Σε κοινή κατεύθυνση, αλλά με διαφορετικές «γραμμές άμυνας» κινείται η αγορά προμήθειας ενέργειας απέναντι στο νέο μοντέλο on-bill financing, δηλαδή τον τρόπο χρηματοδότησης έργων εξοικονόμησης μέσω των λογαριασμών ρεύματος που προωθεί η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ). Αν και το εργαλείο αντιμετωπίζεται θετικά ως μοχλός επιτάχυνσης των επενδύσεων εξοικονόμησης, οι παίκτες της αγοράς καταθέτουν διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς τους όρους εφαρμογής, φέρνοντας στο προσκήνιο ζητήματα ρίσκου, ρυθμιστικής σαφήνειας και λειτουργικότητας του μηχανισμού.
Η βασική αρχή του μηχανισμού, η χρηματοδότηση των παρεμβάσεων από τον προμηθευτή και η αποπληρωμή τους μέσω του λογαριασμού κατανάλωσης, αντιμετωπίζεται θετικά, καθώς εκτιμάται ότι μπορεί να κινητοποιήσει ιδιωτικά κεφάλαια και να επιταχύνει την ενεργειακή αναβάθμιση των εγκαταστάσεων. Την ίδια στιγμή, όμως, αναδεικνύονται κρίσιμα ζητήματα που αφορούν τόσο την οικονομική βιωσιμότητα του σχήματος όσο και τη ρυθμιστική του θωράκιση.
Οι επιμέρους προτάσεις που κατατέθηκαν από τους βασικούς παίκτες της αγοράς αποτυπώνουν αυτή τη διπλή ανάγνωση. Από τη μία πλευρά, τίθεται με ένταση το ζήτημα του πιστωτικού κινδύνου που αναλαμβάνουν οι προμηθευτές, ενώ από την άλλη αναδεικνύεται η ανάγκη διαμόρφωσης ενός σαφούς και λειτουργικού πλαισίου που θα επιτρέψει την ομαλή εφαρμογή του μηχανισμού στην πράξη.
Συμβάσεις, ιδιοκτησιακό καθεστώς και λειτουργικό πλαίσιο
Η ΔΕΗ, στη δική της παρέμβαση, αναδεικνύει κυρίως τη δυναμική του on-bill financing ως εργαλείου ενεργοποίησης επενδύσεων. Όπως επισημαίνει, η δυνατότητα χρηματοδότησης παρεμβάσεων μέσω των λογαριασμών μπορεί να διευρύνει σημαντικά την αγορά ενεργειακών αναβαθμίσεων, κινητοποιώντας ιδιωτικούς πόρους σε μια περίοδο όπου τα επιδοτούμενα προγράμματα δεν επαρκούν για να καλύψουν τη συνολική ζήτηση. Στην προσέγγισή της, το νέο σχήμα συνδέεται άμεσα με την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, καθώς εκτιμάται ότι μπορεί να συμβάλει στη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος του κτιριακού αποθέματος και στη σταδιακή επίτευξη των στόχων κλιματικής ουδετερότητας.
Την ίδια στιγμή, η ΔΕΗ εστιάζει και σε πιο συγκεκριμένες πτυχές του τρόπου εφαρμογής του μηχανισμού, επιχειρώντας να αποσαφηνίσει το συμβατικό και λειτουργικό του πλαίσιο. Όπως επισημαίνει, η σύμβαση που αφορά τη χρηματοδότηση των παρεμβάσεων θα πρέπει να είναι διακριτή από τη σύμβαση προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να αποφεύγεται η σύγχυση μεταξύ ενεργειακού κόστους και χρηματοδοτικής υποχρέωσης. Παράλληλα, αναδεικνύει την ανάγκη ρύθμισης των περιπτώσεων όπου ο χρήστης της εγκατάστασης δεν ταυτίζεται με τον ιδιοκτήτη του ακινήτου, προτείνοντας είτε την ύπαρξη αυτοτελούς σύμβασης είτε τη σύναψη τριμερών συμφωνιών, ώστε να διασφαλίζεται η συναίνεση όλων των εμπλεκομένων και να αποφεύγονται μελλοντικές αμφισβητήσεις.
Στο ίδιο μήκος κύματος, αλλά με πιο αυστηρή νομική προσέγγιση, κινείται και η Volton, η οποία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη σαφή οριοθέτηση των δικαιωμάτων ιδιοκτήτη και χρήστη. Όπως επισημαίνει, οι παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης αποτελούν ουσιώδεις και μόνιμες αλλαγές στο ακίνητο και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να συμφωνούνται μόνο από τον χρήστη της εγκατάστασης χωρίς τη ρητή συναίνεση του ιδιοκτήτη. Για τον λόγο αυτό προτείνει να αποσαφηνιστεί ρητά στο πλαίσιο ότι απαιτείται προηγούμενη έγκριση του ιδιοκτήτη, ώστε να αποφευχθούν περιπτώσεις αμφισβητήσεων και οικονομικής επιβάρυνσης των εμπλεκομένων.
