Μήνυμα αισιοδοξίας για την πορεία αντιμετώπισης σε σχέση με τις ρευματοκλοπές και τις απώλειες ηλεκτρικής ενέργειας επιχείρησε να εκπέμψει ο υφυπουργός Ενέργειας κ. Νίκος Τσάφος και ο επικεφαλής του ΔΕΔΔΗΕ κ. Αναστάσιος Μάνος σε παρουσίασή που έγινε την περασμένη Παρασκευή σε δημοσιογράφους. Όπως υποστήριξαν, η πολυετής ανοδική πορεία των μη τεχνικών απωλειών (ήτοι ρευματοκλοπές έχει πλέον ανακοπεί και το δίκτυο εισέρχεται σε τροχιά σταδιακής εξομάλυνσης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο Διαχειριστής του δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, οι συνολικές απώλειες του διασυνδεδεμένου δικτύου, μετά την κορύφωσή τους στο 11,4% το 2023, υποχώρησαν στο 10,8% το 2024 και εκτιμάται ότι θα μειωθούν περαιτέρω στο 10,4% το 2025, συνεχίζοντας την καθοδική τους πορεία και το 2026 (εκτίμηση για 10%). Ο υφυπουργός απέδωσε την εκρηκτική αύξηση των τελευταίων ετών σε τρεις διαδοχικές κρίσεις – την οικονομική κρίση, την πανδημία και την ενεργειακή κρίση – οι οποίες δημιούργησαν το «έδαφος» για αύξηση των ρευματοκλοπών.
Το βασικό του μήνυμα ήταν ότι τα μέτρα που έχουν ληφθεί αρχίζουν να αποδίδουν (έλεγχοι, βεβαιώσεις παραβάσεων, σταδιακή ανάπτυξη έξυπνων μετρητών κλπ.) με την εικόνα να δείχνει επιστροφή σε επίπεδα προ της ενεργειακής κρίσης. Το κόστος των μη τεχνικών απωλειών ανέρχεται σε περίπου 450 εκατ. ευρώ ανά έτος και μετακυλίεται στους συνεπείς καταναλωτές (περίπου 60 ευρώ ανά λογαριασμό ετησίως, το οποίο τείνει να μειωθεί στα 50 ευρώ με τις ενέργειας της τελευταία διετίας). Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΕΔΔΗΕ το συνολικό όφελος για τους συνεπείς καταναλωτές την περίοδο 2024–2025 εκτιμάται σε 150–200 εκατ. ευρώ, προερχόμενο από τη μείωση των απωλειών και την αξιοποίηση των εισπράξεων προστίμων μέσω του ρυθμιστικού μηχανισμού.
Η διαφωνία των δύο πλευρών διαφαίνεται και ως προς το σημείο εκκίνησης της αξιολόγησης. Ο ΔΕΔΔΗΕ πρότεινε ως βάση αναφοράς το ιδιαίτερα επιβαρυμένο 2023
Βελτίωση βλέπει ο ΔΕΔΔΗΕ, πιέζει η ΡΑΑΕΥ
Ωστόσο, πίσω από τη συγκεκριμένη θετική αφήγηση, η πρόσφατη επικαιροποιημένη απόφαση της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) για την «Έγκριση του Επιτρεπόμενου Εσόδου για τη Ρυθμιστική Περίοδο 2025 2028, καθώς και του Απαιτούμενου Εσόδου για το 2025» αποτυπώνει μια διαφορετική ανάγνωση της πραγματικότητας.
Η Αρχή δεν αμφισβητεί ότι έχει αρχίσει να καταγράφεται αποκλιμάκωση των απωλειών. Θέτει όμως υπό αμφισβήτηση το κατά πόσο οι επιδόσεις που προβάλλει ο Διαχειριστής ανταποκρίνονται στις δυνατότητες που διαθέτει και στις επενδύσεις που ήδη χρηματοδοτούνται μέσω των χρεώσεων δικτύου. Η ΡΑΑΕΥ χαρακτηρίζει «εξαιρετικά συντηρητική» την πρόταση του ΔΕΔΔΗΕ για ετήσια μείωση των απωλειών κατά 2,5%, κρίνοντας ότι οδηγεί ουσιαστικά στη διατήρηση υψηλών επιπέδων απωλειών για πολλά ακόμη χρόνια. Η κριτική της είναι ιδιαίτερα αιχμηρή, καθώς θεωρεί ότι ο Διαχειριστής υποεκτιμά τις δυνατότητες περιορισμού των ρευματοκλοπών και τα οφέλη που θα προκύψουν από την πλήρη ανάπτυξη των έξυπνων μετρητών και των νέων ψηφιακών υποδομών.
