| ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΑΡΘΡΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΣ | ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΗ ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ & ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ
Επιστημονικός Παραλογισμός και Κανονιστική Αυθαιρεσία στον ΕΑΚ 2000/2003: Πώς το Όριο των 500 τ.μ. και η Προϋπόθεση Εδάφους Κατηγορίας Γ, Δ και Χ Υπονομεύουν τη Σεισμική Ασφάλεια των Κατασκευών Μια επιστημονικά τεκμηριωμένη αποδόμηση των εξαιρέσεων του Παραρτήματος Ζ (§Ζ.6) υπό το πρίσμα της Εδαφομηχανικής, της Γεωτεχνικής Σεισμικής Μηχανικής και της Δομοστατικής Μηχανικής Του Καθηγητή Δρ. Κώστα Σαχπάζη |
| ΠΕΡΙΛΗΨΗ (ABSTRACT)
Το παρόν άρθρο εξετάζει κριτικά και αποδομεί με αυστηρούς όρους Εδαφομηχανικής, Γεωτεχνικής Σεισμικής Μηχανικής και Δομοστατικής Μηχανικής τις διατάξεις του Παραρτήματος Ζ (§Ζ.6 «Εδαφοτεχνικές Έρευνες») του Ελληνικού Αντισεισμικού Κανονισμού (ΕΑΚ 2000, ΦΕΚ 2184/Β/1999) όπως τροποποιήθηκαν και παγιώθηκαν το 2003 (ΦΕΚ 781/Β/2003 και ΦΕΚ 1154/Β/2003). Αποδεικνύεται ότι η εξάρτηση της υποχρέωσης διενέργειας γεωτεχνικής έρευνας από την εκ των προτέρων γνώση της Κατηγορίας Εδάφους (Γ, Δ ή Χ) συνιστά κυκλικό λογικό σφάλμα (petitio principii), καθιστώντας αδύνατη τη διάγνωση κρίσιμων φαινομένων όπως η σεισμική ρευστοποίηση, η τοπική ενίσχυση και ο διπλός συντονισμός. Παράλληλα, τεκμηριώνεται μαθηματικά και μηχανικά, τόσο θεωρητικά όσο και μέσω αναλυτικού αριθμητικού παραδείγματος πενταώροφου κτιρίου κάλυψης 200 m², ότι το διοικητικό όριο κάλυψης των 500 m² και των 5 ορόφων στερείται επιστημονικής υπόστασης, καθώς τα κτίρια μικρότερης κάτοψης εμφανίζουν μεγαλύτερο λόγο λυγηρότητας (H/B), ισχυρότερες εκκεντρότητες σεισμικής ανατροπής και υψηλότερη τρωτότητα. Τέλος, διατυπώνεται συγκεκριμένη πρόταση νομοθετικής μεταρρύθμισης προς τους Τεχνικούς Φορείς και τα Υπουργεία της Χώρας.
Λέξεις-Κλειδιά: ΕΑΚ 2000/2003, Παράρτημα Ζ, Γεωτεχνική Έρευνα, Κατηγορίες Εδάφους, Σεισμική Ρευστοποίηση, Αλληλεπίδραση Εδάφους-Κατασκευής, Φέρουσα Ικανότητα, Ευρωκώδικας 7 & 8. |
- Εισαγωγή: Όταν η Διοικητική Σκοπιμότητα Υποκαθιστά τους Νόμους της Μηχανικής
Η θεσμοθέτηση του Ελληνικού Αντισεισμικού Κανονισμού (ΕΑΚ 2000, ΦΕΚ 2184/Β/20.12.1999) και οι επακόλουθες τροποποιήσεις του το 2003 (Υ.Α. Δ17α/67/1/ΦΝ275 στο ΦΕΚ 781/Β/18.06.2003 και Υ.Α. Δ17α/115/9/ΦΝ275 στο ΦΕΚ 1154/Β/12.08.2003) αποτέλεσαν σταθμό για τον αντισεισμικό σχεδιασμό στη χώρα μας. Στο Κεφάλαιο 5 (§5.1.1 [1]) του Κανονισμού διατυπώνεται μια θεμελιώδης και αδιαπραγμάτευτη αρχή της Μηχανικής: «Το υπέδαφος στο οποίο εδράζεται ένα τεχνικό έργο πρέπει να έχει τις απαιτούμενες μηχανικές ιδιότητες ώστε να εξασφαλίζεται το δομικό έργο από κάθε κίνδυνο θραύσης, ολίσθησης ή επιβλαβών καθιζήσεων τόσο για τις στατικές όσο και για τις σεισμικές φορτίσεις».
Ωστόσο, λίγες σελίδες παρακάτω, στο Παράρτημα Ζ (§Ζ.6 «Εδαφοτεχνικές Έρευνες»), όπως αυτό τροποποιήθηκε και παγιώθηκε το 2003, ο νομοθέτης προχώρησε σε μια θεσμική ανατροπή που ακυρώνει στην πράξη την παραπάνω επιταγή. Θέσπισε κριτήρια απαλλαγής ή περιορισμού της γεωτεχνικής έρευνας και της εδαφομηχανικής μελέτης, τα οποία βασίζονται σε δύο αυθαίρετες παραμέτρους:
- Πρώτον: Στην εκ των προτέρων κατάταξη του εδάφους στις Κατηγορίες Α, Β, Γ, Δ ή Χ.
- Δεύτερον: Στο γεωμετρικό όριο της επιφάνειας κάτοψης θεμελίωσης (κάλυψης) των 500 m² και των 5 υπέργειων ορόφων για τα συνήθη κτίρια σπουδαιότητας Σ2.
Για κάθε επιστήμονα Πολιτικό και Γεωτεχνικό Μηχανικό, οι δύο αυτές προϋποθέσεις συνιστούν ένα κλασικό παράδειγμα πολιτικής και διοικητικής αυθαιρεσίας. Στερούνται οποιασδήποτε επιστημονικής βάσης, παραβιάζουν τους θεμελιώδεις νόμους της Εδαφομηχανικής, της Γεωτεχνικής Σεισμικής Μηχανικής και της Δομοστατικής Μηχανικής, και έχουν αφήσει απροστάτευτο το μεγαλύτερο τμήμα του δομημένου περιβάλλοντος της χώρας απέναντι σε ισχυρά σεισμικά επεισόδια, με βαρύ τίμημα σε δομικές αστοχίες, καταρρεύσεις και ανθρώπινες ζωές.
