Δωρεάν διαδικτυακή κατάρτιση για στελέχη δήμων και τοπικών φορέων, με αντικείμενο τη δημιουργία και υποστήριξη Ενεργειακών Κοινοτήτων, προσφέρει το ευρωπαϊκό δίκτυο Energy Cities μέσω του προγράμματος Community Energy Espresso. Η εκπαιδευτική πρωτοβουλία περιλαμβάνει έξι θεματικές ενότητες, συνολικής διάρκειας περίπου 12 ωρών, και καλύπτει την αξιοποίηση δημοτικών ακινήτων για έργα ΑΠΕ, την εξεύρεση χρηματοδότησης, τις δημόσιες συμβάσεις, τη συνεργασία με πολίτες και επιχειρήσεις και τη συμμετοχή ενεργειακά ευάλωτων νοικοκυριών. Το πρόγραμμα αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον μετά την έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία αναδεικνύει σημαντικές καθυστερήσεις στην ανάπτυξη ενεργειακών κοινοτήτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το ευρωπαϊκό δίκτυο Energy Cities παρουσίασε εκ νέου την πρωτοβουλία στις 13 Οκτωβρίου 2026, δίνοντας έμφαση στον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για την ανάπτυξη συλλογικών ενεργειακών έργων.
Το πρόγραμμα Espresso δεν αποτελεί νέα χρηματοδοτική δράση, αλλά οργανωμένο εργαλείο κατάρτισης και πρακτικής υποστήριξης των τοπικών αρχών.
Απευθύνεται σε αιρετούς, υπαλλήλους δήμων και περιφερειών, στελέχη δημοτικών επιχειρήσεων και ενεργειακών φορέων, καθώς και σε τεχνικό και διοικητικό προσωπικό που συμμετέχει στην προετοιμασία σχετικών πρωτοβουλιών.
Έξι θεματικές ενότητες για την ανάπτυξη Ενεργειακών Κοινοτήτων
Η εκπαίδευση πραγματοποιείται μέσω της πλατφόρμας Local Transitions Learning Centre και περιλαμβάνει έξι αυτοτελείς ενότητες διάρκειας περίπου δύο ωρών η καθεμία.
Το περιεχόμενο διαρθρώνεται ως εξής:
| Ενότητα | Βασικό αντικείμενο |
|---|---|
| 1. Ο ρόλος των δήμων | Πώς η Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί να υποστηρίξει τη δημιουργία ενεργειακών κοινοτήτων |
| 2. Χρηματοδότηση και συνεπένδυση | Πηγές χρηματοδότησης, συμμετοχή δήμων και συνεργασία με επενδυτικούς ή χρηματοδοτικούς φορείς |
| 3. Κοινωνική συμπερίληψη | Συμμετοχή ευάλωτων νοικοκυριών και δίκαιη κατανομή των ωφελειών |
| 4. Επικοινωνία και συνεργασίες | Ενημέρωση πολιτών, χαρτογράφηση ενδιαφερομένων και ανάπτυξη συνεργασιών |
| 5. Δημόσιες συμβάσεις | Ζητήματα προμηθειών, συμβάσεων και συμφωνιών αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας |
| 6. Αξιοποίηση δημοτικής περιουσίας | Παραχώρηση ή διάθεση κατάλληλων δημοτικών χώρων για ενεργειακά έργα |
Το εκπαιδευτικό υλικό συνδυάζει ενημερωτικό περιεχόμενο, πρακτικές ασκήσεις, παραδείγματα εφαρμογής και διαδικασίες αυτοαξιολόγησης.
Η παρακολούθηση πραγματοποιείται με ευέλικτο ρυθμό, χωρίς να απαιτείται η ολοκλήρωση όλων των ενοτήτων ταυτόχρονα.
Σύμφωνα με την εκπαιδευτική πλατφόρμα, προσφέρεται πιστοποιητικό ολοκλήρωσης.
Δημοτικές στέγες και άλλες υποδομές για έργα ΑΠΕ
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας των δήμων για τη δημιουργία έργων ανανεώσιμης ενέργειας.
Το Energy Cities αναφέρει χαρακτηριστικά τη δυνατότητα αξιοποίησης στεγών σχολείων, στεγάστρων χώρων στάθμευσης, εγκαταστάσεων ύδρευσης και άλλων δημοτικών υποδομών.
Στόχος είναι να διευκολυνθεί η συνεργασία μεταξύ δήμων και ομάδων πολιτών που ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν σε συλλογικά ενεργειακά έργα, αλλά δεν διαθέτουν κατάλληλες επιφάνειες εγκατάστασης.
Η διαδικασία περιλαμβάνει τη χαρτογράφηση διαθέσιμων χώρων, τη διερεύνηση της τεχνικής καταλληλότητας και την επιλογή κατάλληλου μοντέλου αξιοποίησης.