Ενδεικτικό είναι ότι ο ΔΕΔΔΗΕ είχε εισηγηθεί μια πορεία που οδηγεί τις συνολικές απώλειες στο 9,37% στις αρχές της επόμενης δεκαετίας. Για τη ΡΑΑΕΥ, όμως, ο επίσημος στρατηγικός στόχος παραμένει η προσέγγιση του 5% για το σύνολο των απωλειών (τεχνικών και μη τεχνικών) η επίτευξη του οποίου πρέπει να προέλθει κυρίως από τη δραστική μείωση των μη τεχνικών απωλειών, δηλαδή των ρευματοκλοπών, οι οποίες από 4,5% το 2021 θα πρέπει να υποχωρήσουν στο 0,2% έως το 2031.
Η διαφωνία των δύο πλευρών διαφαίνεται και ως προς το σημείο εκκίνησης της αξιολόγησης. Ο ΔΕΔΔΗΕ πρότεινε ως βάση αναφοράς το ιδιαίτερα επιβαρυμένο 2023, όταν οι απώλειες είχαν εκτιναχθεί στο 11,36%. Η ΡΑΑΕΥ απέρριψε την προσέγγιση αυτή, επιλέγοντας ως σημείο αναφοράς το 2021, όταν οι απώλειες ήταν χαμηλότερες. Κατά την Αρχή, η χρήση του 2023 ως βάσης θα αποδυνάμωνε τον μηχανισμό κινήτρων, καθώς θα επέτρεπε να εμφανίζονται ως σημαντική πρόοδος βελτιώσεις που στην πραγματικότητα απλώς ανακτούν μέρος της προηγούμενης επιδείνωσης.
Η διαφορά φιλοσοφίας αποτυπώνεται και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι μελλοντικές επενδύσεις. Η ΡΑΑΕΥ υπενθυμίζει ότι οι καταναλωτές χρηματοδοτούν ήδη μέσω των ρυθμιζόμενων χρεώσεων ένα ευρύ πρόγραμμα εκσυγχρονισμού που περιλαμβάνει έξυπνους μετρητές, συχνότερες καταμετρήσεις, ψηφιακά συστήματα διαχείρισης και δράσεις καταπολέμησης των ρευματοκλοπών. Υπό αυτό το πρίσμα, θεωρεί εύλογο να απαιτείται ταχύτερη και πιο ουσιαστική βελτίωση των επιδόσεων.
Η Αρχή επισημαίνει ότι η Ελλάδα κατατάσσεται στις χειρότερες θέσεις της Ευρώπης ως προς τις απώλειες στα δίκτυα διανομής (28η θέση σε σύνολο 33 ευρωπαϊκών χωρών)
Αυστηρότερα κίνητρα και υψηλότερες απαιτήσεις
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ρυθμιστής της αγοράς απέρριψε την πρόταση του ΔΕΔΔΗΕ για ετήσια μείωση 2,5%, υιοθετώντας αυστηρότερο πλαίσιο κινήτρων και αντικινήτρων προκειμένου να επιταχυνθεί η αποκλιμάκωση των απωλειών. Η εισήγηση του ΔΕΔΔΗΕ για μείωση των απωλειών το 2031 στο 9,37% είναι 87% πάνω από τον τελικό στόχο που θέτει η ΡΑΑΕΥ. Παράλληλα, η Αρχή αύξησε το οικονομικό κόστος που θα βαρύνει τον Διαχειριστή σε περίπτωση απόκλισης από τους στόχους, συνδέοντας ακόμη στενότερα την κερδοφορία του με την αποτελεσματικότητα των δράσεων περιορισμού των απωλειών. Η Αρχή επισημαίνει ότι η Ελλάδα κατατάσσεται στις χειρότερες θέσεις της Ευρώπης ως προς τις απώλειες στα δίκτυα διανομής (28η θέση σε σύνολο 33 ευρωπαϊκών χωρών) και θεωρεί ότι υπάρχουν σημαντικά περιθώρια βελτίωσης, ιδίως μέσω της αντιμετώπισης των ρευματοκλοπών.
