Για δεκαετίες ο ελληνικός σιδηρόδρομος βρισκόταν στο περιθώριο των δημόσιων επενδύσεων. Η έλλειψη συντήρησης, οι καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση κρίσιμων έργων, τα αποσπασματικά συστήματα ασφαλείας και οι χρόνιες παθογένειες είχαν δημιουργήσει ένα δίκτυο που υπολειπόταν σημαντικά των ευρωπαϊκών προδιαγραφών. Η τραγωδία των Τεμπών αποτέλεσε το πιο οδυνηρό αποκορύφωμα αυτής της μακράς περιόδου εγκατάλειψης, αναδεικνύοντας με δραματικό τρόπο τα κενά στις υποδομές και τη λειτουργία του σιδηροδρόμου.
Λίγους μήνες αργότερα, οι καταστροφικές θεομηνίες Daniel και Elias προκάλεσαν νέο ισχυρό πλήγμα στο ήδη επιβαρυμένο δίκτυο, καταστρέφοντας τμήματα της βασικής σιδηροδρομικής γραμμής της χώρας. Σήμερα, το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών επιχειρεί να γυρίσει οριστικά σελίδα μέσα από ένα εκτεταμένο επενδυτικό πρόγραμμα, το οποίο παρουσιάστηκε στο ΚΥΣΟΙΠ και περιλαμβάνει συνολικά 20 μεγάλα έργα που εκτείνονται από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη έως τα σύνορα, τα μεγάλα λιμάνια, την Πάτρα και τη Δυτική Αττική.
Το σχέδιο δεν περιορίζεται στην αποκατάσταση των ζημιών. Περιλαμβάνει νέες γραμμές, ηλεκτροκίνηση, προηγμένα συστήματα σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης, εγκατάσταση ETCS, διασύνδεση των μεγάλων λιμένων με το σιδηροδρομικό δίκτυο, ανάπτυξη εμπορευματικών κέντρων και νέες στρατηγικές υποδομές που φιλοδοξούν να μετατρέψουν την Ελλάδα σε σημαντικό διαμετακομιστικό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Προτεραιότητα ο άξονας Αθήνα – Θεσσαλονίκη
Στην κορυφή του σχεδιασμού βρίσκεται η πλήρης αποκατάσταση του βασικού σιδηροδρομικού διαδρόμου Αθήνα – Θεσσαλονίκη, ο οποίος υπέστη εκτεταμένες ζημιές μετά τον Daniel. Το έργο περιλαμβάνει την πλήρη επαναφορά της διπλής ηλεκτροκινούμενης γραμμής, καθώς και όλων των κρίσιμων συστημάτων σηματοδότησης, τηλεδιοίκησης και ETCS, ώστε να αποκατασταθεί πλήρως η λειτουργία του σημαντικότερου σιδηροδρομικού άξονα της χώρας. Σύμφωνα με την παρουσίαση του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, οι εργασίες βρίσκονται πλέον στο τελικό στάδιο, τηρείται το αρχικό χρονοδιάγραμμα και ο προϋπολογισμός ανέρχεται στα 170 εκατ. ευρώ, χωρίς ΦΠΑ.
Οι αποκαταστάσεις μετά τις θεομηνίες
Παράλληλα προχωρά το μεγάλο πρόγραμμα αποκατάστασης των ζημιών που προκάλεσαν οι θεομηνίες Daniel και Elias στη Θεσσαλία και τη Στερεά Ελλάδα. Οι συμβάσεις υπεγράφησαν στις 28 Απριλίου 2025, διαθέτουν συνολικό προϋπολογισμό 450 εκατ. ευρώ και προβλέπεται να ολοκληρωθούν εντός του 2026.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την αποκατάσταση της διπλής γραμμής Δομοκός – Κραννώνας, προϋπολογισμού 173,6 εκατ. ευρώ, την αποκατάσταση της γραμμής Παλαιοφάρσαλος – Καλαμπάκα, ύψους 57,66 εκατ. ευρώ, την αποκατάσταση της γραμμής Λάρισα – Βόλος, ύψους 181,66 εκατ. ευρώ, καθώς και την πλήρη αποκατάσταση της σηματοδότησης, της τηλεδιοίκησης, του ETCS και της ηλεκτροκίνησης στο τμήμα Παλαιοφάρσαλος – Κραννώνας, έργο προϋπολογισμού 37,2 εκατ. ευρώ. Η πρόοδος των έργων που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης έχει ήδη φτάσει περίπου στο 80%.
