Στέλιος Ζερεφός, Αρχιτέκτων Μηχανικός, Καθηγητής Σχολής Εφαρμοσμένων Τεχνών και Βιώσιμου Σχεδιασμού Ε.Α.Π.
Ο κατασκευαστικός κλάδος στην Ευρώπη και την Ελλάδα βρίσκεται στο κατώφλι του πιο ριζικού μετασχηματισμού των τελευταίων δεκαετιών. Η μετάβαση από τον διδιάστατο (2D) σχεδιασμό στη Μοντελοποίηση Πληροφοριών Κτιρίων (Building Information Modeling, BIM) αποτελεί πλέον μια επιχειρησιακή αναγκαιότητα που καθορίζει τη βιωσιμότητα, τη διαφάνεια και την ανταγωνιστικότητα κάθε τεχνικού γραφείου και κατασκευαστικής επιχείρησης.
Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά στην καθιέρωση της υποχρεωτικής εφαρμογής του BIM στα μεγάλα δημόσια έργα και το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας θα θέσει σε εφαρμογή την πρώτη εθνική Τεχνική Οδηγία για την εφαρμογή BIM σε κτιριακά έργα, καθίσταται επιτακτική η ανάγκη για συστηματική, πιστοποιημένη κατάρτιση των Ελλήνων μηχανικών και σχεδιαστών.
Απαντώντας σε αυτήν ακριβώς την πρόκληση, το Κέντρο Επιμόρφωσης και Δια Βίου Μάθησης (Κ.Ε.ΔΙ.ΒΙ.Μ.) του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου (Ε.Α.Π.) προσφέρει για 5η φορά το εξειδικευμένο πρόγραμμα «Σχεδιάζοντας έργα με ΒΙΜ: Αρχές και πρακτική κτιριακών έργων». Πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα 200 ωρών (8 ECTS), το οποίο γεφυρώνει τη διεθνή τυποποίηση με την πράξη της μελέτης, του συντονισμού και της διαχείρισης κτιριακών έργων.
1. Νέο Ευρωπαϊκό Νομοθετικό Πλαίσιο
Η θεσμική πορεία του BIM στην Ευρωπαϊκή Ένωση ξεκίνησε με τις Οδηγίες 2014/24/ΕΕ και 2014/25/ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις (οι οποίες ενσωματώθηκαν στην ελληνική έννομη τάξη με το άρθρο 22 παρ. 4 του Ν. 4412/2016), δίνοντας στα κράτη-μέλη τη δυνατότητα να απαιτούν τη χρήση ηλεκτρονικών εργαλείων μοντελοποίησης κτιριακών δεδομένων στις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων έργων και διαγωνισμών μελετών.
Η Αναθεώρηση του Ευρωπαϊκού Κανονιστικού Πλαισίου Δημοσίων Συμβάσεων (Άρθρο 65 του υπό διαβούλευση ευρωπαϊκού κανονιστικού κειμένου), εισάγει την υποχρεωτική εφαρμογή του BIM για τα μεγάλα δημόσια έργα, με όριο προϋπολογισμού έργων άνω των 25 εκατομμυρίων ευρώ, ενώ παράλληλα προβλέπεται η δυνατότητα επέκτασης της απαίτησης και σε μικρότερες εργολαβίες.
Επιπρόσθετα, η αναθεώρηση περιορίζει τις διαγωνιστικές διαδικασίες που βασίζονται αποκλειστικά στη χαμηλότερη τιμή, εισάγοντας ένα ελάχιστο ποσοστό που θα αφορά σε ποιοτικά, περιβαλλοντικά και λειτουργικά κριτήρια. Μεταξύ αυτών, περιλαμβάνεται η ενσωμάτωση ψηφιακών τεχνολογιών όπως το BIM, η ανθεκτικότητα των υποδομών και η πιστοποιημένη επάρκεια του τεχνικού προσωπικού.
