Γιώργος Λιάλιος
«Οικόπεδα με φως, νερό, τηλέφωνο» θυμίζει η ύπαιθρος των νησιών. Χάρη στις συστηματικές κατατμήσεις που έχουν γίνει τις προηγούμενες δεκαετίες, οι μεγάλοι αγροτικοί κλήροι έχουν κοπεί σε «τεσσάρια» οικόπεδα, για τα οποία εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να εκδίδονται οικοδομικές άδειες.
«Oχημα» είναι είτε οι παράνομες διανοίξεις δρόμων είτε οι παλαιές δουλείες διόδου, οι οποίες είχε εξαγγελθεί προ διετίας ότι θα καταργηθούν (ως παράγων οικοδομησιμότητας). Η εξαγγελία έμεινε στον αέρα. Ως αποτέλεσμα η ύπαιθρος των νησιών σταδιακά χτίζεται με τη «βούλα» του νόμου: μια τέτοια υπόθεση έρχεται στο φως στη Σύρο, όπου μια μεγάλη εκτός σχεδίου περιοχή οικοδομείται σιγά σιγά, καθώς μόνο από το 2020 έχουν εκδοθεί άδειες για 43 κατοικίες, ενώ ακόμη έξι έχουν λάβει προέγκριση και έπεται συνέχεια.
Τα δεδομένα
Η υπόθεση αφορά τον Χαρασώνα, στη νοτιοδυτική Σύρο. Την τελευταία διετία στην περιοχή, που παραμένει μία από τις σχετικά αδόμητες στο νησί, παρατηρείται έντονη οικοδομική δραστηριότητα. Από έρευνα της «Κ» προέκυψε ότι έχουν εκδοθεί άδειες ή προεγκρίσεις οικοδομικών αδειών για τρεις ομάδες οικοπέδων. Πιο συγκεκριμένα:
• Από το 2020 στην περιοχή του Χαρασώνα έχουν εκδοθεί 22 οικοδομικές άδειες και τρεις προεγκρίσεις, οι περισσότερες το 2024-2025. Eχουν επίσης αναθεωρηθεί τρεις οικοδομικές άδειες.
• Οι άδειες αυτές (και οι προεγκρίσεις) αφορούν την κατασκευή 31 υπόσκαφων κατοικιών με πισίνα, 13 ισόγειων κατοικιών με πισίνα, τριών διώροφων κατοικιών με πισίνα, ενός σπα/πολυχώρου και την προσθήκη τριών πισινών σε υφιστάμενα κτίρια.
• Το μεγαλύτερο μέρος των αδειών έχει εκδοθεί από εταιρείες ή πολίτες που συνδέονται μεταξύ τους: την εταιρεία «Ελληνικά Παραδοσιακά Σπίτια» και την εταιρεία Merry Land, τον λιβανέζικης καταγωγής (αλλά ελληνικής υπηκοότητας) Αχμάντ Μπερζάουι και τη σύζυγό του Αντιγόνη Δασκάλου. Στο σπα εμφανίζεται ως μισθωτής η εταιρεία Divine Properties. Επίσης, στην περιοχή δραστηριοποιείται και η εταιρεία «Ποσειδών». Σύμφωνα με το Γενικό Εμπορικό Μητρώο (ΓΕΜΗ), σε όλες τις προαναφερθείσες εταιρείες η κ. Δασκάλου είναι πρόεδρος και ο κ. Μπερζάουι αντιπρόεδρος. Οι τέσσερις οικοδομικές άδειες έχουν εκδοθεί σε άλλα πρόσωπα, οι τρεις σε Λιβανέζους υπηκόους.
• Το πρότζεκτ ονομάζεται Cavo Fregada Syros. Σύμφωνα με τον ιστοχώρο της εταιρείας, οι περισσότερες από τις οικοδομικές άδειες που έχουν εκδοθεί τα τελευταία χρόνια αντιστοιχούν στη δεύτερη φάση του σχεδίου ανάπτυξης της περιοχής. Στην πρώτη φάση, έως το τέλος του 2022, έχουν κατασκευαστεί 32 βίλες.