Νέες διεθνείς συνδέσεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις διεθνείς σιδηροδρομικές διασυνδέσεις. Η γραμμή Θεσσαλονίκη – Ειδομένη, που αποτελεί τη βασική σύνδεση της χώρας με τη Βόρεια Μακεδονία και τα Δυτικά Βαλκάνια, διαθέτει πλέον από τον Ιούνιο του 2026 νέα συστήματα σηματοδότησης, τηλεδιοίκησης και ETCS, μέσω έργου ύψους 40,9 εκατ. ευρώ. Το επόμενο βήμα είναι η μελέτη για τη μελλοντική μετατροπή της σε διπλή γραμμή.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η επένδυση στη γραμμή Αλεξανδρούπολη – Πύθιο – Ορμένιο, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 720 εκατ. ευρώ, η οποία χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα CEF 2021-2027. Η πρώτη φάση προβλέπει νέα μονή γραμμή με όλες τις απαραίτητες υποδομές ώστε στο μέλλον να μπορεί να μετατραπεί σε διπλή, ενισχύοντας τη στρατηγική σημασία τόσο του λιμένα Αλεξανδρούπολης όσο και του Έβρου. Παράλληλα, προωθείται και η αναβάθμιση της γραμμής Μουριές – Προμαχώνας, προϋπολογισμού 144 εκατ. ευρώ, με στόχο έναρξης των εργασιών το 2027.
Έμφαση στα λιμάνια και στα logistics
Κεντρικός άξονας του σχεδιασμού είναι και οι εμπορευματικές μεταφορές. Η νέα γραμμή Νέα Καρβάλη – Τοξότες, προϋπολογισμού 212,7 εκατ. ευρώ, δημιουργεί νέα σιδηροδρομική σύνδεση μήκους 31,7 χιλιομέτρων και επιπλέον σύνδεση 5,3 χιλιομέτρων με τον εμπορικό λιμένα της Καβάλας, με χρηματοδότηση από το πρόγραμμα CEF.
Στη Θεσσαλονίκη προωθείται ο Προαστιακός Δυτικής Θεσσαλονίκης, σε συνδυασμό με τη σύνδεση του 6ου προβλήτα του ΟΛΘ με το εθνικό δίκτυο μέσω νέας γέφυρας μήκους περίπου ενός χιλιομέτρου. Ο προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται στα 53,5 εκατ. ευρώ, ενώ η κατασκευή προβλέπεται να ξεκινήσει το 2027. Ταυτόχρονα, το Εμπορευματικό Κέντρο Θριασίου αναμένεται να περάσει σε φάση παραχώρησης μέσα στο 2026, ώστε να εξελιχθεί στον βασικό κόμβο logistics του ελληνικού σιδηροδρόμου.
Νέες υποδομές σε Αττική και Πάτρα
Στη Δυτική Αττική προωθείται ο νέος Προαστιακός, έργο προϋπολογισμού 95,7 εκατ. ευρώ, που θα εξυπηρετεί περιοχές με έντονη βιομηχανική και εμπορευματική δραστηριότητα και θα διαθέτει δυνατότητα μελλοντικής επέκτασης προς τον παλαιό σταθμό Μεγάρων. Παράλληλα, σχεδιάζεται η Σιδηροδρομική Παράκαμψη Αχαρνών, έργο περίπου 110 εκατ. ευρώ, με νέα διπλή γραμμή μήκους τεσσάρων χιλιομέτρων και σήραγγα 800 μέτρων, που θα αποσυμφορήσει τον υφιστάμενο διάδρομο ΣΚΑ – Οινόη.
