Δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Δ΄ 886/19.10.2026 η Κοινή Υπουργική Απόφαση για την προστατευόμενη περιοχή «Νήσος Γυάρος και θαλάσσια ζώνη». Προβλέπονται 15 συγκεκριμένες δράσεις για την προστασία και αποκατάσταση οικοτόπων, την επιστημονική παρακολούθηση, την εγκατάσταση περιβαλλοντικών αγκυροβολίων και την οργανωμένη φύλαξη. Τι ισχύει για επισκέπτες, σκάφη και τεχνικές παρεμβάσεις.
Σε ισχύ τέθηκε το νέο Σχέδιο Διαχείρισης της Περιοχής Προστασίας της Βιοποικιλότητας «Νήσος Γυάρος και θαλάσσια ζώνη», με τη δημοσίευση της Κοινής Υπουργικής Απόφασης ΥΠΕΝ/ΓΔΠΠ/104671/1956 στο ΦΕΚ Δ΄ 886 της 19ης Οκτωβρίου 2026.
Η απόφαση εξειδικεύει το πλαίσιο προστασίας που καθορίστηκε με το Προεδρικό Διάταγμα της 20ής Απριλίου 2026 (ΦΕΚ Δ΄ 280) και εγκρίνει συγκεκριμένα μέτρα διαχείρισης του χερσαίου και θαλάσσιου περιβάλλοντος της Γυάρου.
Στο Παράρτημα ΙΙ της απόφασης περιλαμβάνονται 15 διαχειριστικές δράσεις, συνολικού εκτιμώμενου κόστους 755.000 ευρώ, με επιμέρους χρονοδιαγράμματα και ενδεικτικές πηγές χρηματοδότησης.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν η εγκατάσταση 15 ειδικών αγκυροβολίων, η αξιολόγηση των ιχθυαποθεμάτων, η αποκατάσταση προστατευόμενων οικοτόπων και η δημιουργία οργανωμένου συστήματος εποπτείας και φύλαξης.
Παράλληλα, καθορίζονται ειδικοί όροι επίσκεψης και πρόσβασης, περιορισμοί στην αγκυροβολία και προϋποθέσεις για εργασίες συντήρησης υφιστάμενων υποδομών.
Αρμόδιος φορέας διαχείρισης, εφαρμογής και παρακολούθησης του Σχεδίου είναι ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ).
Το θεσμικό πλαίσιο προστασίας της Γυάρου
Η Γυάρος εντάχθηκε στο ευρωπαϊκό οικολογικό δίκτυο Natura 2000 το 2011, με κωδικό περιοχής GR4220033.
Η περιοχή χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερη οικολογική αξία, τόσο στο χερσαίο όσο και στο θαλάσσιο περιβάλλον, καθώς αποτελεί σημαντικό ενδιαίτημα της μεσογειακής φώκιας (Monachus monachus) και προστατευόμενων ειδών ορνιθοπανίδας.
Στη θαλάσσια ζώνη απαντώνται επίσης λιβάδια Ποσειδωνίας (Posidonia oceanica), ύφαλοι και θαλάσσια σπήλαια.
Με το Προεδρικό Διάταγμα του Απριλίου 2026 πραγματοποιήθηκε η οριοθέτηση της προστατευόμενης περιοχής και καθορίστηκαν επιμέρους ζώνες με διαφορετικό βαθμό προστασίας και επιτρεπόμενες δραστηριότητες.
Το καθεστώς περιλαμβάνει:
- Τρεις Ζώνες Απόλυτης Προστασίας της Φύσης.
- Τρεις Ζώνες Προστασίας της Φύσης.
- Μία Ζώνη Διατήρησης Οικοτόπων και Ειδών, που περιλαμβάνει την ευρύτερη θαλάσσια περιοχή.
- Μία Ζώνη Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων, η οποία περιλαμβάνει την περιοχή των ιστορικών εγκαταστάσεων των φυλακών.
Με τη νέα ΚΥΑ το ήδη θεσμοθετημένο πλαίσιο συμπληρώνεται από συγκεκριμένο πρόγραμμα δράσεων, τεχνικών παρεμβάσεων και κανόνων διαχείρισης.
