Eπιταχύνει τον προγραμματισμό του επόμενου ΕΣΠΑ το υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης και φέρνει προ των ευθυνών τους, υπουργούς και περιφερειάρχες τους οποίους καλεί εντός 45 ημερών να καταθέσουν προτάσεις για την ένταξη κυρίως έργων υποδομής στην επόμενη προγραμματική περίοδο 2021 – 2027.
Παρότι η εκκίνηση της νέας προγραμματικής περιόδου φαντάζει μακριά (σ.σ. το 2021), η εμπειρία του τρέχοντος ΕΣΠΑ «λέει» ότι αν δεν υπάρχουν εκ των προτέρων ώριμα έργα προς ένταξη, τότε η απόκλιση των στόχων του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) θα αποκτήσει χαρακτηριστικά… μονιμότητας. Πέραν όμως του λογιστικού σκέλους, πιο κρίσιμο είναι το ζήτημα αξιοποίησης των κοινοτικών πόρων για την ανάπτυξη της χώρας και της βελτίωσης της ζωής των Ελλήνων.
Για να αποφευχθούν οι καθυστερήσεις και στο πλαίσιο ενός μακροχρόνιου σχεδιασμού, ο γενικός γραμματέας Δημοσίων Επενδύσεων και ΕΣΠΑ Παναγιώτης Κορκολής ζητεί από τα υπουργεία και τις Περιφέρειες να υποβάλουν άμεσα τις προτάσεις για συγχρηματοδοτούμενα έργα της επόμενης περιόδου, ώστε να υπάρξουν οι μελέτες σκοπιμότητας και η ωρίμανσή τους.
Το χρονοδιάγραμμα που έχει τεθεί, φαίνεται να είναι ασφυκτικό, καθώς οι εμπλεκόμενοι θα πρέπει να υποβάλουν τις προτάσεις τους έως τις 15 Δεκεμβρίου 2018, ωστόσο, είναι βέβαιο ότι θα υπάρξει μια λογική παράταση, ενώ είναι φυσικό ότι εάν κατατεθούν προτάσεις και πέραν της συγκεκριμένης ημερομηνίας, δεν θα αποκλεισθούν. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι τέτοια προσπάθεια έγκαιρου προγραμματισμού γίνεται για πρώτη φορά.
Όπως αναφέρεται στη σχετική επιστολή του κ. Κορκολή προς τους υπουργούς και τους περιφερειάρχες, η υλοποίηση της τρέχουσας περιόδου βρίσκεται περίπου στο μέσο της χρονικά και από τα στοιχεία της Εθνικής Αρχής Συντονισμού (ΕΑΣ) και του ΠΔΕ διαφαίνεται ότι υπάρχει σχετική υστέρηση στην υποβολή από τους δικαιούχους σκόπιμων επιλέξιμων έργων με προχωρημένο βαθμό ωρίμανσης, που να επιτρέπει την ταχεία ένταξή τους στα προγράμματα (δημοπράτηση, συμβασιοποίηση και υλοποίηση).
Η διαπίστωση αυτή αφορά κατά κύριο λόγο έργα επιλέξιμα για συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ και το Ταμείο Συνοχής, δηλαδή έργα υποδομής των Θεματικών Στόχων (Θ.Σ.) 2,4,5,6,7 καθώς και στο σκέλος των Θ.Σ. 9 και 10 που χρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ (υποδομές υγείας και εκπαίδευσης).
Για να αντιμετωπιστεί έγκαιρα το ενδεχόμενο επανάληψης ενός τέτοιου φαινομένου για την επόμενη προγραμματική περίοδο, το υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης αποφάσισε να υποστηρίξει με επιπλέον εθνικούς πόρους την ωρίμανση σκόπιμων και επιλέξιμων έργων υποδομής των κατηγοριών που προαναφέρθηκαν. Βασικά κριτήρια για την επιλογή αυτών των έργων προς ωρίμανση θα είναι, αφενός, η επιλεξιμότητα για τη νέα περίοδο, όπως βεβαίως προδιαγράφεται στην παρούσα φάση και αφετέρου, η σκοπιμότητα αυτών στην κατεύθυνση εκπλήρωσης βασικών αναπτυξιακών στόχων σε επίπεδα χώρας, τομέων, περιφερειών και δήμων.
Σύμφωνα με στελέχη του υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης, η έλλειψη έργων με προχωρημένο βαθμό ωρίμανσης είναι ο κυριότερος παράγοντας για τη απόκλιση των στόχων του ΠΔΕ, όπου για το εννεάμηνο Ιανουαρίου – Σεπτεμβρίου 2018 ανήλθε στο 1,2 δισ. ευρώ.
Τα επιλέξιμα έργα
Σύμφωνα με την επιστολή, οι κυριότερες κατηγορίες επιλέξιμων δαπανών υποδομής με βάση τους Κανονισμούς του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και του Ταμείου Συνοχής, αλλά και με βάση τον υφιστάμενο σχεδιασμό της ΕΕ στον οποίο μπορεί να υπάρξουν τροποποιήσεις, καθώς βρίσκεται σε φάση διαβούλευσης, σε γενικές γραμμές είναι:
– Επενδύσεις σε υποδομές μεταφορών και στον τομέα του περιβάλλοντος (δεν θα είναι πλέον επιλέξιμες οι επενδύσεις σε ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ).
– Δράσεις για την προσαρμογή και τον μετριασμό της Κλιματικής Αλλαγής (συμπεριλαμβανομένων αντιπλημμυρικών και δασοπροστασίας).
– Επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας που αφορούν τις ανανεώσιμες και την ενεργειακή απόδοση. Σημειώνεται ότι δεν περιλαμβάνονται οι επενδύσεις σε Φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια εκτός των έξυπνων συστημάτων διανομής.
– Δράσεις προστασίας ανάπτυξης και προβολής της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς και οικοτουρισμού, των πολιτιστικών υπηρεσιών και της δημόσιας τουριστικής περιουσίας.
– Υποδομές για την προσωρινή υποδοχή καθώς και για τη στέγαση μεταναστών, προσφύγων και ατόμων που ζητούν ή βρίσκονται υπό διεθνή προστασία.
Επίσης, σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, δεν θα είναι επιλέξιμες οι επενδύσεις: σε υποδομές αεροδρομίων και σε ευρυζωνικές υποδομές σε περιοχές στις οποίες υπάρχουν τουλάχιστον δύο ευρυζωνικά δίκτυα ισότιμης κατηγορίας.
Όπως επισημαίνεται στην επιστολή, «στην παρούσα φάση της διαβούλευσης, που δεν υφίστανται καταγεγραμμένοι και εγκεκριμένοι στόχοι, προτεραιότητες, δείκτες κ.λπ., κρίνεται σκόπιμη η υποβολή μελετών για έργα, με βάση: α) τις υφιστάμενες στρατηγικές/σχεδιασμούς σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, β) την κάλυψη κενών που εξακολουθούν να υφίστανται (π.χ. πιθανότητα επιβολής ποινών από ΕΕ για μη κάλυψη υποχρεώσεων) και γ) την κάλυψη αναπτυξιακών δυνατοτήτων που παραμένουν ανεκμετάλλευτες.
Τέλος, είναι σκόπιμο να αναφέρεται στην περιγραφή της κάθε πρότασης η ύπαρξη ή όχι άλλων μελετών που είναι απαραίτητες για την υλοποίηση του συγκεκριμένου έργου που προτείνεται. Για κάθε έργο θα συμπληρωθεί ένα τεχνικό δελτίο που θα αναφέρεται στις αναγκαίες για την ωρίμανσή του μελέτες ξεχωριστά».