- Το Κυκλικό Λογικό Σφάλμα (Petitio Principii): Πώς Γνωρίζει ο Στατικός την Κατηγορία Εδάφους Χωρίς Γεωτεχνική Έρευνα;
Σύμφωνα με την αναθεωρημένη παράγραφο Ζ.6 [1] του ΕΑΚ (ΦΕΚ 781/Β/2003 και ΦΕΚ 1154/Β/2003), οι απαιτήσεις εδαφοτεχνικής έρευνας διακρίνονται σε τρεις διακριτές βαθμίδες:
- Περίπτωση Α (Πλήρης απαλλαγή από ερευνητικές εργασίες): Αφορά όλα τα συνήθη κτίρια σπουδαιότητας Σ2 που θεμελιώνονται επί εδαφών Κατηγορίας Α ή Β, ανεξαρτήτως επιφάνειας κάλυψης, επιτρέποντας την εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας αποκλειστικά με βάση την «υπάρχουσα εμπειρία από παρακείμενες κατασκευές».
- Περίπτωση Β (Περιορισμένη έρευνα με μία μόνο γεώτρηση ή πενετρομέτρηση): Αφορά κτίρια Σ2 με επιφάνεια κάτοψης θεμελίωσης μικρότερη ή ίση των 500 m² και έως 5 υπέργειους ορόφους, εφόσον εδράζονται σε έδαφος Κατηγορίας Γ (σε όλες τις Σεισμικές Ζώνες) ή Κατηγορίας Δ (στη Ζώνη Ι).
- Περίπτωση Γ (Πλήρης γεωτεχνική έρευνα με ικανό αριθμό γεωτρήσεων μεγαλύτερο της μίας, εργαστηριακές δοκιμές και γεωφυσικές διασκοπήσεις): Επιβάλλεται για συνήθη κτίρια Σ2 μόνο όταν η κάλυψη υπερβαίνει τα 500 m² (ή τους 5 ορόφους) επί εδαφών Κατηγορίας Γ ή Δ, για κτίρια έως 500 m² επί εδάφους Δ στις Ζώνες ΙΙ και ΙΙΙ, καθώς και για όλα τα κτίρια επί εδάφους Κατηγορίας Χ.
Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται ο απόλυτος λογικός και επιστημονικός παραλογισμός της διάταξης. Ο νομοθέτης εξαρτά την υποχρέωση διενέργειας γεωτεχνικής έρευνας από την Κατηγορία Εδάφους (Α, Β, Γ, Δ ή Χ), όταν η ίδια η Κατηγορία Εδάφους είναι αδύνατον να προσδιοριστεί αν δεν έχει προηγηθεί γεωτεχνική και γεωφυσική έρευνα. Σύμφωνα με το Κεφάλαιο 3 (§3.2.1 και Πίνακας 3.1) του ίδιου του ΕΑΚ 2000, η κατάταξη ενός εδαφικού προφίλ στις Κατηγορίες Α, Β, Γ, Δ και Χ απαιτεί τη γνώση της στρωματογραφίας και των ποσοτικών δυναμικών και μηχανικών παραμέτρων του υπεδάφους σε βάθος τουλάχιστον 15 m έως 30 m, όπως συνοψίζονται στον Πίνακα 1.
Πίνακας 1: Απαιτούμενες ποσοτικές παράμετροι κατάταξης εδαφών κατά ΕΑΚ 2000 (§3.2.1) και απαραίτητες γεωτεχνικές/γεωφυσικές δοκιμές προσδιορισμού τους.
| Κατηγορία Εδάφους | Ταχύτητα Vs (m/s) | Τιμές NSPT (κρούσεις) | Αστράγγιστη Αντοχή cu (kPa) | Απαιτούμενη Έρευνα Προσδιορισμού |
| Κατηγορία Α | > 800 | Βραχώδεις σχηματισμοί | Βράχος / Ημίβραχος | Δειγματοληπτική γεώτρηση (RQD), MASW/Crosshole |
| Κατηγορία Β | 250 έως 800 | > 50 | > 150 | Γεώτρηση με SPT ανά 1.5 m, Δοκιμές Ανεμπόδιστης Θλίψης / Τριαξονικές |
| Κατηγορία Γ | 150 έως 250 | 15 έως 50 | 70 έως 150 | Γεωτρήσεις έως 20-30 m, SPT/CPT, Εργαστηριακές δοκιμές & Vs |
| Κατηγορία Δ | < 150 | < 15 | < 70 | Πλήρης γεωτεχνική & δυναμική έρευνα, Πιεζοκώνος CPTu, Οιδησόμετρο |
| Κατηγορία Χ | Χαλαρές κορεσμένες ιλύες/άμμοι | (N1)60 κρίσιμο ρευστοποίησης | Ευαίσθητες άργιλοι / Ρευστοποίηση | Γεωτρήσεις SPT/CPTu, Κοκκομετρία, Πιεζόμετρα (Υδροφόρος), Έλεγχος CSR/CRR |
Ερωτάται λοιπόν ευθέως ο συντάκτης της κανονιστικής διάταξης: Με ποια φυσική ή τηλεπαθητική μέθοδο ο δομοστατικός μελετητής, ο οποίος καλείται να συντάξει τη στατική μελέτη ή να εισηγηθεί στον ιδιοκτήτη την ανάγκη γεωτεχνικής έρευνας και μελέτης αντιστήριξης πρανών, θα γνωρίζει τις τιμές των Vs, NSPT και cu σε βάθος 12 m ή 20 m κάτω από την επιφάνεια του εδάφους χωρίς γεώτρηση;
Η μακροσκοπική παρατήρηση της επιφάνειας ενός οικοπέδου ή η εξέταση ενός επιφανειακού σκάμματος θεμελίωσης βάθους 1,5 m έως 3,0 m παρέχει μηδενική πληροφορία για τα υποκείμενα στρώματα εντός του βολβού τάσεων της κατασκευής. Μια επιφανειακή κρούστα σκληρής αργίλου ή κροκαλοπαγούς πάχους 2,5 m παρουσιάζει εικόνα «εδάφους Κατηγορίας Β» στον πυθμένα του σκάμματος, ενώ αμέσως κάτω από αυτήν, σε βάθος 3,5 m έως 15,0 m, μπορεί να εκτείνεται στρώση μαλακής ιλύος (cu < 40 kPa), χαλαρής κορεσμένης άμμου ή καρστικού εγκοίλου.