Η διάκριση είναι ουσιαστική: το Προεδρικό Διάταγμα καθορίζει τις ζώνες και τις επιτρεπόμενες χρήσεις, ενώ η ΚΥΑ εξειδικεύει τον τρόπο διαχείρισης και εφαρμογής των μέτρων προστασίας.
Πέντε βασικοί άξονες διαχείρισης
Το άρθρο 4 της ΚΥΑ προβλέπει πέντε θεματικούς άξονες:
| Θεματικός άξονας | Αντικείμενο |
|---|---|
| 1. Διατήρηση και αποκατάσταση | Προστασία οικοτόπων, ειδών και οικολογικών λειτουργιών |
| 2. Παρακολούθηση και έρευνα | Περιβαλλοντικές μελέτες, επιστημονική καταγραφή και αξιολόγηση |
| 3. Ενημέρωση και εκπαίδευση | Ευαισθητοποίηση επισκεπτών, επαγγελματιών, αλιέων και νέων |
| 4. Ρύθμιση δραστηριοτήτων | Όροι πρόσβασης, αγκυροβολίας και διαχείρισης της επισκεψιμότητας |
| 5. Εποπτεία και φύλαξη | Έλεγχοι, πυροπροστασία και αντιμετώπιση θαλάσσιας ρύπανσης |
Η εξειδίκευση των δράσεων γίνεται στο Σχέδιο Δράσης του Παραρτήματος ΙΙ, στο οποίο αναφέρονται το εκτιμώμενο κόστος, ο προβλεπόμενος χρόνος υλοποίησης και ο υπεύθυνος φορέας.
Δεκαπέντε συγκεκριμένες δράσεις με προϋπολογισμό 755.000 ευρώ
Η ανάλυση των οικονομικών στοιχείων του Παραρτήματος ΙΙ δίνει την ακόλουθη εικόνα:
| Κατηγορία παρεμβάσεων | Δράσεις | Εκτιμώμενο κόστος |
|---|---|---|
| Διατήρηση και αποκατάσταση οικοτόπων και ειδών | 6 | 290.000 € |
| Παρακολούθηση και έρευνα | 2 | 270.000 € |
| Ενημέρωση και εκπαίδευση | 2 | 60.000 € |
| Ρύθμιση δραστηριοτήτων και αγκυροβόλια | 2 | 35.000 € |
| Εποπτεία, φύλαξη και σχέδια προστασίας | 3 | 100.000 € |
| Σύνολο | 15 | 755.000 € |
Τα ποσά προκύπτουν από την άθροιση των επιμέρους εκτιμώμενων δαπανών της ΚΥΑ.
Στις ενδεικτικές πηγές χρηματοδότησης περιλαμβάνονται ευρωπαϊκά και περιφερειακά προγράμματα, το Πράσινο Ταμείο, το πρόγραμμα LIFE, καθώς και πόροι συναρμόδιων δημόσιων φορέων.
Η καταγραφή των 755.000 ευρώ δεν σημαίνει ότι το σύνολο των χρηματοδοτήσεων έχει ήδη εγκριθεί, δεσμευθεί ή εκταμιευθεί. Αντίστοιχα, η έγκριση του Σχεδίου Δράσης δεν ισοδυναμεί με την ολοκλήρωση της ανάθεσης των σχετικών μελετών και έργων.
Δεκαπέντε ειδικά αγκυροβόλια για την προστασία της Ποσειδωνίας
Μία από τις πιο συγκεκριμένες τεχνικές παρεμβάσεις είναι η εγκατάσταση 15 ειδικών αγκυροβολίων, με εκτιμώμενη δαπάνη 30.000 ευρώ και διάρκεια υλοποίησης 48 μηνών.
Η δράση δίνει έμφαση στις θαλάσσιες ζώνες ΖΑΠΦ-01 και ΖΠΦ-03.