Παράλληλα, η εταιρεία θέτει ζητήματα που αφορούν τη διαχείριση των απαιτήσεων και τη συνέχεια των συμβάσεων, επισημαίνοντας την ανάγκη να προβλεφθεί σαφώς ο τρόπος διεκδίκησης τυχόν ληξιπρόθεσμων οφειλών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο σκέλος της αλλαγής προμηθευτή, με τη Volton να υπογραμμίζει ότι δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να εισαχθούν διατάξεις που θα μπορούσαν να περιορίσουν, άμεσα ή έμμεσα, το δικαίωμα του καταναλωτή να αλλάζει ελεύθερα πάροχο, καθώς κάτι τέτοιο θα ερχόταν σε αντίθεση με το υφιστάμενο ρυθμιστικό πλαίσιο.
Στο ίδιο πλαίσιο, η ΔΕΗ δίνει έμφαση και στον τρόπο αποτύπωσης των σχετικών χρεώσεων, επισημαίνοντας ότι οι δόσεις αποπληρωμής των παρεμβάσεων θα πρέπει να εμφανίζονται με σαφή και διακριτό τρόπο στους λογαριασμούς, χωρίς να συγχέονται με τις λοιπές ρυθμιζόμενες χρεώσεις ή την κατανάλωση ενέργειας. Επιπλέον, θέτει ζητήματα που αφορούν τη συνέχεια της αποπληρωμής σε περίπτωση αλλαγής προμηθευτή, αναδεικνύοντας την ανάγκη να υπάρξει σαφής μηχανισμός που θα διασφαλίζει την ομαλή μετάβαση χωρίς απώλειες για τον αρχικό χρηματοδότη.
Οι προϋποθέσεις βιωσιμότητας και ο πιστωτικός κίνδυνος
Από την πλευρά του, ο ΕΣΠΕΝ προσεγγίζει το ίδιο εργαλείο με έμφαση στις προϋποθέσεις βιωσιμότητάς του. Στην τοποθέτησή του αναγνωρίζει ότι το on-bill financing μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την ανάπτυξη της αγοράς ενεργειακών υπηρεσιών, ιδίως εφόσον συνδυαστεί με τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής του Κώδικα Προμήθειας. Όπως επισημαίνεται, η ενσωμάτωση υπηρεσιών όπως η διαχείριση ενέργειας, η τεχνική υποστήριξη και η συντήρηση μπορεί να δημιουργήσει ένα πιο ολοκληρωμένο και ανταγωνιστικό πλαίσιο, επιτρέποντας την ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών μοντέλων.
Ωστόσο, η βασική αιχμή της παρέμβασης του Συνδέσμου εντοπίζεται στο ζήτημα του πιστωτικού κινδύνου. Ο ΕΣΠΕΝ υπογραμμίζει ότι η ανάληψη της χρηματοδότησης από τους προμηθευτές συνεπάγεται σημαντική αύξηση των επισφαλειών, ιδίως σε ένα περιβάλλον όπου δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως κρίσιμες παράμετροι, όπως η διαδικασία αλλαγής προμηθευτή και οι δυνατότητες είσπραξης των οφειλών. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο γεγονός ότι οι οφειλές που σχετίζονται με τις υπηρεσίες ενεργειακής απόδοσης δεν συνδέονται με τη δυνατότητα διακοπής της παροχής, γεγονός που περιορίζει ουσιαστικά τα διαθέσιμα εργαλεία πίεσης για την είσπραξη.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Σύνδεσμος επισημαίνει την ανάγκη ενίσχυσης του πλαισίου διαχείρισης ληξιπρόθεσμων οφειλών, προτείνοντας μεταξύ άλλων την προσαρμογή των σχετικών διατάξεων του Κώδικα Προμήθειας, ώστε να αντιμετωπιστούν φαινόμενα «ενεργειακού τουρισμού». Παράλληλα, θέτει το ζήτημα της ανάπτυξης μηχανισμών αντιστάθμισης του κινδύνου, επισημαίνοντας ότι η αποτελεσματική λειτουργία του μοντέλου προϋποθέτει την ύπαρξη εργαλείων που θα περιορίζουν τις επισφάλειες, όπως ενδεικτικά σχήματα εγγυοδοσίας, ακόμη και με τη συμμετοχή του κράτους.
Πέραν των ζητημάτων χρηματοδότησης, επιμέρους παρατηρήσεις αφορούν και τη δομή των χρεώσεων, με τον ΕΣΠΕΝ να προτείνει τη δημιουργία διακριτής κατηγορίας επιβαρύνσεων για τις υπηρεσίες ενεργειακής απόδοσης στους λογαριασμούς, ώστε να αποφεύγεται η σύγχυση με τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις και να διασφαλίζεται η διαφάνεια για τον καταναλωτή.