Στην πράξη, η αόριστη αναφορά της §Ζ.6 [1]Α σε «υπάρχουσα εμπειρία από παρακείμενες κατασκευές» λειτούργησε επί δύο δεκαετίες ως θεσμοθετημένο άλλοθι παράκαμψης της Γεωτεχνικής Μηχανικής. Χιλιάδες στατικές μελέτες κατατέθηκαν και εγκρίθηκαν με μια τυποποιημένη, αυθαίρετη παραδοχή «Κατηγορία Εδάφους Β» και μια εμπειρική επιτρεπόμενη τάση εδάφους (σ_επ = 150 kPa έως 200 kPa), απλώς και μόνο επειδή η γειτονική οικοδομή δεν είχε παρουσιάσει εμφανείς ρηγματώσεις υπό στατικά φορτία, αγνοώντας πλήρως τη δυναμική συμπεριφορά του υπεδάφους υπό τον σεισμό σχεδιασμού.
- Η Ωρολογιακή Βόμβα της Σεισμικής Ρευστοποίησης (Κατηγορία Εδάφους Χ)
Η επικινδυνότητα αυτού του κανονιστικού κενού κορυφώνεται στο ζήτημα της σεισμικής ρευστοποίησης, η οποία κατατάσσει αυτομάτως το έδαφος στην Κατηγορία Χ. Κατά τη διάρκεια μιας σεισμικής διέγερσης, οι επαναλαμβανόμενες διατμητικές τάσεις (τ_cyc) σε χαλαρά έως μέσης πυκνότητας κορεσμένα κοκκώδη εδάφη (άμμοι, ιλυώδεις άμμοι και μη πλαστικές ιλύες) προκαλούν τάση μείωσης του όγκου των πόρων. Επειδή η διάρκεια του σεισμού είναι εξαιρετικά μικρή σε σχέση με τη διαπερατότητα του εδάφους, η φόρτιση συντελείται υπό αστράγγιστες συνθήκες, με αποτέλεσμα τη ραγδαία αύξηση της υπερπίεσης του νερού των πόρων (Δu). Όταν η υπερπίεση πόρων εξισωθεί με την αρχική κατακόρυφη ενεργό τάση (Δu = σ’v0), η ενεργός τάση μηδενίζεται και μαζί της μηδενίζεται η διατμητική αντοχή του εδάφους κατά Mohr-Coulomb:
| σ’v = σv – (u0 + Δu) = 0 ⇒ τf = σ’v · tan(φ’) = 0 | (Εξ. 1) |
Το υπέδαφος μετατρέπεται προσωρινά σε βαρύ υγρό, προκαλώντας ακαριαία απώλεια φέρουσας ικανότητας, βύθιση (punching shear failure), πλευρική εξάπλωση (lateral spreading) και ανατροπή των κτιρίων. Για να αξιολογηθεί ο συντελεστής ασφαλείας έναντι ρευστοποίησης κατά τη διεθνώς καθιερωμένη μεθοδολογία Seed & Idriss και τον Ευρωκώδικα 8-5 (EN 1998-5):
| FSL = (CRR7.5 / CSR) · MSF ≥ 1,25 | (Εξ. 2) |
απαιτούνται απαραιτήτως: (α) Κοκκομετρικές αναλύσεις (προσδιορισμός D10, D50, ποσοστού λεπτομερών FC) και όρια Atterberg (LL, PI) σε δείγματα από βάθος έως 20 m, (β) Τιμές διορθωμένης αντίστασης διείσδυσης (N1)60 από δοκιμές SPT ή qc1N από πενετρομετρήσεις CPT ανά μέτρο βάθους, και (γ) Ακριβής εντοπισμός της ανώτατης στάθμης του υδροφόρου ορίζοντα.
Πώς μπορεί, επομένως, ο δομοστατικός μηχανικός να γνωρίζει αν ένα οικόπεδο κινδυνεύει από ρευστοποίηση (Κατηγορία Χ), ώστε να ζητήσει πλήρη γεωτεχνική έρευνα σύμφωνα με την Περίπτωση Γ του Παραρτήματος Ζ, όταν το επιφανειακό έδαφος μέχρι τα 2,5 m είναι ξηρό και συνεκτικό, ενώ ο υδροφόρος ορίζοντας και οι ρευστοποιήσιμες άμμοι βρίσκονται στα 4,0 m έως 12,0 m βάθος; Χωρίς υποχρεωτική δειγματοληπτική γεώτρηση εξαρχής, ο κίνδυνος ρευστοποίησης παραμένει αόρατος μέχρι τη στιγμή της σεισμικής καταστροφής, όπως αποδείχθηκε με δραματικό τρόπο στους σεισμούς της Κεφαλονιάς (Ληξούρι, 2014), της Λευκάδας (2003), του Adapazarı στην Τουρκία (1999) και του Christchurch στη Νέα Ζηλανδία (2011).
- Η Επιστημονική Αποδόμηση του Ορίου των 500 m² Κάλυψης και των 5 Ορόφων
Η δεύτερη θεσμική αυθαιρεσία του Παραρτήματος Ζ (όπως τροποποιήθηκε το 2003, αντικαθιστώντας το εξίσου αυθαίρετο όριο όγκου των 4.000 m³ του ΕΑΚ 2000) είναι η θέσπιση του ορίου των 500 m² επιφάνειας κάτοψης θεμελίωσης και των 5 ορόφων ως διαχωριστικής γραμμής για την επιβολή πλήρους γεωτεχνικής έρευνας. Υπάρχει οποιοσδήποτε φυσικός νόμος ή εξίσωση της Μηχανικής που να τεκμηριώνει ότι ένα κτίριο με κάλυψη 180 m², 300 m² ή 490 m² δεν κινδυνεύει από αστοχία εδάφους ή σεισμική κατάρρευση, ενώ ο κίνδυνος εμφανίζεται ξαφνικά στα 501 m²; Η απάντηση της επιστήμης είναι κατηγορηματικά αρνητική. Αντιθέτως, η αυστηρή ανάλυση αποδεικνύει ότι τα κτίρια μικρότερης κάτοψης παρουσιάζουν συχνά μεγαλύτερη τρωτότητα.