Έξυπνοι μετρητές : Επιτάχυνση μετά την τριετή καθυστέρηση
Όσον αφορά στην ολοκλήρωση του έργου των έξυπνων μετρητών, ο Διαχειριστής εκτιμά ότι οι μη-τεχνικές απώλειες θα μειωθούν κατά 40%, ωστόσο, η Αρχή κρίνει το ποσοστό ως εξαιρετικά συντηρητικό καθώς η επέκταση της εγκατάστασής τους αναμένεται να συμβάλει στον αποτελεσματικότερο έλεγχο και ταχύτερο εντοπισμό ρευματοκλοπών.
Ειδικότερα, σύμφωνα με την παρουσίαση της Παρασκευής, το έργο εισέρχεται σε φάση ταχείας υλοποίησης, έπειτα από καθυστέρηση σχεδόν μιας τριετίας λόγω δικαστικών προσφυγών και ενστάσεων. Όπως ανέφερε ο κ. Μάνος, η σύμβαση-πλαίσιο υπεγράφη τον Μάιο-Ιούνιο του 2025 και πλέον το έργο προχωρά χωρίς εμπόδια, με στόχο την ολοκλήρωσή του έως το 2030.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η καθυστέρηση είχε σημαντικό οικονομικό κόστος. Όπως υποστήριξε, η αναβολή του έργου στέρησε από το ηλεκτρικό σύστημα οφέλη ύψους 300-400 εκατ. ευρώ ετησίως, γεγονός που μεταφράζεται σε συνολική απώλεια που προσεγγίζει το 1 δισ. ευρώ για την ελληνική οικονομία.
Σχετικά με το ποσοστό της καταναλισκόμενης ενέργειας που θα εξυπηρετείται από το δίκτυο έξυπνων μετρητών, προβλέπεται να αυξηθεί από 66% στα τέλη του 2026, σε 74% το 2027, 82% το 2028, 91% το 2029 και 100% το 2030
Στόχος τα 7,7 εκατ. μετρητές έως το 2030
Σε κάθε περίπτωση, ο αριθμός τους σήμερα έχει προσεγγίσει το 1 εκατομμύριο. Η πρόοδος επιτεύχθηκε μέσω ενδιάμεσων προμηθειών και εγκαταστάσεων που πραγματοποιήθηκαν την περίοδο 2020-2025, έως ότου ολοκληρωθεί ο μεγάλος διαγωνισμός. Με βάση το επικαιροποιημένο πλάνο του ΔΕΔΔΗΕ, οι έξυπνοι μετρητές θα αυξηθούν από περίπου 2,37 εκατ. στο τέλος του 2026 σε 3,71 εκατ. το 2027, 5,05 εκατ. το 2028 και 6,37 εκατ. το 2029, για να φτάσουν τα 7,7 εκατ. το 2030, καλύπτοντας τότε το σύνολο των παροχών ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας.
Σχετικά με το ποσοστό της καταναλισκόμενης ενέργειας που θα εξυπηρετείται από το δίκτυο έξυπνων μετρητών, προβλέπεται να αυξηθεί από 66% στα τέλη του 2026, σε 74% το 2027, 82% το 2028, 91% το 2029 και 100% το 2030. Ο κ. Μάνος υπογράμμισε επίσης ότι έχει ήδη ολοκληρωθεί το κεντρικό πληροφοριακό σύστημα Master Data Management System, το οποίο συλλέγει και επεξεργάζεται τα δεδομένα των μετρητών, αποτελώντας βασική υποδομή για την αξιοποίηση των νέων υπηρεσιών.
Αναφερόμενος στους περίπου 300.000 παλαιότερους «έξυπνους» μετρητές που δεν υποστηρίζουν καταγραφή δεδομένων ανά 15 λεπτά, ο επικεφαλής του ΔΕΔΔΗΕ διευκρίνισε ότι πρόκειται για εξοπλισμό που προμηθεύτηκε ο Διαχειριστής πριν από την ευρωπαϊκή Οδηγία 944/2019 και ήταν απολύτως συμβατός με τις τότε προδιαγραφές. Όπως είπε, οι συγκεκριμένοι μετρητές μπορούν να παραμείνουν νόμιμα σε λειτουργία έως το 2031, ενώ ορισμένες κατηγορίες έχουν προσδόκιμο λειτουργίας ακόμη και έως τα μέσα της επόμενης δεκαετίας.