• Το πρότζεκτ είχε ξεκινήσει στα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας ως σύνθετο τουριστικό κατάλυμα (δηλαδή τουριστικό χωριό, μέρος του οποίου πωλείται και μέρος μισθώνεται, συν ξενοδοχείο). Μάλιστα το 2015 είχε λάβει και «προκαταρκτικό προσδιορισμό περιβαλλοντικών απαιτήσεων» από το υπουργείο Περιβάλλοντος (ένα είδος προκαταρκτικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης): αφορούσε την ανέγερση τεσσάρων ξενοδοχείων 5 αστέρων, δυναμικότητας 290 κλινών, 91 κατοικιών δυναμικότητας 250 κλινών και άλλες υποδομές.
• Το 2022 δύο από τις εταιρείες συμφερόντων Μπερζάουι – Δασκάλου εντάχθηκαν στον αναπτυξιακό νόμο για επενδύσεις στην περιοχή Χαρασώνα. Η Divine Property για τρία έργα: το Κέντρο Αναζωογόνησης (επιδότηση 1,3 εκατ. ευρώ), ξενοδοχειακή μονάδα 5 αστέρων (3 εκατ. ευρώ) και ξενοδοχειακή μονάδα 4 αστέρων (2,8 εκατ. ευρώ). Και η «Ποσειδών» για ξενοδοχείο 5 αστέρων (2,6 εκατ. ευρώ). Να σημειωθεί ότι μέχρι στιγμής δεν έχει εισπραχθεί καμία επιδότηση.
• Τον Μάιο του 2025 η Enterprise Greece έθεσε σε δημόσια διαβούλευση ένα σχέδιο για τη δημιουργία σύνθετου τουριστικού καταλύματος στον Χαρασώνα από την εταιρεία «Ελληνικά Παραδοσιακά Σπίτια». «Οχημα» για την επένδυση, με την ένταξή της στις στρατηγικές επενδύσεις, θα ήταν η εκπόνηση Ειδικού Σχεδίου Χωρικής Ανάπτυξης (ΕΣΧΑΣΕ)– έαν πλαίσιο-ομπρέλα που επιτρέπει παρεκκλίσεις και προνομιακούς όρους δόμησης. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Enterprise Greece, το προτεινόμενο σχέδιο αφορά ξενοδοχείο 5 αστέρων δυναμικότητας 161 κλινών και 69 βίλες δυναμικότητας 249 κλινών σε έκταση 531,2 στρεμμάτων και άλλες υποδομές. Μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει απόφαση της διυπουργικής επιτροπής για την ένταξη ή μη στις «στρατηγικές επενδύσεις».
Οπως προκύπτει, καμία από τις ιδιοκτησίες δεν έχει «πρόσωπο» σε αναγνωρισμένη οδό, πρόκειται δηλαδή για «τυφλά» οικόπεδα. Υπάρχουν ωστόσο δουλείες διόδου, οι οποίες είναι μεταγεγραμμένες στο κτηματολόγιο.
Ζούμε εδώ, μας ξέρουν
Το νησί υπολείπεται σε τουριστική ανάπτυξη. Αναλογικά με τον πληθυσμό του, διαθέτει περιορισμένο αριθμό ξενοδοχειακών κλινών. Το σχέδιό μας έχει αγκαλιαστεί από τη Σύρο. Ζούμε στο νησί ως οικογένεια εδώ και 20 χρόνια, έχουμε σχέση με την τοπική κοινωνία.
Αντιγόνη Δασκάλου
Επενδύτρια
Εδώ και χρόνια το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει ξεκαθαρίσει ότι οι δουλείες διόδου δεν μπορεί να θεωρείται ότι δίνουν οικοδομησιμότητα σε ένα ακίνητο (ακόμη και για τα προ του 1985), όμως οι πολεοδομίες εξακολουθούν να εκδίδουν άδειες. Την κατάργηση της δυνατότητας αυτής προανήγγειλε ο ίδιος ο
πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης τον Οκτώβριο του 2024 (στο συνέδριο Reimagine Tourism in Greece της «Καθημερινής»). Αλλά μέχρι στιγμής, παρά τη νομολογία του ΣτΕ, το υπουργείο Περιβάλλοντος δεν έχει προχωρήσει νομοθετικά στην κατάργησή της.