4.1. Τεκμηρίωση από την Εδαφομηχανική και τη Μηχανική Θεμελιώσεων
Η κλασική εξίσωση οριακής φέρουσας ικανότητας (qu) επιφανειακής θεμελίωσης (κατά Terzaghi, Meyerhof, Hansen και Ευρωκώδικα 7) εκφράζεται ως:
| qu = c’·Nc·sc·dc·ic + q’·Nq·sq·dq·iq + 0,5·γ’·B’·Nγ·sγ·dγ·iγ | (Εξ. 3) |
Στην εξίσωση αυτή, η συνολική επιφάνεια κάλυψης του κτιρίου (A_κάλυψης) δεν υπεισέρχεται πουθενά. Η αστοχία διάτμησης του εδάφους καθορίζεται από την τάση επαφής (q), τις παραμέτρους διατμητικής αντοχής του εδάφους (c’, φ’ ή cu), τους συντελεστές κλίσης φορτίου (ic, iq, iγ) και το ενεργό πλάτος (B’) του μεμονωμένου πεδίλου ή της πεδιλοδοκού.
Μια συνήθης τετραώροφη ή πενταώροφη αστική πολυκατοικία με κάλυψη 200 m² και τυπικό κάνναβο υποστυλωμάτων 4,5 m × 5,0 m μεταβιβάζει στα υποστυλώματά της αξονικά φορτία της τάξης των 1.200 kN έως 1.800 kN. Τα φορτία αυτά και οι αναπτυσσόμενες τάσεις κάτω από τα πέδιλα είναι ακριβώς ίδια με εκείνα μιας οικοδομής κάλυψης 700 m². Παράλληλα, ο βολβός των κατακόρυφων τάσεων (Δσz ≥ 0,10·q, κατά Boussinesq) εκτείνεται σε βάθος z ≈ 2B έως 3B κάτω από μεμονωμένα πέδιλα και έως 4B κάτω από πεδιλοδοκούς ή κοιτοστρώσεις. Επιπλέον, η γωνιακή παραμόρφωση (β = Δs / L), η οποία προκαλεί ρηγμάτωση των τοιχοπληρώσεων όταν υπερβεί το 1/300 και δομική βλάβη του φέροντος οργανισμού όταν υπερβεί το 1/150, αναπτύσσεται μεταξύ δύο διαδοχικών υποστυλωμάτων σε απόσταση L = 4,0 m έως 6,0 m. Ακόμη και η περιορισμένη έρευνα της Περίπτωσης Β (μία μόνο γεώτρηση για κτίρια έως 500 m² σε έδαφος Γ) είναι επιστημονικά ανεπαρκής: από ένα και μοναδικό σημείο στο χώρο είναι γεωμετρικά αδύνατον να προσδιοριστεί η κλίση των εδαφικών στρώσεων, η πλευρική ανομοιογένεια του υπεδάφους και, κατά συνέπεια, η διαφορική καθίζηση Δs.
Ομοίως, στη Μηχανική των Πρανών και των Αντιστηρίξεων, ο συντελεστής ασφαλείας έναντι βαθιάς κυκλικής ή σύνθετης ολίσθησης (μέθοδοι Bishop, Janbu, Morgenstern-Price) και οι σεισμικές ωθήσεις γαιών (PAE κατά Mononobe-Okabe) εξαρτώνται από το ύψος εκσκαφής H, τη γωνία τριβής φ’, τη συνοχή c’, τις πιέσεις πόρων u και τους σεισμικούς συντελεστές kh, kv. Το αν το κτίριο που θα ανεγερθεί εντός του σκάμματος έχει κάλυψη 250 m² ή 550 m² είναι παντελώς αδιάφορο για την ευστάθεια του πρανούς εκσκαφής.
4.2. Τεκμηρίωση από τη Γεωτεχνική Σεισμική Μηχανική (Τοπική Ενίσχυση και Διπλός Συντονισμός)
Η σεισμική κίνηση στην επιφάνεια του εδάφους καθορίζεται από τη δυναμική απόκριση της εδαφικής στήλης πάνω από τον βραχώδη υπόβαθρο. Η θεμελιώδης ιδιοπερίοδος μιας εδαφικής απόθεσης πάχους H με μέση ταχύτητα διατμητικών κυμάτων Vs δίνεται από τη σχέση:
| Tsoil = 4H / Vs | (Εξ. 4) |
Ένα τυπικό ελληνικό κτίριο οπλισμένου σκυροδέματος 3 έως 5 ορόφων, με κάλυψη 150 m² έως 350 m², έχει θεμελιώδη ιδιοπερίοδο Tstruct ≈ 0,30 s έως 0,55 s. Εάν το κτίριο αυτό εδράζεται σε αλλουβιακή απόθεση πάχους H = 18 m με Vs = 180 m/s (έδαφος Κατηγορίας Γ), η ιδιοπερίοδος του εδάφους είναι Tsoil = (4 × 18) / 180 = 0,40 s. Στην περίπτωση αυτή επέρχεται πλήρης διπλός συντονισμός εδάφους και κατασκευής (Tstruct ≈ Tsoil), με δραματική ενίσχυση των σεισμικών επιταχύνσεων και των δυνάμεων αδρανείας. Το φαινόμενο του συντονισμού εξαρτάται αποκλειστικά από τη δυναμική αλληλεπίδραση της ιδιοπεριόδου του φορέα με την ιδιοπερίοδο της εδαφικής στήλης και δεν έχει καμία απολύτως σχέση με το αν η κάλυψη του κτιρίου είναι μικρότερη ή μεγαλύτερη των 500 m².
4.3. Τεκμηρίωση από τη Δομοστατική Μηχανική και την Αλληλεπίδραση Εδάφους-Κατασκευής (Λυγηρότητα και Σεισμική Ανατροπή)
Από τη σκοπιά της Δομοστατικής Μηχανικής, η εξαίρεση των κτιρίων κάλυψης μικρότερης των 500 m² οδηγεί σε ένα ακόμη μεγαλύτερο παράδοξο. Ας συγκρίνουμε δύο πενταώροφα κτίρια ίδιου ύψους Hκτ = 16,0 m, όπως παρουσιάζονται αναλυτικά στον Πίνακα 2.
