Η έκδοση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, με την Υ.Α. ΥΠΕΝ/ΔΝΕΠ/89998/3072/19.08.2026 (ΦΕΚ Δ΄ 694/19.08.2026), επανακαθορίζει το πλαίσιο αξιολόγησης της χωρικής συμβατότητας των επενδύσεων ΑΠΕ στην Ελλάδα. Η αντικατάσταση του αντίστοιχου πλαισίου του 2008 δεν συνιστά απλώς κανονιστική επικαιροποίηση. Επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο εξετάζονται η επιλογή θέσης, οι περιβαλλοντικοί περιορισμοί και η δυνατότητα υλοποίησης ενός έργου, υπό το πρίσμα των στόχων του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) και του νεότερου ευρωπαϊκού κανονιστικού περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της Οδηγίας RED III.
Για την αξιολόγηση μιας επένδυσης ΑΠΕ, η εξέταση της καταλληλότητας της συγκεκριμένης θέσης δεν αρκεί από μόνη της. Απαιτείται να συνεκτιμάται η δυνατότητα της ευρύτερης περιοχής να υποδεχθεί πρόσθετες εγκαταστάσεις, καθώς και ο βαθμός στον οποίο η ανάπτυξη μιας δραστηριότητας συμβαδίζει με τις χωρικές προτεραιότητες και τους περιορισμούς του νέου πλαισίου. Η φέρουσα ικανότητα αποκτά, επομένως, ουσιαστική σημασία για τον σχεδιασμό και την αδειοδοτική αξιολόγηση των έργων, καθώς η χωροθέτηση δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την πλήρωση των κριτηρίων σε επίπεδο μεμονωμένης θέσης, αλλά και από τις δυνατότητες ανάπτυξης της ευρύτερης χωρικής ενότητας.
Στην περίπτωση των φωτοβολταϊκών, η χωρική αξιολόγηση αποκτά και ποσοτική διάσταση, καθώς προβλέπεται ανώτατο ποσοστό εδαφικής κάλυψης σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας. Παράλληλα, η επιλογή της έκτασης αποτελεί κρίσιμο στοιχείο του σχεδιασμού, με ιδιαίτερη αναφορά σε άγονες ή μη αρδευόμενες εκτάσεις, καθώς και σε εκτάσεις που έχουν υποστεί μεταβολές ή υποβάθμιση από προηγούμενες χρήσεις. Τα χαρακτηριστικά αυτά πρέπει να συνεκτιμώνται κατά την αξιολόγηση της χωρικής καταλληλότητας, σε συνδυασμό με τους ειδικότερους κανόνες που διέπουν την εγκατάσταση κάθε κατηγορίας έργου.
Η ενεργειακή σκοπιμότητα και η τεχνική καταλληλότητα μιας θέσης δεν εξαντλούν τις προϋποθέσεις χωροθέτησης. Η περιβαλλοντική και πολιτιστική ευαισθησία της περιοχής, η προστασία του τοπίου και οι ειδικές απαιτήσεις που συνδέονται με την οπτική επίδραση των εγκαταστάσεων αποτελούν αυτοτελείς παραμέτρους της αξιολόγησης. Για τα φωτοβολταϊκά, η πρόβλεψη εκπόνησης μελετών ορατότητας σε περιπτώσεις οπτικής επαφής με ευαίσθητα στοιχεία του πολιτιστικού περιβάλλοντος αναδεικνύει τη σημασία της τεκμηρίωσης της χωρικής και οπτικής συμβατότητας.
Για τα αιολικά, η διαφοροποίηση της προσέγγισης μεταξύ ηπειρωτικής χώρας, Αττικής, νησιωτικής χώρας και υπεράκτιου χώρου καθιστά αναγκαία την εξέταση των ειδικών κανόνων που αντιστοιχούν σε κάθε κατηγορία περιοχής. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η προσθήκη ή η εξειδίκευση κατηγοριών περιοχών αποκλεισμού, μεταξύ άλλων σε σχέση με περιοχές άνευ δρόμων, μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Ειδικότερες ρυθμίσεις προβλέπονται επίσης για τα υπεράκτια αιολικά. Η πρακτική αξιολόγηση μιας επένδυσης απαιτεί, συνεπώς, συστηματικό έλεγχο των περιορισμών που εφαρμόζονται στη συγκεκριμένη θέση, χωρίς να θεωρείται ότι η πλήρωση ενός επιμέρους κριτηρίου εξασφαλίζει αυτομάτως τη συνολική χωροταξική συμβατότητα.
Ιδιαίτερο πεδίο αξιολόγησης αποτελεί η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας, για την οποία το νέο πλαίσιο προβλέπει ειδικές χωροταξικές ρυθμίσεις. Η εξέταση ενός συστήματος αποθήκευσης δεν εξαντλείται στη σχέση του με έναν σταθμό παραγωγής ΑΠΕ, αλλά προϋποθέτει έλεγχο των ειδικών κανόνων χωροθέτησης που το αφορούν, συμπεριλαμβανομένων των περιοχών αποκλεισμού και των κατευθύνσεων για την ανάπτυξή του σε οργανωμένους υποδοχείς. Διακριτή εξέταση απαιτούν και οι περιπτώσεις συνδυασμού μονάδων αποθήκευσης με σταθμούς ΑΠΕ. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με την αυξανόμενη ανάγκη ευελιξίας του ηλεκτρικού συστήματος και την ενσωμάτωση μεγαλύτερου μεριδίου ανανεώσιμης παραγωγής. Από πλευράς χωροταξικού σχεδιασμού, η αποθήκευση αποτελεί πλέον ιδιαίτερη κατηγορία εγκατάστασης, της οποίας η δυνατότητα ανάπτυξης πρέπει να εξετάζεται με βάση τις ειδικές ρυθμίσεις του πλαισίου και τη σχέση της με τις υπόλοιπες ενεργειακές υποδομές.