Βασικός στόχος είναι η προστασία των λιβαδιών Ποσειδωνίας και η ελαχιστοποίηση της όχλησης της μεσογειακής φώκιας, των θαλασσοπουλιών και των ενδιαιτημάτων τους.
Σύμφωνα με το άρθρο 8 της απόφασης, η αγκυροβολία επιτρέπεται αποκλειστικά στις προβλεπόμενες ζώνες και με χρήση ειδικών, κατάλληλα σημασμένων αγκυροβολίων φιλικών προς το θαλάσσιο περιβάλλον.
Εφόσον οι ειδικές αυτές εγκαταστάσεις δεν υπάρχουν, απαγορεύεται η αγκυροβολία σε θαλάσσιες περιοχές με σημαντική παρουσία λιβαδιών Ποσειδωνίας.
Η τεχνική σημασία των αγκυροβολίων
Η ανεξέλεγκτη πόντιση αγκυρών και η μετακίνηση των αλυσίδων πρόσδεσης μπορούν να προκαλέσουν μηχανικές βλάβες στους θαλάσσιους οικοτόπους.
Τα ειδικά περιβαλλοντικά αγκυροβόλια σχεδιάζονται ώστε να περιορίζουν τέτοιες επιπτώσεις, με κατάλληλη επιλογή θέσης, διαμόρφωση του συστήματος αγκύρωσης και ελεγχόμενη λειτουργία των σκαφών.
Για την οριστική εγκατάστασή τους απαιτείται κατάλληλη τεχνική τεκμηρίωση, με συνεκτίμηση των συνθηκών πυθμένα, της βαθυμετρίας, των φορτίων πρόσδεσης και της παρουσίας προστατευόμενων οικοτόπων.
Το ΦΕΚ καθορίζει τον αριθμό, τον προϋπολογισμό και τον περιβαλλοντικό σκοπό της δράσης, όχι όμως αναλυτικές τεχνικές προδιαγραφές κατασκευής των 15 αγκυροβολίων.
Ειδική άδεια επίσκεψης και περιορισμοί πρόσβασης
Ιδιαίτερη σημασία έχει το άρθρο 8 της ΚΥΑ, το οποίο προβλέπει ειδικούς όρους επισκεψιμότητας.
Η επίσκεψη στην προστατευόμενη περιοχή πραγματοποιείται κατόπιν ειδικής άδειας του ΟΦΥΠΕΚΑ, μετά από αίτημα ενδιαφερόμενου προσώπου ή φορέα.
Στην άδεια προσδιορίζονται η περιοχή και ο χρόνος επίσκεψης, καθώς και τυχόν πρόσθετοι όροι.
Για την πεζοπορία προβλέπεται διαφορετική μεταχείριση ανά ζώνη:
- Στις ζώνες ΖΑΠΦ-02, ΖΑΠΦ-03, ΖΠΦ-01 και ΖΠΦ-02 απαιτείται άδεια για την πρόσβαση και την κίνηση.
- Στη ζώνη ΖΑΠΦ-01, η πρόσβαση επιτρέπεται μόνο για επιστημονική έρευνα.
- Για τις δραστηριότητες αναψυχής προβλέπεται ήπιος χαρακτήρας και, κατά κανόνα, αποφυγή μηχανικών μέσων πέραν αυτών που απαιτούνται για την πρόσβαση.
Παράλληλα, η ΚΥΑ προβλέπει τη δυνατότητα εκπόνησης ειδικού σχεδίου επισκεψιμότητας, με βάση μελέτη φέρουσας ικανότητας της περιοχής.
Για τη συγκεκριμένη μελέτη προβλέπεται δαπάνη 5.000 ευρώ και διάρκεια 24 μηνών.
Η φέρουσα ικανότητα αποτελεί κρίσιμη παράμετρο για τον καθορισμό του επιπέδου επισκεψιμότητας που μπορεί να υποστηρίξει μία ευαίσθητη περιοχή, χωρίς να υποβαθμίζονται οι προστατευόμενοι οικότοποι και τα είδη.
Σε ισχύ η απαγόρευση αλιείας στα 3 ναυτικά μίλια
Η θαλάσσια ζώνη της Γυάρου έχει ιδιαίτερη σημασία για την προστασία και αποκατάσταση των ιχθυαποθεμάτων.