Πίνακας 2: Συγκριτική μηχανική και σεισμική αποτίμηση πενταώροφου κτιρίου μικρής κάλυψης (< 500 m²) έναντι κτιρίου μεγάλης κάλυψης (> 500 m²).
| Μηχανική Παράμετρος | Κτίριο 1 (Κάλυψη 144 m²) | Κτίριο 2 (Κάλυψη 600 m²) | Επίπτωση στη Σεισμική & Γεωτεχνική Ασφάλεια |
| Διαστάσεις Κάτοψης (B × L) | 12,0 m × 12,0 m | 20,0 m × 30,0 m | Το Κτίριο 1 έχει στενότερη βάση έδρασης |
| Ύψος Κτιρίου (Hκτ / Όροφοι) | 16,0 m (5 όροφοι) | 16,0 m (5 όροφοι) | Ίδιο ύψος και παραπλήσια ιδιοπερίοδος Tstruct |
| Λόγος Λυγηρότητας (Hκτ / B) | 1,33 (Υψηλή λυγηρότητα) | 0,80 (Χαμηλή λυγηρότητα) | Το Κτίριο 1 είναι κατά 66% πιο λυγηρό σε ανατροπή |
| Ροπή Αδρανείας Βάσης (I = L·B³/12) | 1.728 m⁴ | 20.000 m⁴ | 11,5 φορές μικρότερη αντίσταση στροφής στο Κτίριο 1 |
| Εκκεντρότητα Σεισμού (e = ME / N) | Μεγάλη (συχνά e > B/6) | Μικρή (εντός πυρήνα B/6) | Αποκόλληση (uplift) και μείωση ενεργού πλάτους B’ = B – 2e |
| Ακραία Τάση Εδάφους (qmax) | Πολύ υψηλή (κίνδυνος αστοχίας) | Μέτρια και ομοιόμορφη | Το Κτίριο 1 καταπονεί δυσμενέστερα το έδαφος θεμελίωσης |
| Απαίτηση ΕΑΚ 2003 (§Ζ.6 σε έδαφος Γ) | Περίπτωση Β (1 γεώτρηση) | Περίπτωση Γ (Πλήρης έρευνα) | Κανονιστικό παράδοξο: λιγότερη έρευνα στο πιο τρωτό κτίριο |
Κατά τη διάρκεια του σεισμού, η σεισμική τέμνουσα βάσης VB δημιουργεί στη στάθμη θεμελίωσης ισχυρή ροπή ανατροπής ME, η οποία προκαλεί εκκεντρότητα του κατακόρυφου φορτίου e = ME / N. Επειδή η ροπή αδρανείας της επιφάνειας θεμελίωσης (I = L·B³/12) αυξάνεται με την τρίτη δύναμη του πλάτους B της κάτοψης, το Κτίριο 1 (144 m²) διαθέτει δραματικά μικρότερη δυσκαμψία στροφής βάσης σε σχέση με το Κτίριο 2 (600 m²). Συνεπώς, το κτίριο μικρής κάλυψης (< 500 m²) αναπτύσσει πολύ μεγαλύτερη εκκεντρότητα e, υφίσταται αποκόλληση (uplift) της θεμελίωσης, δραστική απομείωση του ενεργού πλάτους έδρασης (B’ = B – 2e) και τεράστια συγκέντρωση ακραίων θλιπτικών τάσεων (qmax) στα περιμετρικά υποστυλώματα, συνοδευόμενη από έντονη κλίση του διανύσματος του φορτίου. Επομένως, το κτίριο κάλυψης μικρότερης των 500 m² καταπονεί το έδαφος θεμελίωσης σε σεισμική ανατροπή και διάτμηση πολύ δυσμενέστερα από το κτίριο κάλυψης άνω των 500 m². Κι όμως, ο νομοθέτης του 2003 επέλεξε να αφήσει ακριβώς αυτό το πιο ευάλωτο κτίριο χωρίς πλήρη γεωτεχνική έρευνα.
- Αναλυτικό Αριθμητικό Παράδειγμα: Πώς Ένα Σύνηθες Κτίριο Κάλυψης 200 m² Οδηγείται σε Σεισμική Ανατροπή και Ρευστοποίηση Λόγω των Εξαιρέσεων του Παραρτήματος Ζ
Για να αποδειχθεί με αδιαμφισβήτητο μαθηματικό τρόπο η επικινδυνότητα της §Ζ.6 του ΕΑΚ 2000/2003, παρουσιάζεται στη συνέχεια ένα πλήρες αριθμητικό παράδειγμα μελέτης ενός τυπικού πενταώροφου κτιρίου κατοικιών από οπλισμένο σκυρόδεμα (Σπουδαιότητας Σ2), με επιφάνεια κάλυψης 200 m², το οποίο ανεγείρεται σε περιοχή Σεισμικής Ζώνης ΙΙ (A = 0,24g κατά την τροποποίηση του 2003, ΦΕΚ 1154/Β/2003).
5.1. Δεδομένα Φορέα και Πραγματική Στρωματογραφία έναντι Αυθαίρετης Παραδοχής
Το υπό εξέταση κτίριο έχει ορθογωνική κάτοψη διαστάσεων B = 10,0 m (κατά τη διεύθυνση Χ) και L = 20,0 m (κατά τη διεύθυνση Υ), δηλαδή επιφάνεια κάλυψης A_κάλ = 10,0 × 20,0 = 200,0 m² (< 500 m²). Αποτελείται από 5 υπέργειους ορόφους συνολικού ύψους Hκτ = 16,0 m (λόγος λυγηρότητας Hκτ / B = 1,60) και θεμελιώνεται σε βάθος Df = 2,0 m μέσω γενικής κοιτόστρωσης (ραντιέ) διαστάσεων 10,0 m × 20,0 m. Το συνολικό κατακόρυφο σεισμικό φορτίο σχεδιασμού (G + ψ2·Q) στη στάθμη θεμελίωσης ανέρχεται σε N = 13.000 kN (μέση στατική τάση επαφής q0 = 13.000 / 200 = 65,0 kPa). Η θεμελιώδης ιδιοπερίοδος του κτιρίου κατά Χ είναι Tstruct = 0,42 s.
Α. Η πρακτική της «Εμπειρίας Παρακείμενων Κατασκευών» (Περίπτωση Α του Παραρτήματος Ζ): Κατά την εκσκαφή του σκάμματος θεμελίωσης μέχρι το βάθος των 2,0 m, αποκαλύπτεται επιφανειακή στρώση στιφρής αργίλου με παρεμβολές αμμοχάλικου. Επειδή το κτίριο έχει κάλυψη 200 m² (< 500 m²) και οι όμορες οικοδομές δεν εμφανίζουν στατικές ρηγματώσεις, ο δομοστατικός μελετητής —εφαρμόζοντας κατά γράμμα την Περίπτωση Α της §Ζ.6 [1]— δεν διενεργεί γεωτεχνική έρευνα, κατατάσσει μακροσκοπικά το έδαφος στην Κατηγορία Β και υιοθετεί εμπειρική επιτρεπόμενη τάση εδάφους σ_επ = 200 kPa (ή αντοχή σχεδιασμού qRd = 300 kPa).
