Η ταχεία ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) στην Ελλάδα έχει αναδείξει νέες προκλήσεις για το ενεργειακό σύστημα της χώρας, με τις αναγκαστικές περικοπές παραγωγής να αποτελούν πλέον ένα κρίσιμο ζήτημα.
Το 2024, οι περικοπές πράσινης ενέργειας ανήλθαν στις 860 GWh, σημειώνοντας αύξηση 277,2% σε σύγκριση με το 2023, όταν οι αντίστοιχες περικοπές ήταν 228 GWh. Η εξέλιξη αυτή οφείλεται στην αδυναμία του δικτύου να απορροφήσει το σύνολο της παραγόμενης ενέργειας από ΑΠΕ, ειδικά σε περιόδους χαμηλής ζήτησης. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το Χρηματιστήριο Ενέργειας καταγράφει μηδενικές ή ακόμα και αρνητικές τιμές, ενώ ο Διαχειριστής του Συστήματος προχωρά σε αποκοπές μονάδων ΑΠΕ για να διατηρήσει τη σταθερότητα του δικτύου.
Το πρόβλημα επιτείνεται από τη γεωγραφική κατανομή των μονάδων ΑΠΕ και την ανεπάρκεια των υφιστάμενων υποδομών. Το ελληνικό δίκτυο μεταφοράς και διανομής σχεδιάστηκε για μια διαφορετική ενεργειακή πραγματικότητα, βασισμένη σε μεγάλες θερμοηλεκτρικές μονάδες με σταθερή παραγωγή. Σήμερα, η μετάβαση σε ένα σύστημα όπου κυριαρχούν οι ΑΠΕ δημιουργεί νέες απαιτήσεις, καθώς οι μονάδες αυτές είναι διάσπαρτες, με διακυμάνσεις στην παραγωγή τους που εξαρτώνται από τις καιρικές συνθήκες.
Οι τεχνικές απώλειες κατά τη μεταφορά ενέργειας αυξάνονται, με το 2023 να καταγράφει απώλειες που έφτασαν το 11,4% της συνολικής διακινούμενης ενέργειας, ποσοστό υψηλότερο από τις προβλέψεις. Παράλληλα, το 25% των μετασχηματιστών υψηλής προς μέση τάση λειτουργεί ήδη στα όρια του κορεσμού, ενώ η συνολική ισχύς των συνδεδεμένων μονάδων ΑΠΕ αναμένεται να υπερδιπλασιαστεί, φτάνοντας τα 32,7 GW από τα 15 GW που λειτουργούν σήμερα.
Η αντιμετώπιση της κατάστασης απαιτεί σημαντικές επενδύσεις σε αναβάθμιση των ηλεκτρικών δικτύων και ανάπτυξη υποδομών αποθήκευσης ενέργειας, ώστε η περίσσεια ηλεκτρισμού να μπορεί να αξιοποιηθεί αντί να περικόπτεται. Παράλληλα, η ενίσχυση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων με γειτονικές χώρες θα μπορούσε να προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση του συστήματος. Ωστόσο, η εμπειρία δείχνει ότι τα μεγάλα ενεργειακά έργα στην Ελλάδα καθυστερούν σημαντικά, γεγονός που θέτει ερωτήματα για την έγκαιρη επίλυση του προβλήματος.
Ένα ακόμα κρίσιμο ζήτημα είναι η ανάγκη προσαρμογής της ζήτησης στις διακυμάνσεις της παραγωγής. Μέχρι σήμερα, τα δυναμικά τιμολόγια που θα μπορούσαν να κατευθύνουν την κατανάλωση προς τις ώρες υψηλής παραγωγής ΑΠΕ δεν έχουν αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα, λόγω της αργής εγκατάστασης έξυπνων μετρητών.
Θανάσης Κουκάκης