Για την εφαρμογή τέτοιων έργων στην Ελλάδα απαιτείται, ανάλογα με την περίπτωση, έλεγχος των όρων αξιοποίησης της δημοτικής περιουσίας, της στατικής και ηλεκτρολογικής καταλληλότητας, των πολεοδομικών απαιτήσεων και των δυνατοτήτων σύνδεσης με το ηλεκτρικό δίκτυο.
Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα προσφέρει κατευθύνσεις σχεδιασμού, χωρίς να υποκαθιστά τις διαδικασίες αδειοδότησης ή τους ισχύοντες κανόνες για τη διαχείριση της δημοτικής περιουσίας.
Χρηματοδότηση και συμμετοχή των δήμων
Ξεχωριστή ενότητα αφορά τη χρηματοδότηση έργων Ενεργειακών Κοινοτήτων.
Το Energy Cities παρουσιάζει τρόπους με τους οποίους ένας δήμος μπορεί να λειτουργήσει ως υποστηρικτής ή συνεπενδυτής, συμβάλλοντας στην προετοιμασία έργων και στη δημιουργία εμπιστοσύνης μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.
Οι δυνατότητες που εξετάζονται περιλαμβάνουν αρχική χρηματοδότηση μελετών σκοπιμότητας, συμμετοχή σε επενδυτικά σχήματα και συνεργασία με χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.
Ως ευρωπαϊκό παράδειγμα αναφέρεται το Bristol Community Energy Fund, το οποίο υποστηρίζει την αρχική προετοιμασία κοινοτικών ενεργειακών έργων.
Η ενότητα δεν αποτελεί πρόσκληση επιδότησης και δεν προβλέπει αυτόματη χρηματοδότηση των συμμετεχόντων δήμων.
Σκοπός της είναι η ενίσχυση της ικανότητας των τοπικών αρχών να αναγνωρίζουν διαθέσιμες χρηματοδοτικές επιλογές και να προετοιμάζουν βιώσιμα έργα.
Συμμετοχή ενεργειακά ευάλωτων νοικοκυριών
Μία από τις κεντρικές κατευθύνσεις του προγράμματος είναι η συμμετοχή πολιτών που αντιμετωπίζουν ενεργειακή φτώχεια ή δυσκολεύονται να επενδύσουν σε δικές τους εγκαταστάσεις ΑΠΕ.
Η νέα ενότητα για τη συμπερίληψη, η οποία προστέθηκε το 2026, εξετάζει τρόπους σχεδιασμού ενεργειακών κοινοτήτων που δεν περιορίζονται σε νοικοκυριά με επαρκές διαθέσιμο κεφάλαιο.
Η συμμετοχή δημοτικών κοινωνικών υπηρεσιών θεωρείται σημαντική για τον εντοπισμό ωφελουμένων και την ανάπτυξη κατάλληλων μοντέλων συμμετοχής.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα παρουσιάζεται η πόλη του Πόρτο στην Πορτογαλία, όπου η τοπική ενεργειακή υπηρεσία AdEPorto συνεργάστηκε με σχολική μονάδα για τη δημιουργία ενεργειακής κοινότητας σε συγκρότημα κοινωνικής κατοικίας.
Το παράδειγμα αναδεικνύει τη δυνατότητα συνδυασμού ενεργειακής παραγωγής και κοινωνικής πολιτικής.
Δημόσιες συμβάσεις: Το παράδειγμα της Ισπανίας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις υπηρεσίες των δήμων έχει η ενότητα που αφορά τις δημόσιες συμβάσεις και τη διάθεση δημοτικών χώρων.
Το Energy Cities παρουσιάζει το παράδειγμα της πόλης Crevillent στην Ισπανία.
Σύμφωνα με το δίκτυο, στην περίπτωση αυτή προβλέφθηκε ότι το 80% της ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά έργα σε δημοτικές στέγες που διατέθηκαν μέσω διαγωνιστικής διαδικασίας θα κατανέμεται σε τοπικούς πολίτες.
Η συγκεκριμένη πρακτική αποτελεί παράδειγμα αξιοποίησης δημόσιων περιουσιακών στοιχείων για την επίτευξη κοινωνικών και ενεργειακών στόχων.
Αντίστοιχα, στο Στρασβούργο πραγματοποιήθηκε έλεγχος καταλληλότητας σχολικών στεγών για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, πριν αυτές διατεθούν για τη στήριξη ενεργειακού συνεταιρισμού.
Τα παραδείγματα δεν αποτελούν αυτοτελείς κανόνες εφαρμογής για τους ελληνικούς δήμους, αλλά μπορούν να αξιοποιηθούν κατά την εξέταση εναλλακτικών μοντέλων συνεργασίας.
Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο: Μόλις το 27% του στόχου για το 2025
Η ανάγκη ενίσχυσης της τεχνικής και διοικητικής υποστήριξης των Ενεργειακών Κοινοτήτων αναδεικνύεται και στην ειδική έκθεση 10/2026 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, που δημοσιεύθηκε στις 9 Μαρτίου 2026.
Σύμφωνα με την έκθεση, η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε επιτύχει μόλις το 27% του στόχου να υπάρχει τουλάχιστον μία ενεργειακή κοινότητα ανά δήμο με πληθυσμό άνω των 10.000 κατοίκων έως το τέλος του 2025.
Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η ανάπτυξη των ενεργειακών κοινοτήτων εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες.
Μεταξύ των προβλημάτων που επισημαίνονται περιλαμβάνονται:
- Η ελλιπής υποστήριξη των πρωτοβουλιών πολιτών από τις αρμόδιες αρχές.
- Η πολυπλοκότητα και η διαφορετική εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων.
- Οι δυσκολίες συμμετοχής ενεργειακά ευάλωτων νοικοκυριών.
- Οι καθυστερήσεις σύνδεσης έργων με τα ηλεκτρικά δίκτυα.
- Η ανάγκη καλύτερης αξιοποίησης της αποθήκευσης ενέργειας για τη διευκόλυνση των συνδέσεων.
Η κατάρτιση των δημοτικών υπηρεσιών δεν αντιμετωπίζει από μόνη της αυτά τα προβλήματα, μπορεί όμως να συμβάλει στη βελτίωση της προετοιμασίας και της υποστήριξης των τοπικών πρωτοβουλιών.
Τι σημαίνει για τους ελληνικούς δήμους και τους μηχανικούς
Η πρωτοβουλία έχει πρακτικό ενδιαφέρον και για την ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση, ιδιαίτερα για δήμους που εξετάζουν την ανάπτυξη ενεργειακών κοινοτήτων ή την αξιοποίηση δημοτικών υποδομών για έργα αυτοπαραγωγής.
Το πρόγραμμα μπορεί να υποστηρίξει τον αρχικό σχεδιασμό τέτοιων παρεμβάσεων, βοηθώντας τις υπηρεσίες να οργανώσουν τη συνεργασία με πολίτες, μικρές επιχειρήσεις, κοινωνικούς φορείς και χρηματοδοτικούς οργανισμούς.
Για τους μηχανικούς των τεχνικών υπηρεσιών, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν η αξιολόγηση δημοτικών ακινήτων, η οργάνωση προκαταρκτικών μελετών, η ανάπτυξη έργων ΑΠΕ, οι δημόσιες συμβάσεις και η συνεργασία με τις αρμόδιες ενεργειακές υπηρεσίες.
Βασική προϋπόθεση για την υλοποίηση πραγματικών έργων εξακολουθεί να είναι η τεχνική και οικονομική τους ωριμότητα, η διαθεσιμότητα ηλεκτρικού χώρου και η συμμόρφωση με το ελληνικό νομοθετικό πλαίσιο.
Η συμμετοχή σε εκπαιδευτικό πρόγραμμα δεν εξασφαλίζει προτεραιότητα σύνδεσης, χρηματοδότηση ή αδειοδότηση.
Πώς γίνεται η εγγραφή
Το Community Energy Espresso παρέχεται δωρεάν μέσω της πλατφόρμας Local Transitions Learning Centre.
Η εκπαίδευση είναι διαδικτυακή, συνολικής διάρκειας περίπου 12 ωρών, και οι συμμετέχοντες μπορούν να ολοκληρώνουν τις ενότητες με τον δικό τους ρυθμό.
Το πρόγραμμα προσφέρεται σε διαφορετικές γλώσσες και η εκπαιδευτική πλατφόρμα διαθέτει ελληνική γλωσσική επιλογή. Η διαθεσιμότητα συγκεκριμένων μαθημάτων ή κύκλων στα ελληνικά επιβεβαιώνεται κατά την εγγραφή.
Για την πλήρη πρόσβαση στην πλατφόρμα απαιτείται δημιουργία λογαριασμού.
Πληροφορίες και εγγραφή:
https://localtransitionslearning.eu/mod/page/view.php?id=239
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία αναδεικνύει την ανάγκη ενίσχυσης του ρόλου των δήμων στην ενεργειακή μετάβαση, όχι μόνο ως καταναλωτών και ιδιοκτητών ενεργειακών εγκαταστάσεων, αλλά και ως φορέων που μπορούν να διευκολύνουν τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στην παραγωγή και αξιοποίηση καθαρής ενέργειας.
Πηγές
- Energy Cities, 13 Οκτωβρίου 2026, «Supporting energy communities just got easier: free course for municipalities».
https://energy-cities.eu/supporting-community-energy-made-easy/ - Local Transitions Learning Centre – Energy Cities, επίσημη παρουσίαση του προγράμματος «Community Energy – Espresso training», διάρκεια, ενότητες, κόστος και πιστοποιητικό ολοκλήρωσης.
https://localtransitionslearning.eu/mod/page/view.php?id=239 - Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, 9 Μαρτίου 2026, Ειδική Έκθεση 10/2026, «Energy communities – Potential yet to be fulfilled».
https://www.eca.europa.eu/en/publications/SR-2026-10 - Energy Cities, ενημέρωση για το πρόγραμμα Local Transitions Learning Centre και την κατάρτιση στην κοινοτική ενέργεια.
https://energy-cities.eu/local-transitions-learning-centre-discover-our-rich-learning-offer/
