα εκδηλώσει ενδιαφέρον αργότερα ενδέχεται να μην έχει αυτή τη δυνατότητα.
Για τον λόγο αυτό προτείνει αντικειμενικά και εκ των προτέρων γνωστά κριτήρια επιλεξιμότητας, με έμφαση στην επενδυτική ετοιμότητα και στον συγχρονισμό των έργων δέσμευσης με την ανάπτυξη του Πρίνου. Ζητά επίσης επαρκές ύψος εγγυητικής επιστολής για το δεσμευτικό στάδιο, ώστε να αποθαρρύνονται αιτήσεις χωρίς πραγματικό επενδυτικό υπόβαθρο, καθώς και έλεγχο της συμβατότητας του CO₂ με τις τεχνικές προδιαγραφές της αποθήκης.
Παράλληλα, εισηγείται τη δυνατότητα πολυμερούς συνεργασίας μεταξύ του φορέα εκμετάλλευσης και των ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων, με υποχρεωτική συμμετοχή της ΕΔΕΥΕΠ, για τη διαμόρφωση των τεχνικών και εμπορικών όρων. Συνδέει, τέλος, την ολοκλήρωση του πρώτου σταδίου με την υποβολή συγκεκριμένων κανονιστικών κειμένων, ώστε να υπάρχει σαφής εικόνα για τα επόμενα βήματα.
Motor Oil και HELLENiQ ENERGY θέτουν όρια στη μονομερή καταγγελία
Σε ένα διαφορετικό ζήτημα συγκλίνουν οι θέσεις της Motor Oil και της HELLENiQ ENERGY. Οι δύο όμιλοι εκφράζουν επιφυλάξεις για τους όρους της Συμφωνίας Κοινής Ανάπτυξης, η οποία προβλέπει ότι οποιοδήποτε από τα συμβαλλόμενα μέρη μπορεί να την καταγγείλει χωρίς ιδιαίτερη αιτιολογία, με έγγραφη προειδοποίηση τουλάχιστον 20 ημερών.
Η HELLENiQ ENERGY επισημαίνει ότι η δυνατότητα αυτή, παρότι προβλέπεται και για τα δύο μέρη, δεν έχει τις ίδιες πρακτικές συνέπειες. Εάν ο φορέας εκμετάλλευσης διακόψει μονομερώς τη συνεργασία, ένας ενδιαφερόμενος χρήστης μπορεί να βρεθεί εκτός της διαδικασίας πρόσβασης στην αποθήκη, χωρίς να έχουν εφαρμοστεί οι προβλεπόμενες ρυθμιστικές εγγυήσεις.
Προτείνει, επομένως, η καταγγελία από την πλευρά του φορέα εκμετάλλευσης να επιτρέπεται όταν υπάρχει συνολική απόφαση μη συνέχισης της διαδικασίας, η οποία θα αφορά ισότιμα όλους τους συμμετέχοντες. Εναλλακτικά, ζητά οι σχετικές αποφάσεις να αιτιολογούνται και να κοινοποιούνται στην ΕΔΕΥΕΠ και στη ΡΑΑΕΥ.
Αυστηρότερη είναι η προσέγγιση της Motor Oil, η οποία υπογραμμίζει ότι η απώλεια πρόσβασης στον Πρίνο θα μπορούσε να ανατρέψει συνολικά τον σχεδιασμό μιας επένδυσης δέσμευσης CO₂, ιδίως εφόσον δεν υπάρχει διαθέσιμη εναλλακτική υποδομή αποθήκευσης.
Η εταιρεία ζητά ο φορέας εκμετάλλευσης να μπορεί να καταγγείλει τη συμφωνία μόνο για σοβαρό και αιτιολογημένο λόγο, κατόπιν προηγούμενης έγκρισης της ΕΔΕΥΕΠ και της ΡΑΑΕΥ. Και οι δύο όμιλοι υποστηρίζουν, επίσης, ότι η λύση της συμφωνίας δεν πρέπει να συνεπάγεται αυτομάτως αποκλεισμό από το δεύτερο στάδιο του Market Test.
Η διαφωνία για την οικονομική πληροφόρηση
Σημείο σύγκλισης μεταξύ της Ηρακλής και της Motor Oil αποτελεί η ανάγκη έγκαιρης γνωστοποίησης των τεχνικών και οικονομικών παραμέτρων της αποθήκης.
Η Motor Oil ζητά οι ενδιαφερόμενοι να έχουν στη διάθεσή τους από το πρώτο στάδιο βασικά έγγραφα, όπως η έκθεση πιστοποίησης της αποθηκευτικής δυναμικότητας, οι αρχές αξιολόγησης της οικονομικής βιωσιμότητας, το ενδεικτικό τιμολόγιο πριν από την τελική επενδυτική απόφαση, ο Κώδικας Διαχείρισης και η πρότυπη σύμβαση πρόσβασης. Αντίστοιχα, η Ηρακλής ζητά σαφές χρονοδιάγραμμα για τη διαμόρφωση των κανονιστικών κειμένων και των κριτηρίων κατανομής.