Β. Η Πραγματική Στρωματογραφία του Υπεδάφους (που θα αποκάλυπτε μια γεώτρηση βάθους 20 m): Κάτω από την επιφανειακή κρούστα στιφρής αργίλου πάχους 3,5 m (γ = 19,5 kN/m³, cu = 120 kPa), εκτείνεται από το βάθος z = 3,5 m έως z = 11,5 m (πάχος 8,0 m) στρώση χαλαρής κορεσμένης ιλυώδους άμμου (SM-SP) με ποσοστό λεπτομερών FC = 12%, φαινόμενο βάρος γsat = 19,0 kN/m³, γωνία τριβής φ’ = 29° και τυπική τιμή κρούσεων πρότυπης διείσδυσης NSPT = 8 (διορθωμένη τιμή (N1)60 = 9). Από το βάθος z = 11,5 m έως z = 19,0 m ακολουθεί μέσης συνεκτικότητας άργιλος (cu = 65 kPa), ενώ το βραχώδες υπόβαθρο βρίσκεται στο βάθος H = 19,0 m. Η στάθμη του υδροφόρου ορίζοντα βρίσκεται στο βάθος zw = 2,5 m κάτω από την επιφάνεια του εδάφους (δηλαδή μόλις 0,5 m κάτω από το ραντιέ θεμελίωσης, παραμένοντας αόρατη κατά την εκσκαφή). Η μέση ταχύτητα διατμητικών κυμάτων της εδαφικής στήλης των 19,0 m είναι Vs = 175 m/s (πραγματική Κατηγορία Εδάφους Γ/Χ).
5.2. Αριθμητικός Έλεγχος 1: Σφάλμα Σεισμικού Φάσματος και Διπλός Συντονισμός
Η πραγματική θεμελιώδης ιδιοπερίοδος της εδαφικής απόθεσης πάχους H = 19,0 m με Vs = 175 m/s είναι:
| Tsoil = (4 × 19,0 m) / 175 m/s = 0,434 s ≈ Tstruct (0,42 s) | (Εξ. 5) |
Επέρχεται επομένως πλήρης διπλός συντονισμός εδάφους και κατασκευής. Σύμφωνα με τον ΕΑΚ 2000/2003 (Ζώνη ΙΙ, α = 0,24g, η = 1,0, θ = 1,0, β0 = 2,5, q = 3,5), για την αυθαίρετη παραδοχή Κατηγορίας Εδάφους Β (T1 = 0,15 s, T2 = 0,60 s), η φασματική επιτάχυνση σχεδιασμού θα υπολογιζόταν χωρίς τον συντελεστή τοπικής ενίσχυσης (S = 1,0 κατά ΕΑΚ ή S = 1,20 κατά EC8 για έδαφος Β έναντι S = 1,35 και αυξημένου πλατώ για έδαφος Γ/Δ). Όταν όμως ληφθεί υπόψη η πραγματική δυναμική ενίσχυση της χαλαρής απόθεσης (παράγοντας ενίσχυσης εδαφικής επιτάχυνσης S ≥ 1,35 στην περιοχή συντονισμού T ≈ 0,43 s), η πραγματική σεισμική τέμνουσα βάσης VB και η αντίστοιχη ροπή ανατροπής ME αυξάνονται από VB,υπολ = 2.228 kN σε VB,πραγμ = 3.008 kN (αύξηση +35%). Με ενεργό ύψος εφαρμογής της σεισμικής συνισταμένης heff = 0,67 × 16,0 = 10,72 m (συν το πάχος θεμελίωσης, συνολικός μοχλοβραχίονας 11,5 m), η πραγματική σεισμική ροπή ανατροπής στη στάθμη έδρασης ανέρχεται σε:
| ME = 3.008 kN × 11,50 m = 34.592 kN·m | (Εξ. 6) |
5.3. Αριθμητικός Έλεγχος 2: Αποκόλληση Θεμελίωσης (Uplift) και Αστοχία Σεισμικής Ανατροπής
Λόγω της μικρής κάλυψης των 200 m² και του μικρού πλάτους της κάτοψης (B = 10,0 m), η εκκεντρότητα του κατακόρυφου φορτίου N = 13.000 kN κατά τη διεύθυνση Χ ανέρχεται σε:
| e = ME / N = 34.592 kN·m / 13.000 kN = 2,66 m | (Εξ. 7) |
Το όριο του κεντρικού πυρήνα της διατομής (μηδενισμός θλιπτικών τάσεων στο απέναντι άκρο) είναι B / 6 = 10,0 / 6 = 1,67 m, ενώ το όριο ανατροπής (uplift του ημίσεος της θεμελίωσης) είναι B / 3 = 3,33 m. Επειδή e = 2,66 m >> 1,67 m, το ραντιέ αποκολλάται από το έδαφος σε μήκος άνω του 40% του πλάτους του! Το ενεργό πλάτος θεμελίωσης κατά Meyerhof μειώνεται δραματικά από B = 10,0 m σε:
| B’ = B – 2e = 10,00 m – 2 × (2,66 m) = 4,68 m | (Εξ. 8) |
Η μέση ενεργός τάση επαφής επί του απομένοντος ενεργού πλάτους B’ × L (4,68 m × 20,0 m = 93,6 m²) εκτινάσσεται σε q’mean = 13.000 / 93,6 = 138,9 kPa, ενώ η μέγιστη ακραία τριγωνική τάση στην περίμετρο του κτιρίου (όπου x_επαφής = 3 × (B/2 – e) = 3 × (5,00 – 2,66) = 7,02 m) φτάνει την τιμή:
| qmax = (2 · N) / (3 · L · (B/2 – e)) = (2 × 13.000) / (3 × 20,0 × 2,34) = 185,2 kPa | (Εξ. 9) |
Ταυτόχρονα, η κλίση του φορτίου (tan δ = VB / N = 3.008 / 13.000 = 0,231) μειώνει τον συντελεστή κλίσης φορτίου σε ic ≈ iq ≈ (1 – 0,231)² = 0,59. Λόγω του μεγάλου ενεργού πλάτους B’ = 4,68 m, ο βολβός τάσεων διεισδύει σε βάθος z ≈ 2·B’ = 9,36 m κάτω από τη θεμελίωση, δηλαδή πλήρως εντός της υποκείμενης χαλαρής στρώσης (3,5 m έως 11,5 m), προκαλώντας διάτμηση punch-through της επιφανειακής αργιλικής κρούστας.