Με το Προεδρικό Διάταγμα του Απριλίου 2026 κατοχυρώθηκε η απαγόρευση επαγγελματικής και ερασιτεχνικής αλιείας εντός ακτίνας 3 ναυτικών μιλίων γύρω από τη Γυάρο.
Η νέα ΚΥΑ δεν θεσπίζει για πρώτη φορά αυτή την απαγόρευση, αλλά προβλέπει την επιστημονική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των διαχειριστικών μέτρων.
Συγκεκριμένα, περιλαμβάνεται μελέτη εκτιμώμενου κόστους 240.000 ευρώ, με διάρκεια 48 μηνών και περιοδική αξιολόγηση ανά διετία.
Η μελέτη θα εξετάζει την κατάσταση των ιχθυαποθεμάτων, τους θαλάσσιους οικοτόπους και τα τροφικά πλέγματα, καθώς και την ανάγκη ενδεχόμενης επαναξιολόγησης πιέσεων και μέτρων.
Στο ερευνητικό αντικείμενο περιλαμβάνεται και ο ροφός (Epinephelus marginatus), ως χαρακτηριστικό είδος των βραχωδών θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Η παρακολούθηση θα επιτρέψει να αξιολογηθεί, με μετρήσιμα οικολογικά δεδομένα, η πραγματική επίδραση του καθεστώτος προστασίας.
Αποκατάσταση προστατευόμενων οικοτόπων και έλεγχος εισβλητικών ειδών
Ο πρώτος διαχειριστικός άξονας περιλαμβάνει έξι δράσεις, προϋπολογισμού 290.000 ευρώ.
Μεταξύ αυτών προβλέπονται παρεμβάσεις για:
- Επισκευή μικρών υδατοσυλλογών και ποτιστρών, με στόχο τη στήριξη της άγριας πανίδας.
- Διαχείριση του πληθυσμού ασημόγλαρου σε περιοχές αναπαραγωγής προστατευόμενων θαλασσοπουλιών.
- Προστασία ειδών χλωρίδας και πανίδας ιδιαίτερης σημασίας για τη Γυάρο.
- Αποκατάσταση αλο-νιτρόφιλων φυτικών σχηματισμών.
- Έλεγχο εισβλητικών τρωκτικών σε περιοχές φωλεοποίησης.
- Διαχείριση και αποκατάσταση οικοτόπων προτεραιότητας, όπως τα μεσογειακά εποχικά τέλματα και οι μεσογειακοί ψευδοστεπικοί σχηματισμοί.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η πρόβλεψη για έλεγχο των εισβλητικών τρωκτικών, με προϋπολογισμό 100.000 ευρώ, λόγω των επιπτώσεων που μπορούν να έχουν στους αναπαραγόμενους πληθυσμούς θαλασσοπουλιών.
Οι σχετικές εργασίες απαιτούν εξειδικευμένο οικολογικό σχεδιασμό, παρακολούθηση και μέτρα αποφυγής ανεπιθύμητων επιπτώσεων σε μη στοχευόμενα είδη.
Φύλαξη, πυροπροστασία και αντιμετώπιση θαλάσσιας ρύπανσης
Ο πέμπτος θεματικός άξονας περιλαμβάνει τρεις παρεμβάσεις, συνολικού προϋπολογισμού 100.000 ευρώ.
Η μεγαλύτερη αφορά την εκπόνηση και εφαρμογή Ολοκληρωμένου Σχεδίου Εποπτείας και Φύλαξης, με εκτιμώμενο κόστος 90.000 ευρώ και προβλεπόμενη διάρκεια 60 μηνών.
Περιλαμβάνονται επίσης δύο ειδικότερα σχέδια, προϋπολογισμού 5.000 ευρώ το καθένα:
- Σχέδιο διαχείρισης δασών, δασικών εκτάσεων και πυροπροστασίας.
- Σχέδιο αντιμετώπισης περιστατικών θαλάσσιας ρύπανσης.