Στη Δυτική Ελλάδα συνεχίζεται η κατασκευή της νέας γραμμής Ροδοδάφνη – Ρίο, προϋπολογισμού 126 εκατ. ευρώ. Το τμήμα έως τον Ψαθόπυργο αναμένεται να ολοκληρωθεί το δεύτερο τρίμηνο του 2027, ενώ έως το Ρίο το τέταρτο τρίμηνο του 2028. Παράλληλα, το έργο ηλεκτροκίνησης Κιάτο – Αίγιο, ύψους 55 εκατ. ευρώ, θα επιτρέψει την απευθείας κυκλοφορία ηλεκτροκίνητων τρένων από την Αθήνα μέχρι το Αίγιο. Η επόμενη φάση αφορά τη νέα σιδηροδρομική σύνδεση της Πάτρας, η οποία θα ολοκληρώσει την ένταξη της πόλης και του λιμένα της στον ευρωπαϊκό διάδρομο Western Balkans – Eastern Mediterranean.
Νέα συστήματα ασφαλείας και ψηφιακή παρακολούθηση
Παράλληλα με τις νέες υποδομές, σημαντικό τμήμα των επενδύσεων αφορά την τεχνολογική αναβάθμιση του δικτύου. Προχωρά η αναβάθμιση της γραμμής ΣΚΑ – Οινόη και του σταθμού Αλιάρτου, συνολικού προϋπολογισμού 240 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, υλοποιείται η ανάταξη της σηματοδότησης, της τηλεδιοίκησης και του ETCS στη γραμμή ΣΚΑ – Κιάτο, μέσω έργου ύψους 58 εκατ. ευρώ.
Επεκτείνεται επίσης το ψηφιακό δίκτυο επικοινωνιών GSM-R, προϋπολογισμού 44 εκατ. ευρώ, το οποίο θα καλύψει τα τμήματα Κιάτο – Ρίο, Τιθορέα – Δομοκός, Θεσσαλονίκη – Ειδομένη, Παλαιοφάρσαλος – Καλαμπάκα και Λάρισα – Βόλος. Παράλληλα εισάγεται νέο μοντέλο μακροχρόνιας συντήρησης μέσω συμβάσεων SLA και αξιοποίησης ψηφιακού διδύμου (digital twin) του δικτύου. Η πρώτη εφαρμογή αφορά τον άξονα Αθήνα – Θεσσαλονίκη – Ειδομένη – Προμαχώνας, με στόχο ενεργοποίησης το τέταρτο τρίμηνο του 2027.
Τα δύο μεγαλύτερα έργα του νέου σχεδιασμού
Ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα έχουν δύο γιγαντιαίες νέες σιδηροδρομικές γραμμές. Η πρώτη είναι η νέα γραμμή Θεσσαλονίκη – Αμφίπολη – Τοξότες, συνολικού μήκους περίπου 205 χιλιομέτρων και προϋπολογισμού περίπου 1,4 δισ. ευρώ. Το έργο βρίσκεται σε διαδικασία ανταγωνιστικού διαλόγου και αναμένεται να αποτελέσει τη νέα στρατηγική σύνδεση της Θεσσαλονίκης με την Ανατολική Μακεδονία, τη Θράκη και τα λιμάνια της περιοχής.
Η δεύτερη είναι η νέα γραμμή Θριάσιο – Σφίγγα, μήκους περίπου 46 χιλιομέτρων, η οποία θα επιτρέπει ταχύτητες έως 250 χλμ./ώρα. Με την ολοκλήρωσή της θα αυξηθεί σημαντικά η χωρητικότητα του δικτύου, θα μειωθεί ο χρόνος ταξιδιού μεταξύ Αθήνας και Θεσσαλονίκης και θα αποσυμφορηθεί ο υφιστάμενος διάδρομος ΣΚΑ – Οινόη από την εμπορευματική κυκλοφορία.
Το συνολικό πρόγραμμα αποτελεί τη μεγαλύτερη αναδιοργάνωση του ελληνικού σιδηροδρόμου των τελευταίων δεκαετιών. Η πρόκληση, ωστόσο, δεν είναι μόνο η υλοποίηση των έργων. Είναι να διασφαλιστεί ότι οι υποδομές, τα συστήματα ασφαλείας και η συντήρηση δεν θα αφεθούν ξανά να απαξιωθούν, ώστε η χώρα να μη βρεθεί ποτέ ξανά αντιμέτωπη με τις τραγικές συνέπειες που αποκάλυψε το δυστύχημα των Τεμπών.