5.4. Αριθμητικός Έλεγχος 3: Καθολική Αστοχία Λόγω Σεισμικής Ρευστοποίησης
Ας εξετάσουμε τώρα τι συμβαίνει στο βάθος z = 6,0 m (μέσο της κορεσμένης ιλυώδους άμμου), το οποίο βρίσκεται εντός της ζώνης επιρροής της θεμελίωσης, κατά τη διάρκεια σεισμού μεγέθους Mw = 6,5 (MSF = 1,44) με επιφανειακή μέγιστη επιτάχυνση amax = 0,24g × 1,35 = 0,324g:
- Ολική κατακόρυφη τάση στο z = 6,0 m: σv0 = (3,5 m × 19,5 kN/m³) + (2,5 m × 19,0 kN/m³) = 68,25 + 47,50 = 115,75 kPa.
- Υδροστατική πίεση πόρων (με zw = 2,5 m): u0 = (6,0 m – 2,5 m) × 9,81 kN/m³ = 34,34 kPa.
- Αρχική ενεργός κατακόρυφη τάση: σ’v0 = σv0 – u0 = 115,75 – 34,34 = 81,41 kPa.
- Λόγος Κυκλικής Τάσης (CSR κατά Seed & Idriss, με rd = 0,96): CSR = 0,65 × (amax / g) × (σv0 / σ’v0) × rd = 0,65 × 0,324 × (115,75 / 81,41) × 0,96 = 0,287.
- Λόγος Κυκλικής Αντίστασης (CRR7.5 για (N1)60 = 9 και FC = 12%, ισοδύναμο (N1)60,cs = 11): 5 = 0,122, και για Mw = 6,5: CRR = CRR7.5 × MSF = 0,122 × 1,44 = 0,176.
| FSL = CRR / CSR = 0,176 / 0,287 = 0,61 << 1,25 ⇒ ΠΛΗΡΗΣ ΡΕΥΣΤΟΠΟΙΗΣΗ! | (Εξ. 10) |
Ο συντελεστής ασφαλείας έναντι ρευστοποίησης είναι FSL = 0,61 (πολύ μικρότερος του ελάχιστου επιτρεπόμενου 1,25). Κατά τη διάρκεια του σεισμού, η στρώση της άμμου ρευστοποιείται πλήρως (σ’v → 0), η επιφανειακή κρούστα των 1,5 m κάτω από το ραντιέ διατμάται ακαριαία υπό την ακραία σεισμική τάση των 185,2 kPa, και το πενταώροφο κτίριο κάλυψης 200 m² υφίσταται καθολική ανατροπή και βύθιση, παρά το γεγονός ότι η στατική μελέτη της ανωδομής του τηρούσε κατά γράμμα όλες τις διατάξεις του ΕΑΚ 2000/2003 και του ΕΚΩΣ 2000!
Πίνακας 3: Σύνοψη αποτελεσμάτων αριθμητικού παραδείγματος πενταώροφου κτιρίου κάλυψης 200 m² (10 m × 20 m): Μελέτη χωρίς έρευνα (§Ζ.6 Περίπτωση Α) έναντι Πραγματικής Γεωτεχνικής Συμπεριφοράς.
| Μέγεθος / Έλεγχος | Παραδοχή χωρίς Έρευνα (§Ζ.6 Α) | Πραγματική Κατάσταση (Με Γεώτρηση) | Αποτέλεσμα Έλεγχου Ασφαλείας |
| Κατηγορία Εδάφους ΕΑΚ | Κατηγορία Β (εμπειρικά) | Κατηγορία Γ / Χ (Vs = 175 m/s) | Σοβαρή υποεκτίμηση σεισμικής διέγερσης |
| Ιδιοπερίοδος Εδάφους Tsoil | Αγνοείται (~0,15-0,20 s) | 0,434 s (ίσo με Tstruct = 0,42 s) | Πλήρης Διπλός Συντονισμός Εδάφους-Φορέα |
| Σεισμική Ροπή Ανατροπής ME | 25.622 kN·m | 34.592 kN·m (+35%) | Υπέρβαση σχεδιασμού θεμελίωσης |
| Εκκεντρότητα Φορτίου e | 1,97 m | 2,66 m (>> B/6 = 1,67 m) | Αποκόλληση (Uplift) άνω του 40% της βάσης |
| Ενεργό Πλάτος Θεμελίωσης B’ | 6,06 m | 4,68 m (από 10,00 m) | Δραστική μείωση επιφάνειας έδρασης |
| Μέγιστη Ακραία Τάση qmax | 141,6 kPa (< 200 kPa) | 185,2 kPa (Διάτμηση κρούστας) | Punch-through αστοχία στην υποκείμενη άμμο |
| Συντελεστής Ρευστοποίησης FSL | Δεν ελέγχεται | FSL = 0,61 << 1,25 (στο z = 6 m) | ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΡΕΥΣΤΟΠΟΙΗΣΗ & ΑΝΑΤΡΟΠΗ |
- Το Πραγματικό Κίνητρο και το Βαρύ Τίμημα σε Καταρρεύσεις και Ανθρώπινες Ζωές
Γιατί, λοιπόν, υιοθετήθηκαν αυτές οι επιστημονικά ατεκμηρίωτες διατάξεις; Η απάντηση είναι αμιγώς οικονομική και πολιτική. Στην Ελλάδα της αντιπαροχής και της μικρής αστικής ιδιοκτησίας, η συντριπτική πλειονότητα των οικοπέδων εντός σχεδίου πόλεως οδηγεί σε κτίρια με κάλυψη από 120 m² έως 380 m² και ύψος έως 5 ορόφους. Θέτοντας το κατώφλι της πλήρους γεωτεχνικής έρευνας στα 500 m² κάλυψης και άνω των 5 ορόφων, και επιτρέποντας την αυθαίρετη επίκληση «εδάφους Κατηγορίας Β» μέσω εμπειρίας παρακείμενων κτιρίων, η πολιτεία εξαίρεσε τεχνηέντως πάνω από το 85% της ιδιωτικής οικοδομικής δραστηριότητας από την υποχρέωση εκπόνησης ολοκληρωμένης γεωτεχνικής έρευνας και εδαφομηχανικής μελέτης. Το κίνητρο ήταν η συμπίεση του κόστους έκδοσης της οικοδομικής άδειας κατά ένα ποσό που αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 0,5% έως 1,0% του συνολικού προϋπολογισμού κατασκευής του έργου.