Σε εθνικό επίπεδο, το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών έχει ήδη εγκρίνει την Εθνική Στρατηγική και τον Οδικό Χάρτη για την Εφαρμογή του BIM στην Ελλάδα εδώ και δύο χρόνια. Ταυτόχρονα, το Υπουργείο ανέφερε ότι θα δρομολογήσει την αναμόρφωση του Ν. 4412/2016 ώστε το ελληνικό θεσμικό πλαίσιο δημοσίων συμβάσεων να εναρμονιστεί πλήρως με τις νέες ευρωπαϊκές απαιτήσεις.
Σύμφωνα με τα παραπάνω, η γνώση των διαδικασιών BIM αποτελεί πλέον το «διαβατήριο» για τη συμμετοχή των Ελλήνων/ίδων μηχανικών τόσο σε δημόσιους διαγωνισμούς όσο και σε ιδιωτικά έργα υψηλών προδιαγραφών στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
2. Υπό διαβούλευση η επικείμενη ΤΟΤΕΕ του ΤΕΕ για μεθοδολογία BIM
Μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις για τον τεχνικό κόσμο της χώρας είναι η εκπόνηση και θέση σε διαβούλευση από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) της πρώτης εθνικής Τεχνικής Οδηγίας για το BIM στα κτιριακά έργα, την οποία θα ακολουθήσει αντίστοιχη οδηγία για τα έργα υποδομής. Στόχος του ΤΕΕ είναι οι οδηγίες αυτές να αποτελέσουν τις επίσημες, υποχρεωτικές τεχνικές προδιαγραφές του Κράτους.
Το θεμελιώδες χαρακτηριστικό της νέας ΤΟΤΕΕ είναι η Τεχνολογική Ουδετερότητα βασιζόμενη στην ανεξαρτησία από εμπορικά λογισμικά. Όπως έχει τονιστεί εμφατικά από τη διοίκηση του ΤΕΕ, η ψηφιακή μετάβαση της χώρας, του Δημοσίου και των μηχανικών δεν μπορεί να εγκλωβιστεί σε κλειστά εμπορικά λογισμικά ή σε μονοπώλια συγκεκριμένων εταιρειών. Η νέα ΤΟΤΕΕ περιγράφει διαδικασίες σχεδιασμού, οργάνωσης πληροφορίας και συνεργασίας με BIM ανεξάρτητα από το λογισμικό που επιλέγει να χρησιμοποιήσει το κάθε μελετητικό γραφείο.
Παράλληλα, η μεθοδολογία της ΤΟΤΕΕ εδράζεται στις διεθνείς προδιαγραφές διαχείρισης πληροφοριών κατά τον κύκλο ζωής ενός έργου σύμφωνα με τη σειρά προτύπων ISO 19650. Η μεθοδολογία θα καθορίζει με σαφήνεια το πώς συντάσσονται οι Απαιτήσεις Πληροφοριών του Εργοδότη EIR (Employer’s Information Requirements), πώς δομείται το Σχέδιο Εκτέλεσης BIM (BIM Execution Plan), πώς οργανώνεται το Κοινό Ψηφιακό Περιβάλλον CDE (Common Data Environment) και πώς ορίζονται τα Επίπεδα Ανάπτυξης της Πληροφορίας LOD (Level of Development).
Ταυτόχρονα, για την απρόσκοπτη συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων μηχανικών (αρχιτέκτονες, πολιτικοί μηχανικοί, Η/Μ), η ΤΟΤΕΕ προτάσσει τη χρήση ανοικτών μορφοτύπων ανταλλαγής δεδομένων, όπως το IFC (Industry Foundation Classes) και το COBie (Construction Operations Building Information Exchange) για τη φάση της λειτουργίας και συντήρησης.