Η οπτική του τεχνικού κόσμου και η ανάγκη θεσμικής θωράκισης
Από την πλευρά του τεχνικού κόσμου, το ΤΕΕ – Τμήμα Κεντρικής Μακεδονίας εστιάζει στην ανάγκη θεσμικής θωράκισης του μηχανισμού, προκειμένου να διασφαλιστεί τόσο η ποιότητα των παρεμβάσεων όσο και η διαφάνεια της αγοράς. Όπως επισημαίνεται, για την επιτυχή εφαρμογή του on-bill financing απαιτείται σαφής καθορισμός των ενεργειακών στόχων που θα πρέπει να επιτυγχάνονται, όπως συγκεκριμένα ποσοστά εξοικονόμησης ή αναβάθμιση ενεργειακής κατηγορίας, καθώς και η καθιέρωση υποχρεωτικών ενεργειακών επιθεωρήσεων πριν και μετά την υλοποίηση των έργων από ανεξάρτητους επιθεωρητές.
Παράλληλα, δίνεται έμφαση στη διασφάλιση της σταθερότητας των όρων αποπληρωμής, ώστε το κόστος της επένδυσης να μην επηρεάζεται από διακυμάνσεις των τιμών ενέργειας, αλλά και στην ανάγκη ύπαρξης πρότυπων συμβάσεων που θα εγγυώνται σαφήνεια και διαφάνεια για τον καταναλωτή. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στον κίνδυνο στρεβλώσεων στην αγορά, με το ΤΕΕ να επισημαίνει ότι η ενίσχυση του ρόλου των προμηθευτών δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε πρακτικές που περιορίζουν τον ανταγωνισμό ή αποκλείουν άλλους επαγγελματίες του κλάδου, όπως μηχανικούς και τεχνικές εταιρείες.
Στο ίδιο πλαίσιο, αλλά με έμφαση στις συνθήκες ανταγωνισμού, η ΕΝ.Ε.ΕΠΙ.Θ.Ε. διατυπώνει σαφείς επιφυλάξεις ως προς τη δομή του προτεινόμενου μοντέλου. Αν και αναγνωρίζει ότι το on-bill financing μπορεί να συμβάλει στην καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας και στην επίτευξη των κλιματικών στόχων, προειδοποιεί ότι ο τρόπος εφαρμογής του ενδέχεται να δημιουργήσει σοβαρές στρεβλώσεις στην αγορά. Ειδικότερα, επισημαίνει ότι η δυνατότητα των προμηθευτών να συνδυάζουν προμήθεια ενέργειας, χρηματοδότηση και παροχή εξοπλισμού μέσω του ίδιου καναλιού, οδηγεί σε συνθήκες κάθετης ολοκλήρωσης, περιορίζοντας στην πράξη τη δυνατότητα ισότιμης συμμετοχής τρίτων φορέων .
Όπως τονίζεται, οι ανεξάρτητες επιχειρήσεις του κλάδου όπως μηχανικοί, τεχνικές εταιρείες και προμηθευτές εξοπλισμού– κινδυνεύουν να περιοριστούν σε ρόλο υπεργολάβου, καθώς δεν διαθέτουν πρόσβαση στον μηχανισμό είσπραξης μέσω των λογαριασμών, που αποτελεί προνομιακό εργαλείο των παρόχων. Στο πλαίσιο αυτό, η Ένωση ζητά την υιοθέτηση προσαρμογών που θα διασφαλίζουν τη θεσμική δυνατότητα συμμετοχής τρίτων με διαφανείς όρους, καθώς και τον διαχωρισμό της προμήθειας ενέργειας από τις υπηρεσίες ενεργειακής αναβάθμισης, προκειμένου να αποτραπούν φαινόμενα συγκέντρωσης και αθέμιτου ανταγωνισμού.
Συνολικά, οι παρεμβάσεις συγκλίνουν ως προς τη σημασία του on-bill financing ως ενός κρίσιμου εργαλείου για την επιτάχυνση των επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης, ιδίως σε μια περίοδο όπου τα παραδοσιακά επιδοτούμενα σχήματα δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες της αγοράς. Ωστόσο, πίσω από αυτή τη σύγκλιση αναδεικνύεται ένα πολυεπίπεδο πλέγμα προϋποθέσεων και επιφυλάξεων που αφορά τόσο τη βιωσιμότητα του μοντέλου όσο και τις επιπτώσεις του στη λειτουργία της αγοράς. Από τη μία πλευρά, οι προμηθευτές ενέργειας με διαφορετικές αφετηρίες επιδιώκουν τη διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα τους επιτρέψει να αναλάβουν τον νέο ρόλο του χρηματοδότη χωρίς να εκτεθούν σε υπέρμετρο πιστωτικό κίνδυνο. Από την άλλη, ο τεχνικός κόσμος και οι επιχειρήσεις του κλάδου θέτουν ζητήματα ποιότητας, θεσμικής θωράκισης και διασφάλισης του ανταγωνισμού, επισημαίνοντας τον κίνδυνο συγκέντρωσης και αποκλεισμού τρίτων από την αγορά ενεργειακών υπηρεσιών.
