Εχουν ή δεν έχουν κάτι να ζηλέψουν οι Ελληνες αρχιτέκτονες από τις κατακτήσεις των συναδέλφων τους στον υπόλοιπο κόσμο; Είναι ανταγωνιστικό το αρχιτεκτονικό προϊόν της χώρας μας; «Δεν προβάλλουμε την ελληνική αρχιτεκτονική ούτε ως πολιτισμική παραγωγή ούτε ως ποιοτική οικονομική δυνατότητα, παρότι τα μισά από τα κορυφαία έργα σχετίζονται με τον τουρισμό και τον παραθερισμό. Ο,τι υπάρχει από πλευράς προβολής υπάρχει πια μόνο χάρη στις ελάχιστες ιδιωτικές προσπάθειες», αναφέρει στην «Κ» ο Γιώργος Πανέτσος, καθηγητής Αρχιτεκτονικής Πανεπιστημίου Πατρών. Ως ένα πεδίο, αφενός, πειραματισμού με τα όρια σχεδιασμού και τεχνολογίας και, αφετέρου, λειτουργικότητας, με ταυτόχρονο σεβασμό στο κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον, οι αρχιτέκτονες δειγματίζουν το μέλλον. Και οι Ελληνες δεν εξαιρούνται…
Στα τέλη του προηγούμενου μήνα, η διεθνής επιθεώρηση «Δομές» απένειμε τα βραβεία (ελληνικής) αρχιτεκτονικής για το 2018, για έργα της περιόδου 2013-2017, εγκαινιάζοντας δύο νέους θεσμούς: το Βραβείο Συναδέλφων για το καλύτερο πραγματοποιημένο έργο και την καλύτερη μελέτη, με την κριτική επιτροπή να αποτελείται από Ελληνες αρχιτέκτονες. Ακόμη και ένα ξεφύλλισμα του τεύχους 6/17, αφιερωμένου εξολοκλήρου στους νικητές, αρκεί ώστε να καταδειχθεί η επιμονή στη «δουλειά» και ο συγχρονισμός με τις «καλές πρακτικές» διεθνώς που διαθέτουν οι Ελληνες σχεδιαστές της καθημερινότητας. Αυτό, μάλιστα, φάνηκε από τα αποτελέσματα της τριμελούς –πάντα διεθνούς για λόγους «ανεξαρτησίας»– κριτικής επιτροπής, η οποία αποτελείτο από τους Alexander Brodsky (Bureau Alexander Brodsky, Μόσχα – σ.σ.: με πολύ αυστηρή κριτική απέναντι στις υποβληθείσες προτάσεις), Gonçalo Byrne (Gonçalo Byrne Arquitectos, Λισσαβώνα) και Jürgen Mayer (J. MAYER H. und Partner, Architekten, Βερολίνο).
Ο Γιώργος Πανέτσος, επιμελητής των «Δομών», μας έδωσε μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία: «Μεταξύ των 25 πραγματοποιημένων έργων, τα 13 είναι ιδιωτικές κατοικίες, στη συντριπτική τους πλειονότητα παραθεριστικές. Επτά αφορούν έργα δημόσιου χαρακτήρα, ενώ τα υπόλοιπα πέντε αφορούν εμπορικούς και επαγγελματικούς χώρους. Οι στόχοι και οι περιορισμοί, μέσα στη συνθήκη της παρατεινόμενης κρίσης, είναι εμφανείς στα περισσότερα έργα. Σε ορισμένα άλλα είναι εξίσου εμφανής η αναζήτηση μιας ιδιάζουσας απόλαυσης, άλλοτε σε πλαίσιο συμβατικής πολυτέλειας, άλλοτε ως αναζήτηση του ελαχίστου και ειδικού. Η πολύ μικρή εκπροσώπηση των δημοσίων έργων δείχνει την απουσία μέριμνας για την αρχιτεκτονική ως στοιχείο ποιότητας της καθημερινής ζωής και επιβεβαιώνει την απουσία αξιοκρατικών διαδικασιών ανάθεσης».
