Σε μια αγορά ενέργειας όπου υπάρχουν σοβαρά προβλήματα, τα οποία έχουν να κάνουν με την υπερπροσφορά παραγωγής από ΑΠΕ, μπαίνει στη δημόσια συζήτηση ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός, δηλαδή το πού θα επιτρέπονται από εδώ και στο εξής. Έχουν περάσει δεκαέξι χρόνια από τον προηγούμενο χωροταξικό σχεδιασμό. Από τότε και μέχρι σήμερα, υπάρχουν 18GW έργων ΑΠΕ σε λειτουργία, περίπου 15GW με όρους σύνδεσης και περίπου 45GW που έχουν ΑΕΠΟ. Αυτά τα έργα δεν θα υποστούν τροποποιήσεις με βάση τις προβλέψεις του νέου σχεδιασμού. Από την άλλη, υπάρχουν 37GW που περιμένουν να πάρουν άδεια και θα πρέπει να ακολουθήσουν τους περιορισμούς. Πρόκειται για έργα τα οποία έχουν μόνο βεβαίωση παραγωγού. Από αυτά, τα 21GW είναι φωτοβολταϊκά και τα 16GW αιολικά.
«Άλλο χωροταξικό κάνεις όταν έχεις 1GW εγκατεστημένων ΑΠΕ και άλλο στις σημερινές συνθήκες», αναφέρουν πηγές του υπουργείου Ενέργειας και, κατά συνέπεια, έπρεπε να μπουν πιο αυστηροί κανόνες, χωρίς ταυτόχρονα να διακινδυνεύσει το ενεργειακό σύστημα της χώρας. «Η ισορροπία ήταν: θέλουμε τις ΑΠΕ, απλά από εκεί που έμπαιναν σε 10 σημεία, πλέον θα μπαίνουν σε 5», προσθέτουν οι ίδιες πηγές. «Το μήνυμα από την κοινωνία ήταν “συγκρατηθείτε” και αυτή είναι η βασική ιδέα του σχεδιασμού», τονίζουν.
Σε πρώτη φάση, θα πρέπει να επισημανθεί πως οι περιορισμοί είναι πιο αυστηροί στα αιολικά και αυτό γίνεται σαφές από το εύρος των περιορισμών. Υπάρχουν περιορισμοί και στα φωτοβολταϊκά, με πηγές της αγοράς να κάνουν λόγο για αυστηρό πλαίσιο και να επισημαίνουν την οριζόντια απαγόρευση εγκατάστασης συστημάτων σε περιοχές Natura και σε δασικές εκτάσεις. Στέκονται επίσης στο γεγονός πως δεν υπήρξε διαβούλευση. Πηγές της αγοράς, σε σχέση με τους περιορισμούς στα αιολικά, τονίζουν πως ο «κόφτης» στην εγκατάσταση σε νησιά κάτω των 300 τ.χλμ. είναι μια αρνητική εξέλιξη, όπως και το γεγονός πως υπάρχει οριζόντιος κόφτης στα 1.200 μέτρα υψόμετρο, με αποτέλεσμα να περιορίζονται περιοχές με καλό αιολικό δυναμικό.
Σε ό,τι αφορά τις αλλαγές στα φωτοβολταϊκά, έγιναν δύο πράγματα: επιβλήθηκε μια οριζόντια απαγόρευση, για παράδειγμα στις περιοχές Natura. Επίσης, δεν επιτρέπονται σε δασικές εκτάσεις και σε υγρότοπους. Σε ό,τι αφορά την κάλυψη σε στρέμματα που καταλαμβάνουν τα φωτοβολταϊκά στην περιφερειακή ενότητα, στο ΥΠΕΝ είδαν ότι υπήρχαν περιοχές όπου ήταν 4% και άλλες όπου ήταν στο 0,5%, άρα υπάρχει μεγάλη ανομοιογένεια στην κατανομή τους. Επομένως, για τα νέα έργα που δεν έχουν ΑΕΠΟ, θα υπάρχει ο περιορισμός του 1,5% της στρεμματικής κάλυψης ανά περιφερειακή ενότητα. Ο κανονισμός αυτός δεν θα ισχύει για τα έργα που έχουν λάβει ΑΕΠΟ. Το σκεπτικό είναι πως όποιος έχει καταθέσει φάκελο και ήταν έτοιμος, να διαχωριστεί από εκείνον που είχε κάνει απλώς αίτηση για βεβαίωση παραγωγού.
Σε ό,τι αφορά τα αιολικά, υπάρχουν τρεις κύριοι περιορισμοί: ο περιορισμός στις δημοτικές ενότητες που δεν έχουν καλό άνεμο (4 m/s). Με τον περιορισμό κάτω των 4 m/s, «κόβεται» επί της ουσίας η μισή χώρα. Στην υπόλοιπη χώρα μπαίνουν δύο περιορισμοί. Ο πρώτος είναι ο οριζόντιος περιορισμός του υψομέτρου στα 1.200 μέτρα, κάτι που αποκλείει αρκετές κορυφές της χώρας. Το ΥΠΕΝ εξέτασε τι συμβαίνει ανά ύψος στη φύση. Στο συγκεκριμένο ύψος ξεκινά το αλπικό δάσος, άρα υπάρχει φυσική διαφοροποίηση. Ο δεύτερος περιορισμός αφορά τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας, όπου τα στοιχεία δείχνουν ότι δύο στα τρία έργα «κόβονται» λόγω της περιβαλλοντικής μελέτης. Εκεί υπάρχει ο περιορισμός, εκτός αν υπάρχει περιβαλλοντική μελέτη και, άρα, η πρόβλεψη ότι μπορεί να γίνει εγκατάσταση αιολικού και φυσικά υπάρχει καλό αιολικό δυναμικό (7,5 m/s). Οι περιορισμοί αυτοί δεν ισχύουν για τα έργα που έχουν πλήρη φάκελο και ΑΕΠΟ.
Με δεδομένο ότι ετοιμάζονται κανονικά το χωροταξικό του τουρισμού και της βιομηχανίας, έγινε προσπάθεια, όπως αναφέρουν πηγές του υπουργείου, να συνδυαστούν και τα τρία (ΑΠΕ, τουρισμού, βιομηχανίας). Σε αυτό το πλαίσιο, δεν θα μπορούν να εγκατασταθούν αιολικά σε εκτάσεις μικρότερες από 300 τ.χλμ., εκτός εάν εξυπηρετούνται αποκλειστικώς δημόσιες υποδομές (π.χ. εγκαταστάσεις αφαλάτωσης) ή κρίνεται αναγκαίο για την ασφάλεια του συστήματος, ανεξαρτήτως ιδιοκτησιακού καθεστώτος της εγκατάστασης. Με τη διάταξη αυτή, επί της ουσίας αποκλείονται από την εγκατάσταση αιολικών μονάδων οι Κυκλάδες, πλην Νάξου και Άνδρου. Με άλλα λόγια, σε νησιά με μέγεθος μικρότερο από την Κάρπαθο δεν επιτρέπονται.
Να σημειωθεί πως περιορισμοί υπάρχουν και στα μικρά υδροηλεκτρικά. Απαγορεύονται, για παράδειγμα, σε κηρυγμένα διατηρητέα μνημεία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και άλλα μνημεία, σε αρχαιολογικές ζώνες προστασίας Α’, καθώς και σε παραδοσιακούς οικισμούς και ιστορικά κέντρα ή τμήματα πόλεων.