Με τη συνέχιση της συστηματικής οικοδόμησης εκτός σχεδίου περιοχών προκύπτει μια αρκετά «πυκνή» δόμηση, η οποία σταδιακά αστικοποιεί την ύπαιθρο. Σε περιπτώσεις όπως του Χαρασώνα, όπου υπάρχει συγκεκριμένο επιχειρηματικό σχέδιο τριών φάσεων, η πρακτική τού να εκδίδονται μεμονωμένες οικοδομικές άδειες για ομάδες 1-5 σπιτιών λειτουργεί ουσιαστικά ως αποφυγή μιας συνολικής εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων (που θα έπρεπε να γίνει μέσω μελέτης).
Η «Κ» ζήτησε τη θέση των επενδυτών. Οπως αναφέρει η Αντιγόνη Δασκάλου:
• Οι εκτάσεις αποκτήθηκαν σταδιακά από το 2000, ενώ οι πρώτες άδειες εκδόθηκαν το 2003. Οι επενδυτές είχαν λάβει γνωμοδοτήσεις από δύο καθηγητές πανεπιστημίου ότι η περιοχή μπορεί να οικοδομηθεί με βάση τις μεταγεγραμμένες δουλείες διόδου γιατί τα οικόπεδα είχαν κατατμηθεί στο παρελθόν και διαθέτουν παλαιούς τίτλους ιδιοκτησίας.
• Οι ιδιοκτήτες κατασκεύασαν και πούλησαν κατοικίες που ανεγέρθηκαν από το 2003 και εξής, ενώ κάποιες από αυτές μισθώνονται σαν τουριστικά καταλύματα. Παράλληλα διατηρείται φάρμα με αδειοδοτημένη γεώτρηση, ελαιώνας και ζώα, όπου διοργανώνονται πολιτιστικές και φυσιολατρικές εκδηλώσεις.
• Το αρχικό σχέδιο που έλαβε προκαταρκτική αδειοδότηση το 2015 έχει εγκαταλειφθεί. Τώρα οι επενδυτές προωθούν το ΕΣΧΑΣΕ, στο οποίο δεν περιλαμβάνονται οι περιοχές για τις οποίες έχουν ήδη εκδοθεί οικοδομικές άδειες. Στο ΕΣΧΑΣΕ περιλαμβάνονται και τρεις ιδιοκτησίες άλλων ιδιοκτητών, με τη σύμφωνη γνώμη τους.
«Γνωρίζουμε ότι το νησί της Σύρου, παρά το σημαντικό φυσικό, ιστορικό και πολιτιστικό του απόθεμα, υπολείπεται σε τουριστική ανάπτυξη. Αναλογικά με τον πληθυσμό του, διαθέτει περιορισμένο αριθμό ξενοδοχειακών κλινών, ενώ δεν υπάρχουν επαρκή υψηλής ποιότητας ξενοδοχειακά καταλύματα. Το σχέδιό μας έχει αγκαλιαστεί από τη Σύρο. Ζούμε στο νησί ως οικογένεια εδώ και 20 χρόνια, έχουμε σχέση με την τοπική κοινωνία. Δεν είμαστε κάποιο “ανώνυμο” fund που ήρθε να κερδοσκοπήσει εις βάρος του νησιού και να αποχωρήσει. Ονειρευόμαστε το καλύτερο για τον τόπο, μια ανάπτυξη ενταγμένη στο φυσικό περιβάλλον, που θα προάγει τη Σύρο ως εναλλακτικό ποιοτικό προορισμό», λέει στην «Κ» η κ. Δασκάλου.