Η «Κ» παρουσιάζει τους νικητές των βραβείων των «Δομών», σε όλες τις κατηγορίες, με την πρόθεση να αναφανεί η αρχιτεκτονική ως κρίσιμη χείρα βοηθείας για εμάς και τις πόλεις μας. Οι Ελληνες αρχιτέκτονες είναι εδώ και μοιάζουν έτοιμοι να κάνουν τη ζωή μας λίγο πιο ανεκτή. Χρειάζεται, όμως, η ευκαιρία – ακόμη και η παραμικρή.
Καλύτερο πραγματοποιημένο έργο & Βραβείο Συναδέλφων
Ring House, κατοικία / Αγία Γαλήνη, Ρέθυμνο
Γραφείο: decaARCHITECTURE, Αλέξανδρος Βαΐτσος, Carlos Loperena
Ο Γιώργος Πανέτσος σημειώνει στην «Κ»: «Το έργο αυτό εκπλήσσει με την αυτοπεποίθηση και με την κριτική του ισχύ. Είναι χτισμένο σε ανταπόκριση προς τις υψομετρικές καμπύλες του λόφου και, εντούτοις, γίνεται συνέχειά του. Παραπέμπει στη μη δημοφιλή μπρουταλιστική αρχιτεκτονική και πρωτεύει. Μιλάει για τη μο-ντερνιστική πνευματική ελληνικότητα του ’60, αλλά απέχει από τη γραφικότητα, τη νοσταλγία και τον εγγενώς παράδοξο, πλην διάχυτο, μοντερνιστικό ιστορισμό».
Καλύτερο πρώτο έργο νέου αρχιτέκτονα
Δικηγορικό γραφείο και εργαστήριο καλλιτέχνη / Παγκράτι, Αθήνα
Αρχιτέκτων: Αγις Μουρελάτος
Η διπλή επέμβαση επιζητεί να επαναπροσδιορίσει την κατοίκηση ενός ισόγειου χώρου σε πυκνό αστικό περιβάλλον. Με κοινό πυρήνα τη γραμμικότητα και το «βάθος», οι δύο χώροι γεφυρώνουν το ιδιωτικό και το δημόσιο.
Καλύτερη μελέτη
Casamance, Υπαίθριος χώρος λατρείας / Σενεγάλη
Αρχιτέκτων: Θεοκλής Καναρέλης
Μέσα σε περίπου 300 τ.μ., το Casamance σχεδιάστηκε για να φιλοξενήσει μουσουλμάνους, χριστιανούς και ανιμιστές. Με εννοιολογικό πυρήνα τη σύζευξη ιερού και εκκοσμικευμένου, η κατασκευή λειτουργεί ως κατώφλι διαφορετικών κόσμων, χωρίς κύρια είσοδο, αλλά με ίσα ανοίγματα απ’ όλες τις πλευρές, χωρίς σύμβολα, χωρίς διακρίσεις.
Νέα αρχιτεκτονική σε υφιστάμενο κτίριο
Site specific Concept Space / Μεταμόρφωση Αττικής
Γραφείο: A31 Architecture, Πραξιτέλης Κονδύλης
Ενας χώρος από σχεδιαστές για σχεδιαστές. Η νέα χρήση του παλαιού κτιρίου συνοψίζεται στην προβολή της ελληνικής αρχιτεκτονικής, του ντιζάιν, του αρχιτεκτονικού φωτισμού και της σύγχρονης τέχνης. Τα δύο επίπεδα της κατασκευής αποκαλύπτουν ότι η μείξη τεχνών και επιστημών, εκτός από αναγκαία, αποδεικνύεται και συναρπαστική.
Βραβείο Συναδέλφων καλύτερης μελέτης
Not ROUNDabout, Ανάπλαση πλατείας Χαρίτου / Ρόδος
Αρχιτέκτονες: Ελ. Καρυάτη, Δ. Μαυρίδου, Ξ. Σωτηράκη, Χρ. Σωτηράκη
Ως «χαρακτηριστικό δείγμα αποικιακής πολεοδομίας με στοιχεία εξωτισμού» περιγράφεται η πλατεία Χαρίτου (ή Εκατό Χουρμαδιές) και η μελέτη στόχευσε στην επανένταξή της στον δημόσιο χώρο διά της περιβαλλοντικής αναβάθμισης του τουριστικού πυρήνα. Απώτερος σκοπός, η μετατροπή της πλατείας σε αφετηρία και προορισμό για διαδρομές διαφορετικών ομάδων.