3. Πρόγραμμα κατάρτισης «Σχεδιάζοντας έργα με BIM»
Το πρόγραμμα «Σχεδιάζοντας έργα με ΒΙΜ: Αρχές και πρακτική κτιριακών έργων» του Κε.Δι.Βι.Μ Ε.Α.Π. δεν είναι ένα απλό σεμινάριο εκμάθησης ενός σχεδιαστικού προγράμματος. Έχει σχεδιαστεί εξαρχής πάνω στη φιλοσοφία που υπαγορεύει η επερχόμενη ΤΟΤΕΕ και η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Ασχολείται με τη μεθοδολογία, τα διεθνή πρότυπα και τις διαδικασίες οργάνωσης έργου, ενώ ταυτόχρονα εκπαιδεύει με πρακτική εξάσκηση, παρέχοντας πρόσβαση σε τρία κορυφαία λογισμικά της αγοράς.
Σε αντίθεση με προγράμματα που περιορίζονται σε ένα μόνο εργαλείο, το εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Κε.Δι.Βι.Μ Ε.Α.Π. διδάσκει την εφαρμογή του BIM συνδυάζοντας ArchiCAD, Autodesk Revit και Autodesk Navisworks. Έτσι, οι εκπαιδευόμενοι/ες κατανοούν στην πράξη πώς λειτουργεί η διαλειτουργικότητα μεταξύ διαφορετικών λογισμικών, από την αρχιτεκτονική σύνθεση έως τον χωρικό συντονισμό. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα ξεκινά από την τρισδιάστατη μοντελοποίηση και την παραγωγή σχεδίων τεκμηρίωσης και επεκτείνεται στον χωρικό συντονισμό και την ανίχνευση συγκρούσεων (Clash Detection), στον χρονικό προγραμματισμό, στον έλεγχο κόστους και τις προμετρήσεις, παρέχοντας μία bottom-up λογική της μεθοδολογίας σχεδιασμού με BIM που είναι χρήσιμη από τον αρχάριο μέχρι και τον μηχανικό που γνωρίζει ένα λογισμικό αλλά όχι τις θεσμοθετημένες διαδικασίες σχεδιασμού κατά ISO.
Με συνολική διάρκεια 10 εβδομάδων πλήρως εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, το πρόγραμμα συνδυάζει 10 συνεδρίες σύγχρονης τηλεκπαίδευσης με ασύγχρονη μελέτη και πρακτική εφαρμογή. Ο σχεδιασμός αυτός επιτρέπει σε εργαζόμενους/ες μηχανικούς και φοιτητές Σχολών σχετικών με τις κτιριακές μελέτες και κατασκευές να παρακολουθήσουν με ευελιξία, χωρίς γεωγραφικούς ή χρονικούς περιορισμούς. Με την επιτυχή ολοκλήρωση χορηγείται επίσημο «Πιστοποιητικό Επιμόρφωσης» και «Παράρτημα Πιστοποιητικού Επιμόρφωσης» από το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, τα οποία κατοχυρώνουν 8 πιστωτικές μονάδες ECTS, ενισχύοντας ουσιαστικά το ακαδημαϊκό και επαγγελματικό προφίλ των αποφοίτων σε διαγωνισμούς και προκηρύξεις.
4. Αναλυτική Διάρθρωση του Προγράμματος Σπουδών (5 Διδακτικές Ενότητες)
Το πρόγραμμα διαρθρώνεται σε πέντε (5) αλληλένδετες Διδακτικές Ενότητες (Δ.Ε.), οι οποίες ακολουθούν τη φυσική ροή εξέλιξης ενός πραγματικού κτιριακού έργου σε περιβάλλον BIM:
Δ.Ε. 1: Εισαγωγή – Διεθνείς Κανονισμοί ΒΙΜ (1 Εβδομάδα)
Η πρώτη ενότητα θέτει το θεωρητικό και κανονιστικό υπόβαθρο της Ψηφιακής Κατασκευής (Digital Construction):
- Ο ρόλος του BIM στη σύγχρονη πρακτική σχεδιασμού κτιριακών έργων.