Αδειες στα «τυφλά»
Γνωρίζοντας ότι η περιοχή είναι εκτός σχεδίου και δεν έχει πρόσβαση σε δρόμο, βρήκαμε ότι από την Πολεοδομία Σύρου έχουν εκδοθεί πάνω από 30 οικοδομικές
άδειες για τον Χαρασώνα, όλες για τυφλά οικόπεδα. Εχουμε προσφύγει στα δικαστήρια.
Ιάσονας Μίχος
Πρόεδρος Δ.Σ. του Παρατηρητηρίου Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου
Να σημειωθεί ότι δειγματοληπτική έρευνα της «Κ» σε συμβόλαια των επενδυτών επιβεβαιώνει ότι αγόρασαν οικόπεδα των 4 στρεμμάτων και οι κατατμήσεις είχαν συντελεστεί αρκετά παλαιότερα.
Η προσφυγή
Την υπόθεση του Χαρασώνα έφερε στο φως το Παρατηρητήριο Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου. Ο φορέας προσέφυγε τόσο στο Διοικητικό Εφετείο όσο και στο Συμβούλιο της Επικρατείας, ζητώντας να ακυρωθούν οι οικοδομικές άδειες που έχουν εκδοθεί τα τελευταία χρόνια στην περιοχή. «Τον περασμένο Νοέμβριο μάθαμε ότι υπάρχει σχέδιο ανοικοδόμησης του Χαρασώνα. Το αποκάλυψε ο επιχειρηματίας που έχει αγοράσει όλες τις ιδιοκτησίες της περιοχής. Γνωρίζοντας ότι η περιοχή είναι εκτός σχεδίου και δεν έχει πρόσβαση σε δρόμο, ψάξαμε και βρήκαμε ότι από την Πολεοδομία Σύρου έχουν εκδοθεί πάνω από 30 οικοδομικές άδειες για τον Χαρασώνα, όλες για τυφλά οικόπεδα. Εχουμε προσφύγει στα δικαστήρια ζητώντας να ακυρωθούν και να ανασταλούν οι άδειες αυτές. Αυτή τη στιγμή ο Χαρασώνας έχει μετατραπεί σε εργοτάξιο, με το φυσικό τοπίο να έχει υποστεί ανεπανόρθωτη βλάβη. Η συνέχιση του έργου θα σημάνει την καταστροφή της περιοχής», λέει στην «Κ» ο Ιάσονας Μίχος, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του Παρατηρητηρίου.
«Δεν είμαστε Μύκονος»
Οι τοπικές αρχές, αντιθέτως, είναι στο πλευρό των επενδυτών. «Ζητήσαμε μαζί με άλλους δήμους των Κυκλάδων να μην εγκρίνονται ΕΣΧΑΣΕ μέχρι να τελειώσουν τα πολεοδομικά σχέδια. Περιμένουμε τι θα δείξει η μελέτη φέρουσας ικανότητας από το υπό εκπόνηση τοπικό πολεοδομικό σχέδιο. Πάντως, η Σύρος δεν είναι αμιγώς τουριστικό νησί και μπορεί ο τομέας αυτός να έχει περιθώριο ανάπτυξης», λέει ο δήμαρχος Σύρου Αλέξανδρος Αθανασίου. «Την επένδυση αυτή η τοπική κοινωνία τη βλέπει ως ευκαιρία και την έχει αγκαλιάσει και μόνο ο συγκεκριμένος φορέας την έχει δαιμονοποιήσει», σημειώνει ο Γιάννης Βουτσίνος, αντιδήμαρχος τουρισμού.
«Το νησί χρειάζεται τέτοια ανάπτυξη, με γνώμονα τον σεβασμό στο περιβάλλον. Δεν είμαστε Μύκονος ή Σαντορίνη, να έχουμε κορεστεί. Αντιθέτως, μας ανησυχεί ότι “φυτρώνουν” στο νησί τεράστια φωτοβολταϊκά και κανένας φιλοπεριβαλλοντικός φορέας δεν λέει τίποτα», αναφέρει (σε ερώτηση της «Κ» αν ο δήμος έχει προσφύγει κατά των αδειών των φωτοβολταϊκών, απάντησε αρνητικά).