Οι δράσεις αυτές αποσκοπούν στην ενίσχυση της επιχειρησιακής ετοιμότητας και της συνεργασίας μεταξύ ΟΦΥΠΕΚΑ και συναρμόδιων αρχών.
Η ύπαρξη των εγκεκριμένων δράσεων δεν σημαίνει ότι τα επιμέρους επιχειρησιακά σχέδια έχουν ήδη ολοκληρωθεί.
Τι προβλέπεται για τη συντήρηση των υφιστάμενων υποδομών
Το Σχέδιο Διαχείρισης παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον τεχνικό κλάδο, καθώς περιλαμβάνει ειδικούς όρους για εργασίες σε υφιστάμενες υποδομές.
Σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 6, η συντήρηση ή αναβάθμιση υφιστάμενων υποδομών στη ζώνη ΖΠΦ-01 πρέπει να πραγματοποιείται σε χρονικές περιόδους που θα υποδεικνύονται από τον ΟΦΥΠΕΚΑ, με στόχο τον περιορισμό της όχλησης στα προστατευόμενα είδη.
Αντίστοιχη πρόβλεψη ισχύει για εργασίες συντήρησης ή αναβάθμισης υφιστάμενων υποδομών πρόσδεσης σκαφών στην παράκτια περιοχή της ζώνης ΖΒΔΦΠ-01.
Οι διατάξεις έχουν άμεση σημασία για τον προγραμματισμό τεχνικών εργασιών, καθώς η δυνατότητα υλοποίησης ενός έργου δεν εξαρτάται μόνο από τις γενικές απαιτήσεις αδειοδότησης, αλλά και από τον χρόνο εκτέλεσης και τις ειδικές περιβαλλοντικές προϋποθέσεις.
Η νέα ΚΥΑ δεν συνιστά γενική άδεια κατασκευής ή αναβάθμισης υποδομών εντός της προστατευόμενης περιοχής. Εξακολουθούν να εφαρμόζονται οι περιορισμοί του Προεδρικού Διατάγματος και οι λοιπές διατάξεις της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.
Οι τεχνικές και μελετητικές ανάγκες που δημιουργούνται
Το εγκεκριμένο Σχέδιο Δράσης περιλαμβάνει αντικείμενα που μπορούν να απαιτήσουν τη συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων επιστημόνων και μηχανικών.
Ενδεικτικά, οι προβλεπόμενες παρεμβάσεις συνδέονται με:
- Θαλάσσιες και παράκτιες τεχνικές μελέτες για τις ειδικές εγκαταστάσεις αγκυροβολίας.
- Περιβαλλοντικές μελέτες και προγράμματα παρακολούθησης οικοτόπων και ειδών.
- Αποτυπώσεις και γεωχωρική τεκμηρίωση ζωνών και προστατευόμενων ενδιαιτημάτων.
- Μελέτες εκτίμησης φέρουσας ικανότητας.
- Σχεδιασμό συστημάτων εποπτείας και φύλαξης.
- Τεχνική υποστήριξη δράσεων πυροπροστασίας και αντιμετώπισης θαλάσσιας ρύπανσης.
- Μελέτες και εργασίες συντήρησης υφιστάμενων εγκαταστάσεων υπό ειδικούς περιβαλλοντικούς περιορισμούς.
Η ύπαρξη αυτών των αντικειμένων δεν συνεπάγεται ότι έχουν ήδη προκηρυχθεί αντίστοιχες συμβάσεις.
Οι ενδιαφερόμενοι τεχνικοί και μελετητικοί φορείς θα πρέπει να παρακολουθούν τις επόμενες αποφάσεις εφαρμογής και τις επίσημες προκηρύξεις του ΟΦΥΠΕΚΑ.
Η προστασία της ιστορικής μνήμης
Πέρα από την οικολογική σημασία της Γυάρου, το νησί αποτελεί και τόπο ιδιαίτερης ιστορικής μνήμης.
Η προστατευόμενη περιοχή περιλαμβάνει ιστορικές εγκαταστάσεις που συνδέονται με τη χρήση του νησιού ως τόπου εξορίας και φυλάκισης.