- Ορισμός των BIM Standards, αφετηρία και εξέλιξη της προτυποποίησης έργων.
- Εμβάθυνση στο διεθνές πρότυπο ISO 19650
- Η φιλοσοφία του OpenBIM και η δομή των ανοικτών αρχείων IFC και COBie.
Δ.Ε. 2: Οργάνωση Έργου με ΒΙΜ & Σύνταξη BIM Execution Plan (2 Εβδομάδες)
Η δεύτερη ενότητα εστιάζει στην οργάνωση της πληροφορίας πριν και κατά τη διάρκεια της μελέτης:
- Εισαγωγή, διάρθρωση και διαδικασία σύνταξης του BIM Execution Plan (BEP).
- Κατανομή ρόλων και ευθυνών στη μελετητική ομάδα μέσω του Design Responsibility Matrix.
- Ανάλυση των EIR (Employer’s Information Requirements).
- Χαρτογράφηση χρήσεων BIM.
- Επίπεδα λεπτομέρειας (LOD), παραδοτέα ύλη, έλεγχος ποιότητας μοντέλου, τυποποιημένη κωδικοποίηση αρχείων και λειτουργία σε Κοινό Ψηφιακό Περιβάλλον.
Δ.Ε. 3: Μελέτη Έργου με ΒΙΜ (3 Εβδομάδες)
Η μεγαλύτερη σε έκταση ενότητα του προγράμματος επικεντρώνεται στην ανάπτυξη πρακτικής ικανότητας εκπόνησης πλήρους αρχιτεκτονικής μελέτης με το λογισμικό Archicad:
- Μοντελοποίηση σε επίπεδο Προμελέτης έως Οριστικής Μελέτης. Χρήση βασικών και σύνθετων εργαλείων μοντελοποίησης (τοίχοι, πλάκες, ανοίγματα, υποστυλώματα, δοκοί, κλίμακες) και κατανόηση των παραμετρικών ιδιοτήτων των ψηφιακών αντικειμένων.
- Οργάνωση σχεδίων τεκμηρίωσης (pen sets, layers, model view options, εργαλεία όψεων και τομών, διαχείριση εκτυπώσεων).
- Παραγωγή σχεδίων λεπτομερούς τεκμηρίωσης (κατόψεις, όψεις, τομές), αυτόματη εξαγωγή πινάκων κουφωμάτων/χώρων και προμετρήσεων απευθείας από το ψηφιακό μοντέλο.
Δ.Ε. 4: Χωρικός Συντονισμός – Spatial Coordination (2 Εβδομάδες)
Στην τέταρτη ενότητα οι εκπαιδευόμενοι/ες περνούν στην εισαγωγή της διεπιστημονικής συνεργασίας μεταξύ διαφορετικών μελετών (Αρχιτεκτονικά, Στατικά, Η/Μ) με τη χρήση των λογισμικών Revit και Navisworks:
- Καλές πρακτικές και ιεράρχηση προτεραιοτήτων κατά τον χωρικό συντονισμό κτιριακών έργων.
- Εφαρμογή αυτοματοποιημένου ελέγχου συγκρούσεων (Clash Detection) για τον εντοπισμό αστοχιών και επικαλύψεων πριν το έργο φτάσει στο εργοτάξιο.
- Αξιολόγηση, ομαδοποίηση, κατηγοριοποίηση και επίλυση των clashes.
- Εξοικείωση με τον κρίσιμο επαγγελματικό ρόλο του BIM Coordinator.
Δ.Ε. 5: Προχωρημένες Τεχνικές ΒΙΜ – 4D, 5D, 6D & Digital Twins (2 Εβδομάδες)
Η πέμπτη ενότητα ολοκληρώνει τον κύκλο ζωής του έργου με τις προχωρημένες εφαρμογές των λογισμικών Revit και Navisworks:
- Διασύνδεση του τρισδιάστατου μοντέλου με το χρονοδιάγραμμα κατασκευής, οπτικοποίηση των φάσεων εκτέλεσης του έργου και χρήση εργαλείων 4D.