Για τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία ανάπτυξης, καθοριστική σημασία έχει ο προσδιορισμός του αδειοδοτικού σταδίου στο οποίο βρίσκονται και η εφαρμογή των αντίστοιχων μεταβατικών διατάξεων. Έργα που λειτουργούν νόμιμα, άδειες εγκατάστασης που βρίσκονται σε ισχύ και Αποφάσεις Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) που έχουν εκδοθεί πριν από την έναρξη ισχύος του νέου πλαισίου αντιμετωπίζονται σύμφωνα με τις ειδικότερες μεταβατικές ρυθμίσεις. Αντίθετα, για έργα που βρίσκονται σε λιγότερο ώριμο στάδιο ενδέχεται να απαιτείται έλεγχος της συμβατότητάς τους με το νέο χωροταξικό καθεστώς. Η εφαρμογή των μεταβατικών διατάξεων πρέπει, επομένως, να εξετάζεται με βάση τα πραγματικά και αδειοδοτικά χαρακτηριστικά κάθε έργου. Η ύπαρξη μιας άδειας ή η πρόοδος μιας επιμέρους διαδικασίας δεν πρέπει να αξιολογείται απομονωμένα, αλλά σε συνάρτηση με το σύνολο των εφαρμοστέων ρυθμίσεων. Η εξατομικευμένη αυτή προσέγγιση είναι ιδιαίτερα σημαντική για την έγκαιρη αναγνώριση πιθανών αδειοδοτικών εκκρεμοτήτων και την αξιολόγηση των επιπτώσεών τους στον σχεδιασμό μιας επένδυσης.
Η χωροταξική συμβατότητα πρέπει να εντάσσεται στον συνολικό νομικό και τεχνικό έλεγχο μιας επένδυσης ΑΠΕ και να μην αντιμετωπίζεται ως απομονωμένο στάδιο της αδειοδοτικής διαδικασίας. Η εξέταση των χωροταξικών κανόνων οφείλει να συνδυάζεται με την περιβαλλοντική αδειοδότηση, τους ειδικούς περιορισμούς ανά τεχνολογία, τη σχετική νομολογία και τις απαιτήσεις των επόμενων αδειοδοτικών σταδίων. Με αυτόν τον τρόπο καθίσταται δυνατή η έγκαιρη αναγνώριση ζητημάτων που ενδέχεται να επηρεάσουν τη δυνατότητα υλοποίησης, το χρονοδιάγραμμα και την προβλεψιμότητα μιας επένδυσης.
Η νομολογιακή διάσταση παραμένει ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η εφαρμογή των χωροταξικών κανόνων έχει επανειλημμένα αποτελέσει αντικείμενο ελέγχου από το Συμβούλιο της Επικρατείας. Η έγκαιρη νομική αξιολόγηση δεν υποκαθιστά την τεχνική και οικονομική ωρίμανση ενός έργου, αλλά αποτελεί αναγκαίο συμπλήρωμά της. Η ορθή εκτίμηση των εφαρμοστέων κανόνων, των περιβαλλοντικών απαιτήσεων και των ενδεχόμενων νομικών κινδύνων συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια του σχεδιασμού και τη δυνατότητα τεκμηριωμένης λήψης επενδυτικών αποφάσεων.
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ δημιουργεί, συνεπώς, ένα περιβάλλον στο οποίο η επιλογή θέσης, η περιβαλλοντική αδειοδότηση, η φέρουσα ικανότητα, οι ειδικοί περιορισμοί ανά τεχνολογία, οι μεταβατικές διατάξεις και η νομολογία πρέπει να εξετάζονται συνδυαστικά. Για τους επενδυτές, τους μελετητές, τις αρμόδιες διοικητικές αρχές και τους νομικούς συμβούλους, η κατανόηση των αλληλεπιδράσεων αυτών αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την ορθολογική προετοιμασία και αξιολόγηση των έργων ΑΠΕ.
Η κατανόηση αυτών των αλληλεπιδράσεων αποκτά ιδιαίτερη αξία για όσους συμμετέχουν στην ανάπτυξη, αδειοδότηση, χρηματοδότηση ή νομική υποστήριξη έργων ΑΠΕ. Αυτή ακριβώς την πρακτική διάσταση των νέων κανόνων, από τη χωροθέτηση μέχρι την περιβαλλοντική αδειοδότηση και τις νομικές προκλήσεις, θα αναδείξει το σεμινάριο «Το Νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ», που διοργανώνει η Νομική Βιβλιοθήκη στις 27 Νοεμβρίου 2026.
* Ο Δημήτριος Ραχιώτης είναι Ειδικός Σύμβουλος Ενεργειακών Ρυθμιστικών Θεμάτων, τ. Αντιπρόεδρος ΡΑΕ.
(Αναδημοσίευση από Νομική Βιβλιοθήκη)