Το Προεδρικό Διάταγμα προβλέπει ειδική Ζώνη Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων στην περιοχή των ιστορικών κτιρίων.
Η νέα ΚΥΑ προβλέπει τη δυνατότητα δράσεων ανάδειξης του ιστορικού χαρακτήρα της Γυάρου, καθώς και εκδηλώσεων μνήμης και τιμής.
Η περιβαλλοντική διαχείριση πρέπει, επομένως, να συνδυάζεται με τις απαιτήσεις προστασίας της πολιτιστικής και ιστορικής κληρονομιάς.
Πότε ισχύει και ποια είναι τα επόμενα βήματα
Σύμφωνα με το άρθρο 12, η ΚΥΑ τέθηκε σε ισχύ στις 19 Οκτωβρίου 2026, ημερομηνία δημοσίευσής της στο ΦΕΚ.
Η επίσημη ανακοίνωση του ΥΠΕΝ στις 26 Οκτωβρίου γνωστοποίησε ευρύτερα την ενεργοποίηση του νέου πλαισίου.
Ο ΟΦΥΠΕΚΑ αναλαμβάνει να καταρτίζει και να επικαιροποιεί ετήσιο ή πολυετές Πρόγραμμα Εφαρμογής των μέτρων, να παρακολουθεί την πρόοδό τους και να συντονίζει τους συναρμόδιους φορείς.
Επομένως, το επόμενο κρίσιμο στάδιο είναι η εξειδίκευση και χρηματοδότηση των επιμέρους παρεμβάσεων, η προκήρυξη των απαιτούμενων μελετών και υπηρεσιών και η υλοποίηση των προβλεπόμενων έργων.
Για τους μηχανικούς και τους περιβαλλοντικούς μελετητές, η σημαντικότερη εξέλιξη είναι ότι η Γυάρος διαθέτει πλέον όχι μόνο οριοθετημένες ζώνες προστασίας, αλλά και θεσμοθετημένο Σχέδιο Διαχείρισης με συγκεκριμένες τεχνικές και επιστημονικές παρεμβάσεις, αρμόδιο φορέα και ενδεικτικό οικονομικό προγραμματισμό.
Η αποτελεσματικότητα του πλαισίου θα αξιολογηθεί από την πραγματική εφαρμογή των μέτρων και την παρακολούθηση των οικολογικών αποτελεσμάτων τους.
Πηγές
- Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ΦΕΚ Δ΄ 886/19.10.2026, ΚΥΑ ΥΠΕΝ/ΓΔΠΠ/104671/1956, «Σχέδιο Διαχείρισης της Προστατευόμενης Περιοχής Βιοποικιλότητας “Νήσος Γυάρος και θαλάσσια ζώνη”». Άρθρα 1–12 και Παραρτήματα Ι και ΙΙ. Πλήρες ΦΕΚ σε PDF
- Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, 26 Οκτωβρίου 2026, «Σταύρος Παπασταύρου: Θωρακίζουμε τη Γυάρο, προστατεύουμε τον μοναδικό φυσικό της πλούτο». https://ypen.gov.gr/stavros-papastavrou-thorakizoume-ti-gyaro-prostatevoume-ton-monadiko-fysiko-tis-plouto/
- Προεδρικό Διάταγμα της 20ής Απριλίου 2026, ΦΕΚ Δ΄ 280/20.04.2026, «Χαρακτηρισμός, οριοθέτηση και καθορισμός ζωνών και ειδικών κατηγοριών χρήσεων γης της Περιοχής Προστασίας της Βιοποικιλότητας “Νήσος Γυάρος και θαλάσσια ζώνη”».
- Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, 20 Απριλίου 2026, «Ασπίδα περιβαλλοντικής προστασίας για τη νήσο Γυάρο με την υπογραφή του Προεδρικού Διατάγματος». https://ypen.gov.gr/aspida-perivallontikis-prostasias-gia-ti-niso-gyaro-me-tin-ypografi-tou-proedrikou-diatagmatos/