- Διεθνή συστήματα ταξινόμησης και κανόνες προμέτρησης, εξαγωγή ποσοτήτων (Quantity Take-Off), ενσωμάτωση δεδομένων κόστους στη βάση δεδομένων του μοντέλου και σύνταξη πινάκων προϋπολογισμού κτιριακών έργων.
- Κατανομή δαπανών στον κύκλο ζωής του κτιρίου, εφαρμογή πρωτοκόλλων COBie και IFC, μοντελοποίηση As-Built / FM Modeling (Asset Information Management) και διασύνδεση με συστήματα CAFM / CMMS.
Συνοπτική Ταυτότητα & Υποβολή Αιτήσεων
Τίτλος Προγράμματος: «Σχεδιάζοντας έργα με ΒΙΜ: Αρχές και πρακτική κτιριακών έργων»
Φορέας Υλοποίησης: Κ.Ε.ΔΙ.ΒΙ.Μ. – Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (Σχολή Εφαρμοσμένων Τεχνών και Βιώσιμου Σχεδιασμού)
Διάρκεια & Μονάδες: 200 ώρες (10 εβδομάδες: 33 ώρες σύγχρονη & 167 ώρες ασύγχρονη τηλεκπαίδευση) | 8 ECTS
Αριθμός Θέσεων: Τμήμα 20 έως 40 ατόμων (θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας βάσει φοίτησης/πτυχίου και χρόνου υποβολής).
Προθεσμία Αιτήσεων 5ου κύκλου: 4 Νοεμβρίου 2026
Πληροφορίες & Επικοινωνία: https://kedivim.eap.gr/sxediazontas-erga-me-bim-5os-kyklos/ Email: set@eap.gr | Τηλέφωνο: 2610-367614.
Πηγές & Τεκμηρίωση:
- Οδηγός Σπουδών Προγράμματος Κ.Ε.ΔΙ.ΒΙ.Μ. ΕΑΠ (2026): «Σχεδιάζοντας έργα με ΒΙΜ: Αρχές και πρακτική κτιριακών έργων», Σχολή Εφαρμοσμένων Τεχνών και Βιώσιμου Σχεδιασμού, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. https://kedivim.eap.gr/sxediazontas-erga-me-bim-5os-kyklos/
- Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) – 7ο BIM Conference (Οκτώβριος 2026): Ανακοινώσεις Προέδρου ΤΕΕ Γ. Στασινού και Υπουργού Υποδομών & Μεταφορών Χρ. Δήμα σχετικά με την πρώτη Τεχνική Οδηγία ΤΟΤΕΕ BIM_01 για τα κτιριακά έργα, την αρχή της Τεχνολογικής Ουδετερότητας (OpenBIM), την αναμόρφωση του Ν. 4412/2016 και την ευρωπαϊκή υποχρεωτικότητα του BIM στα δημόσια έργα (Δελτίο Τύπου ΤΕΕ 13/10/2026).
- Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Δημοσίων Συμβάσεων & Υποχρεωτικότητα BIM: Οδηγίες 2014/24/ΕΕ & 2014/25/ΕΕ και αναθεώρηση του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου δημοσίων συμβάσεων (Άρθρο 65 για το όριο των 25 εκατ. ευρώ στα δημόσια έργα και ελάχιστο ποσοστό 30% σε ποιοτικά/ψηφιακά κριτήρια) https://single-market-economy.ec.europa.eu/publications/proposal-regulation-public-contracts-and-concessions_en#files
- Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών – Γενική Γραμματεία Υποδομών: Εθνική Στρατηγική και Οδικός Χάρτης για την εφαρμογή του Building Information Modelling (BIM) στην Ελλάδα https://diavgeia.gov.gr/doc/9Ω0Ε465ΧΘΞ-ΓΘΛ?inline=true