Η EnEarth διαφοροποιείται κυρίως ως προς τον χρόνο και την έκταση της πληροφόρησης. Υποστηρίζει ότι οι αρχές οικονομικής αξιολόγησης πρέπει να εξεταστούν κατά το δεύτερο στάδιο, ενώ η έκθεση πιστοποίησης υπόκειται σε περιορισμούς εμπιστευτικότητας και το ενδεικτικό τιμολόγιο μπορεί να γνωστοποιηθεί όταν υπολογιστεί.
Στις τεχνικές προδιαγραφές παρεμβαίνει και η HELLENiQ ENERGY, ζητώντας κάθε αλλαγή στις απαιτήσεις ποιότητας του εισερχόμενου CO₂ να γνωστοποιείται πριν από την εφαρμογή της, καθώς μπορεί να επηρεάσει το κόστος και τον σχεδιασμό των εγκαταστάσεων δέσμευσης και μεταφοράς.
Ο ΔΕΣΦΑ ανοίγει ζήτημα ανταγωνισμού στη μεταφορά CO₂
Διαφορετική αιχμή έχει η παρέμβαση του ΔΕΣΦΑ, ο οποίος εστιάζει στη διάκριση μεταξύ της ρυθμιζόμενης δραστηριότητας αποθήκευσης και των ανταγωνιστικών υπηρεσιών μεταφοράς διοξειδίου του άνθρακα.
Ο Διαχειριστής επισημαίνει ότι στα έγγραφα του Market Test περιλαμβάνεται δυνατότητα εκδήλωσης ενδιαφέροντος για υπηρεσίες θαλάσσιας μεταφοράς υγροποιημένου CO₂ από την EnEarth. Θεωρεί ότι η πρόβλεψη αυτή δημιουργεί προβληματισμό, καθώς η ίδια εταιρεία διαχειρίζεται την υποδομή αποθήκευσης και ταυτόχρονα μπορεί να δραστηριοποιηθεί εμπορικά στη μεταφορά.
Ο ΔΕΣΦΑ, ο οποίος αναπτύσσει το έργο ApolloCO₂, θέτει ζήτημα δυνητικής πρόσβασης της EnEarth σε εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες ανταγωνιστών μέσω της διαδικασίας κατανομής αποθηκευτικής δυναμικότητας. Δεν υποστηρίζει ότι έχει ήδη γίνει αθέμιτη χρήση πληροφοριών, αλλά ζητά να αντιμετωπιστεί ο σχετικός κίνδυνος.
Συγκεκριμένα, προτείνει την αφαίρεση από τα έγγραφα όλων των αναφορών σε υπηρεσίες θαλάσσιας μεταφοράς CO₂ από την EnEarth ή συνδεδεμένες εταιρείες. Η ένστασή του αποτυπώνει τις ανταγωνιστικές ισορροπίες που αρχίζουν να διαμορφώνονται γύρω από τις νέες υποδομές CCS.
Η EnEarth ζητά επιτάχυνση της διαδικασίας
Από την πλευρά της, η EnEarth δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις καθυστερήσεις του ρυθμιστικού προγραμματισμού. Στην επιστολή της αναφέρει ότι είχε υποβάλει τα σχετικά έγγραφα στην ΕΔΕΥΕΠ στις 15 Μαΐου 2026, ενώ η δημόσια διαβούλευση ξεκίνησε στις 11 Σεπτεμβρίου, περίπου τέσσερις μήνες αργότερα.
Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που παρουσίασε στα τέλη Σεπτεμβρίου, η εταιρεία επιδίωκε τότε την εκκίνηση του μη δεσμευτικού σταδίου εντός Οκτωβρίου, την υπογραφή των συμφωνιών JDA έως το τέλος του 2026 και την έναρξη του δεσμευτικού σταδίου το δεύτερο τρίμηνο του 2027. Η κατανομή δυναμικότητας και η υπογραφή συμβάσεων πρόσβασης είχαν τοποθετηθεί στο τρίτο τρίμηνο του 2027.
Η EnEarth ζητά επίσης να μην τεθεί η υποβολή της έκθεσης πιστοποίησης αποθηκευτικής δυναμικότητας ως πρόσθετη προϋπόθεση για την έναρξη του πρώτου σταδίου. Παράλληλα, επιμένει στη διατήρηση του μη δεσμευτικού χαρακτήρα των αρχικών συμφωνιών, ώστε να μην προκύπτουν πρόωρες επενδυτικές ή συμβατικές υποχρεώσεις.
Οι παρεμβάσεις των πέντε εταιρειών καταδεικνύουν ότι το Market Test δεν αφορά μόνο την καταγραφή ενδιαφέροντος. Στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον ο τρόπος με τον οποίο η περιορισμένη δυναμικότητα του Πρίνου θα κατανεμηθεί μεταξύ διαφορετικών επενδυτικών σχεδίων, με όρους διαφάνειας, τεχνικής ετοιμότητας και οικονομικής βιωσιμότητας. Η έκβαση της διαδικασίας θα επηρεάσει τόσο την εμπορική ανάπτυξη της αποθήκης όσο και τον σχεδιασμό των πρώτων μεγάλων επενδύσεων δέσμευσης και μεταφοράς CO₂ στη χώρα.