Το τίμημα αυτής της κοντόφθαλμης έκπτωσης στην ασφάλεια υπήρξε βαρύτατο. Στους καταστροφικούς σεισμούς των τελευταίων δεκαετιών στη χώρα μας (Αθήνα 1999, Λευκάδα 2003, Αχαΐα και Ηλεία 2008, Κεφαλονιά 2014, Σάμος 2020, Τύρναβος και Δαμάσι 2021, Αρκαλοχώρι 2021), η συντριπτική πλειονότητα των κτιρίων που κατέρρευσαν ή υπέστησαν ανεπανόρθωτες βλάβες, προκαλώντας θανάτους πολιτών, είχε κάλυψη μικρότερη των 500 m². Σε πλήθος περιπτώσεων, οι αστοχίες συνδέθηκαν άμεσα με τοπική ενίσχυση της σεισμικής κίνησης, συντονισμό εδάφους και κατασκευής, ρευστοποίηση, διαφορικές καθιζήσεις, αστοχίες πρανών ή ανεπαρκή θεμελίωση επί αχαρτογράφητων χαλαρών αποθέσεων και επιχώσεων.
| Η Νομική και Ποινική Παγίδα για τον Δομοστατικό Μελετητή Ενώ οι Υπηρεσίες Δόμησης (ΥΔΟΜ) εκδίδουν την οικοδομική άδεια χωρίς γεωτεχνική μελέτη βάσει των εξαιρέσεων του Παραρτήματος Ζ, όταν συμβεί αστοχία θεμελίωσης, ολίσθηση πρανούς ή σεισμική κατάρρευση με ανθρώπινα θύματα, τα Ποινικά και Πολιτικά Δικαστήρια δεν αναγνωρίζουν το Παράρτημα Ζ ως απαλλακτικό λόγο. Αντιθέτως, καταλογίζουν πλήρη αστική και ποινική ευθύνη στον μελετητή μηχανικό (βάσει της γενικής επιταγής της §5.1.1 του ΕΑΚ και των άρθρων περί παραβίασης κανόνων οικοδομικής και ανθρωποκτονίας από αμέλεια του Ποινικού Κώδικα), κρίνοντας ότι όφειλε ως επιστήμονας να απαιτήσει γεωτεχνική έρευνα εφόσον τα πραγματικά δεδομένα του υπεδάφους δεν ήταν εξακριβωμένα. |
- Αναγκαία Θεσμική Μεταρρύθμιση: Έκκληση Ευθύνης προς τους Τεχνικούς Φορείς και τα Υπουργεία της Χώρας
Οι νόμοι της Φυσικής, της Εδαφομηχανικής και της Δυναμικής των Κατασκευών δεν υπακούουν σε υπουργικές εγκυκλίους ούτε κάνουν διακρίσεις ανάλογα με τα τετραγωνικά μέτρα του οικοπέδου. Σε μια χώρα με την υψηλότερη σεισμικότητα στην Ευρώπη, η συνέχιση της ισχύος αυτών των αναχρονιστικών εξαιρέσεων, ιδιαίτερα μάλιστα στην εποχή της εφαρμογής των Ευρωκωδίκων (EN 1997-1, EN 1997-2 και EN 1998-5, όπου η Γεωτεχνική Κατηγορία GC2 καλύπτει όλα τα συνήθη κτίρια ανεξαρτήτως κάλυψης), είναι επιστημονικά και ηθικά απαράδεκτη.
Απαιτείται άμεση νομοθετική παρέμβαση από τους Τεχνικούς Φορείς και τα Υπουργεία της Χώρας με τις εξής ρητές ρυθμίσεις:
- Οριστική κατάργηση της Περίπτωσης Α του Παραρτήματος Ζ (§Ζ.6): Εξάλειψη της αντιεπιστημονικής έννοιας της «υπάρχουσα εμπειρίας από παρακείμενες κατασκευές» ως υποκατάστατου της γεωτεχνικής έρευνας για κτίρια Σπουδαιότητας Σ2, Σ3 και Σ4.
- Πλήρης κατάργηση του αυθαίρετου ορίου των 500 m² κάλυψης και των 5 ορόφων: Άρση του τεχνητού διαχωρισμού που δημιουργεί πολίτες και κτίρια δύο ταχυτήτων απέναντι στον σεισμικό κίνδυνο.
- Θεσμοθέτηση υποχρεωτικής Γεωτεχνικής Έρευνας και Εδαφομηχανικής Μελέτης Θεμελίωσης: Για κάθε νέο κτίριο Σπουδαιότητας Σ2, Σ3 και Σ4 (Κατηγορίες Συνεπειών CC2 και CC3), με ελάχιστη απαίτηση τη διενέργεια δειγματοληπτικών γεωτρήσεων με δοκιμές SPT/CPT, εργαστηριακών δοκιμών ταξινόμησης και αντοχής, και γεωφυσικής μέτρησης της ταχύτητας διατμητικών κυμάτων Vs,30 (π.χ. με μεθόδους MASW, ReMi ή Downhole), ώστε η Κατηγορία Εδάφους και ο έλεγχος ρευστοποίησης να αποτελούν προϊόν πραγματικής μέτρησης και όχι επικίνδυνης μαντείας.
Η θεμελίωση είναι η μοναδική στάθμη του έργου όπου το τεχνητό, ελεγχόμενο υλικό της ανωδομής συναντά το φυσικό, ανομοιογενές και πολυφασικό γεωλογικό μέσο. Η θωράκιση της ανθρώπινης ζωής ξεκινά από τη γνώση του υπεδάφους, και η γνώση αυτή δεν επιτρέπεται πλέον να θυσιάζεται στον βωμό καμίας διοικητικής ή οικονομικής σκοπιμότητας.
| ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
Καθηγητής Δρ. Κώστας Σαχπάζης Διπλ. Πολιτικός Μηχανικός (B.Eng. 1st Class Hons Portsmouth UK), Γεωτεχνικός Μηχανικός (M.Sc. Newcastle UK, Ph.D. Ε.Μ.Π. – PostDoc UK) και Γεωλόγος (Α.Π.Θ.). Καθηγητής Πανεπιστημίου και Ακαδημαϊκός Ερευνητής. Email: costas@sachpazis.info | Ιστοσελίδες: https://sachpazis.info/ & https://geodomisi.com/ |