Στο πλαίσιο της ενίσχυσης των δυναμικών «πορτοκαλί» τιμολογίων, ο ΔΕΔΔΗΕ προχωρά επίσης στην προμήθεια 2,3 εκατ. συσκευών H1 Dongle. Πρόκειται για πρόσθετο εξοπλισμό που επιτρέπει στους καταναλωτές να έχουν σχεδόν σε πραγματικό χρόνο πρόσβαση στα δεδομένα κατανάλωσής τους. Σύμφωνα με τη διοίκηση του Διαχειριστή, οι συσκευές θα εγκατασταθούν κυρίως σε παροχές υψηλής κατανάλωσης.
Όπως ισχυρίστηκε ο κ. Μάνος, με την πλήρη ανάπτυξη του συστήματος έξυπνων μετρητών η Ελλάδα αναμένεται να βρεθεί στην πρωτοπορία της Ευρώπης ως προς τη δυνατότητα εφαρμογής δυναμικών τιμολογίων και προηγμένων ενεργειακών υπηρεσιών, ανεξάρτητα από το ποσοστό των καταναλωτών που τελικά θα επιλέξει να τις αξιοποιήσει.
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, ο ρυθμός υπογειοποίησης του δικτύου έχει αυξηθεί θεαματικά τα τελευταία χρόνια
Υπογειοποίηση δικτύων: Οκταπλάσιος ρυθμός σε σχέση με το 2019
Παράλληλα, οι κ.κ. Τσάφος και Μάνος αναφέρθηκαν στην επιτάχυνση των έργων υπογειοποίησης του δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, με τη διοίκηση του Διαχειριστή να επισημαίνει ότι πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις ενίσχυσης της ανθεκτικότητας του συστήματος απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, ο ρυθμός υπογειοποίησης του δικτύου έχει αυξηθεί θεαματικά τα τελευταία χρόνια. Ενώ το 2019 προστέθηκαν μόλις 200 χιλιόμετρα υπόγειου δικτύου, το 2025 η ετήσια καθαρή προσθήκη ανέρχεται σε 1.700 χιλιόμετρα, επίδοση περίπου οκτώ φορές υψηλότερη. Ιδιαίτερα μετά το 2022, ο ρυθμός ανάπτυξης επιταχύνθηκε σημαντικά, με τις ετήσιες προσθήκες να διαμορφώνονται στα 1.300 χλμ. το 2023, 1.800 το 2024 (εκ των οποίων 500 χλμ. δασικά) και 1.700 χλμ. το 2025 (εκ των οποίων 400 χλμ. δασικά).
6.000 χλμ. νέου υπόγειου δικτύου σε επτά χρόνια
Ως αποτέλεσμα, το συνολικό μήκος του υπόγειου δικτύου χαμηλής και μέσης τάσης αυξήθηκε από 26.100 χιλιόμετρα στο τέλος του 2018 σε 32.300 χιλιόμετρα το 2025, καταγράφοντας καθαρή επέκταση άνω των 6.000 χιλιομέτρων μέσα σε επτά χρόνια. Μόνο την τελευταία τριετία προστέθηκαν περίπου 4.800 χιλιόμετρα νέου υπόγειου δικτύου, εκ των οποίων σημαντικό μέρος αφορά δασικές περιοχές υψηλού κινδύνου.
Το συνολικό δίκτυο διανομής της χώρας εκτείνεται σε περίπου 250.000 χιλιόμετρα
Το υψηλό κόστος υπογειοποίησης και ο στόχος του 12%
Ο διευθύνων σύμβουλος του ΔΕΔΔΗΕ υπογράμμισε ωστόσο ότι η υπογειοποίηση αποτελεί μία εξαιρετικά δαπανηρή επένδυση και ότι οι σχετικές συζητήσεις πρέπει να γίνονται με ρεαλιστικούς όρους. Όπως ανέφερε, το συνολικό δίκτυο διανομής της χώρας εκτείνεται σε περίπου 250.000 χιλιόμετρα και μια εκτεταμένη υπογειοποίηση της μέσης και χαμηλής τάσης θα απαιτούσε επενδύσεις της τάξης των 35 δισ. ευρώ.
Για τον λόγο αυτό, η στρατηγική του Διαχειριστή δεν προβλέπει καθολική υπογειοποίηση, αλλά στοχευμένες παρεμβάσεις σε περιοχές υψηλής προτεραιότητας, όπως δασικές ζώνες, περιοχές με αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς και δίκτυα που επηρεάζονται συχνά από ακραία καιρικά φαινόμενα. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που παρουσίασε η διοίκηση του ΔΕΔΔΗΕ, στόχος είναι σταδιακά να υπογειοποιηθεί περίπου το 12% του συνολικού δικτύου διανομής.
