Όπως φάνηκε και στην τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τους στόχους εξοικονόμησης ενέργειας (20% μείωση της κατανάλωσης το 2020 σε σχέση με το 2007) που έχουν ανατεθεί σε όλες τις χώρες, παρουσιάζεται μια πολύ μεγάλη απόκλιση έναντι των στόχων για το 2020. Δεδομένου ότι για το 2030, όλες οι χώρες έχουν αρκετά φιλόδοξα σχέδια στον τομέα αυτό, η παρούσα τάση σίγουρα δεν προμηνύει ότι θα μπορέσουν να επιτευχθούν οι μελλοντικοί στόχοι – αυτό οδηγεί και στο συμπέρασμα της έκθεσης ότι είναι καιρός να πορευθούμε στην πράξη και όχι στα λόγια.
Στην Ελλάδα, με βάση την απολογιστική έκθεση του 2020 για την συμμόρφωση με τους υποχρεωτικούς στόχους ενεργειακής εξοικονόμησης της Οδηγίας Ενεργειακής Απόδοσης, έως το τέλος του 2018, με τα μέτρα πολιτικής που είχαν υλοποιηθεί έχει πετύχει σωρευτική εξοικονόμηση 1,355 ktoe.
Αξίζει να σημειωθεί ότι προκειμένου να φτάσει τους ετήσιους στόχους, η Ελλάδα επέλεξε να χρησιμοποιήσει και τους φόρους σε πετρελαιαϊκά προϊόντα, την επέκταση του Αθηναικού μετρό και τη νομιμοποίηση των αυθαιρέτων στα μέτρα πολιτικής που εξοικονομούν ενέργεια (με 252, 147 και 10 ktoe σωρευτικά). Τα κυριότερα όμως μέτρα πολιτικής παρέμειναν τα Καθεστώτα Επιβολής Ενεργειακής Απόδοσης (με 324 ktoe), η απόσυρση αυτοκινητων (με 312 ktoe) και το Εξοικονόμηση Κατ’ Οικον Ι και ΙΙ (με 165 ktoe).
Ειδικά στα Καθεστώτα Επιβολής, ένα σημαντικό στοιχείο είναι ότι οι ετήσιες νέες εξοικονομήσεις μειώθηκαν (από 175 σε 64 ktoe) δημιουργώντας έτσι ένα κενό που «τεχνητά» καλύφθηκε από τα παραπάνω μέτρα (τα οποία ναι μεν έχουν γίνει αποδεκτά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αλλά ενδεχομένως να μην είναι τα μέτρα που μπορούν να προσφέρουν μια ενεργειακή μετάβαση και τα πολλαπλά οφέλη της ενεργειακής εξοικονόμησης).
Ο τελικός σωρρευτικός στόχος έως το 2020 είναι 2,156 ktoe οπότε θα πρέπει την δυετία 2019/2020 να έχει υλοποιήσει το 38% του στόχου. Για την περίοδο 2021-2030, όπως τέθηκε στο τελικό Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), ο αντίστοιχος σωρευτικός στόχος είναι 7.3 mtoe (30πλάσιος της τρέχουσας περιόδου) οπότε και τα αντίστοιχα μέτρα πολιτικής θα πρέπει να αποδώσουν υπερπολλαπλάσιες εξοικονομήσεις. Αυτό φυσικά απαιτεί και αντίστοιχες πολλαπλάσιες χρηματοδοτήσεις.
Εάν λάβουμε υπόψιν μας το νέο πρόγραμμα Εξοικονομώ-Αυτονομώ (το οποίο θα έχει μια πρώτη χρηματοδότηση 850 εκατ. €), με βάση το ΕΣΕΚ όλη η γκάμα προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης των κατοικιών θα πρέπει να αποφέρει 52 ktoe νέες ετήσιες εξοικονομήσεις (2,878 ktoe σωρευτική το 2030). Σαν μέτρο σύγκρισης, τα αντίστοιχα Εξοικονόμηση κατ’οίκον Ι και ΙΙ είχαν σα στόχο μόλις 251 ktoe σωρευτικές εξοικονομήσεις έως το 2020 (άρα ουσιαστικά το νέο πρόγραμμα θα πρέπει να δωδεκαπλασιάσει τη δυναμική των Εξοικονόμηση Ι και ΙΙ!). Μέχρι το 2018, ο στόχος των δύο προγραμμάτων έχει καλυφθεί κατά 65% επομένως το 2019-2020 πρέπει να έχουν καλύψει 35% ακόμα εξοικονομήσεων. Επιπλέον, με βάση τα στοιχεία του Εξοικονόμηση Κατ’ Οικον ΙΙ, το διαθέσιμο κεφάλαιο είναι 780 εκατ. € (συγκρίσημο με το νέο Εξοικονομώ – Αυτονομώ) όπου αφορούσε αυστηρά επεμβάσεις ενεργειακής εξοικονόμησης. Αντίθετα, στο νέο Εξοικονομώ-Αυτονομώ, μεγάλο μερίδιο του διαθέσιμου κεφαλαίου θα καταναλωθει για γενικότερες επεμβάσεις στο κτίριο καθώς και συστήματα ΑΠΕ, όπως έχει ανακοινωθεί έως ώρας (άρα και αναλογικά μπορεί να επιτευχθούν μικρότερες εξοικονομήσεις εφόσον κάποιο κεφάλαιο θα αναλωθεί σε δράσεις ενεργειακής αυτονομίας). Θα πρέπει λοιπόν όλα τα μέτρα πολιτικής δίπλα στο Εξοικονομώ Αυτονομώ να υλοποιηθούν με τη μεγαλύτερη δυνατή απόδοση για να μπορούμε να πλησιάσουμε το στόχο, επιτυγχάνοντας φυσικά και αποτελεσματικότητα κόστους. Στο συγκεκριμένο σημείο, αξίζει να σημειωθεί ότι το Εξοικονόμηση Κατ’ Οίκον Ι στην αρχική του φάση δημιουργούσε πάρα πολύ ακριβές εξοικονομήσεις (8 εκατ € / ktoe σε σύνολο κόστους) σε σύγκριση με άλλα αντίστοιχα προγράμματα επιδοτήσεων σε άλλες χώρες, ενώ σταδιακά εξομαλύνθηκε. Το νέο λοιπόν Εξοικονομώ-Αυτονομώ θα πρέπει να δώσει προτεραιότητα στη σχέση κόστους-οφέλους των δράσεων, καθώς θα αποτελεί και ένα κριτήριο ελέγχου από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την επόμενη περίοδο.
Είναι λοιπόν αναγκαίο για τη χώρα εάν θέλει να πιάσει πραγματικά τους στόχους να προχωρήσει σε πολύ περισσότερες δράσεις και μέτρα. Τα ως τώρα σχέδια για το μέλλον, όπως πχ το πρόσφατο master plan για την απολιγνιτοποίηση (όπου αναφέρεται σαν υποστηρικτική δράση σε ένα κείμενο 430 σελίδων), οπως αντίστοιχα και άλλα σχέδια που συζητώνται (πχ για το Recovery Fund της Ευρωπαϊκής Επιτροπής) δεν έχουν δώσει την απαραίτητη σημασία στην εξοικονόμηση ενέργειας,. Πρέπει να αλλάξουμε προτεραιότητες για να μην χάσουμε το τραίνο της εξοικονόμησης – μην ξεχνάμε ότι είναι και θα είναι το πιο φθηνό καύσιμο στην οικονομία!
– Βλάσης Οικονόμου – Institute for European Energy and Climate Policy (www.ieecp.org)
