Στο Oulu της Φινλανδίας, φετινή Ευρωπαϊκή Πρωτεύουσα Πολιτισμού, ανακοινώθηκαν τα Βραβεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Σύγχρονη Αρχιτεκτονική “Mies van der Rohe Awards 2026”.
Η ανακοίνωση των βραβείων έγινε στις 16 Απριλίου 2026 στο Aalto Siilo, ένα κτίριο-ορόσημο βιομηχανικής αρχιτεκτονικής που σχεδίασε ο Alvar Aalto το 1931, και έδωσε διεθνή αίγλη σε μια τελετή που συγκέντρωσε εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Fundació Mies van der Rohe. Τα δύο αυτά έργα επιλέχθηκαν ανάμεσα σε 410 υποψήφια για την έκδοση 2026 των EUmies Awards.
Τα δύο βραβευμένα έργα
Το Βραβείο Αρχιτεκτονικής 2026 απονεμήθηκε στο έργο ανακαίνισης του Palais des Expositions του Σαρλερουά, στη Βαλλωνία του Βελγίου. Το υπογράφουν δύο βελγικά αρχιτεκτονικά γραφεία: το AgwA από τις Βρυξέλλες και οι architecten Jan de Vylder Inge Vinck από τη Γάνδη. Το έργο αποτελεί μέρος του ευρύτερου σχεδίου Charleroi District Créatif, που στοχεύει στην ανάπλαση της δυτικής πλευράς του κέντρου της πόλης.
Αφορά τη ριζική αναζωογόνηση του παλιού Εκθεσιακού Κέντρου της πόλης, ενός εμβληματικού κτιρίου της δεκαετίας του 1950 που είχε περιπέσει σε αχρηστία. Η κεντρική αίθουσα μετατρέπεται σε στεγασμένες αστικές βεράντες. Οι στοχευμένες επεμβάσεις δίνουν προτεραιότητα στην ευελιξία και στη ροή της κίνησης μέσα στον συγκεκριμένο χώρο. Η αφαίρεση σκληρών επιφανειών μετατρέπει το σκοτεινό έδαφος σε ένα συνεχές πράσινο πάρκο. Όπως αναφέρεται και στην επίσημη ιστοσελίδα των βραβείων: “Το κτίριο όπως ήταν -αλλά μετατρέπεται και σε κάτι που δεν το είχαμε ξαναδεί ποτέ”.
Το Βραβείο Αναδυόμενης Αρχιτεκτονικής 2026 κέρδισε το έργο “Temporary Spaces for Slovenian National Theatre Drama”, σχεδιασμένο από το γραφείο Vidic Grohar Arhitekti με έδρα τη Λιουμπλιάνα. Οι προσωρινοί χώροι του Εθνικού Θεάτρου Λιουμπλιάνας βρίσκονται σε ένα συγκρότημα πρώην βιομηχανικών αιθουσών της δεκαετίας του 1960, στην περιοχή Litostroj της Λιουμπλιάνας, στη Σλοβενία. Ένα σημαντικό δημόσιο πολιτιστικό πρόγραμμα ενεργοποιεί τη «γκρίζα ζώνη» της πόλης και έτσι, όπως και σε ανάλογες περιπτώσεις σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, «επεκτείνει» το κέντρο της. Με τη δημιουργία ενός νέου προγραμματικού κέντρου στην περιφέρεια της πόλης, το έργο αποκτά και έντονο κοινωνικό χαρακτήρα χωρίς αποκλεισμούς. Μια σειρά από παρεμβάσεις χαμηλού κόστους, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, πυροδότησε τη μετατροπή ενός εγκαταλελειμμένου βιομηχανικού συγκροτήματος σε ένα νέο δημόσιο κτίριο.
Η αιτιολόγηση της κριτικής επιτροπής
Για το βραβείο του Palais des Expositions, η κριτική επιτροπή ήταν κατηγορηματική: «Απονέμεται για τον ευφυή και ακριβή μετασχηματισμό ενός τεράστιου υπάρχοντος εκθεσιακού κτιρίου, αποδεικνύοντας πώς η αρχιτεκτονική μπορεί να δουλεύει με αυτό που ήδη υπάρχει για να ξεκλειδώσει νέες χωρικές, κοινωνικές και υλικές δυνατότητες. Αντί να αντικαθιστά, επανενεργοποιεί τον τόπο αγκαλιάζοντας τους περιορισμούς, αλληλεπιδρώντας με τις εγγενείς ποιότητες του κτιρίου, και αναπτύσσοντας μια τολμηρή αλλά αποδοτική προσέγγιση που μετατρέπει την έλλειψη σε ευκαιρία και την επισκευή σε ισχυρή σχεδιαστική στρατηγική».
Για το βραβείο Αναδυόμενης Αρχιτεκτονικής, η επιτροπή δικαιολόγησε την επιλογή της ως εξής: «Απονέμεται για την ικανότητα τού να μετατρέπει μια προσωρινή συνθήκη σε ισχυρή και διαρκή αρχιτεκτονική δήλωση, ενεργοποιώντας ένα εγκαταλελειμμένο βιομηχανικό συγκρότημα σε μια ζωντανή πολιτιστική υποδομή. Μέσα από μια σειρά από ακριβείς, χαμηλού κόστους παρεμβάσεις, το έργο επαναπροσδιορίζει τη σχέση μεταξύ μονιμότητας και επαναχρησιμοποίησης, δημιουργώντας μια αλληλουχία ευέλικτων και χωρίς αποκλεισμούς χώρων που εμπλουτίζουν την πολιτιστική ζωή της πόλης, ενσωματώνοντας υλική αξιοποίηση και προσαρμοστικότητα».
Ανεξαρτησία και κύρος των βραβείων
Τα βραβεία EU Mies van der Rohe Awards διοργανώνονται από τη Fundació Mies van der Rohe με την υποστήριξη του προγράμματος Creative Europe της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κριτική επιτροπή είναι ανεξάρτητη και διεθνής: οι νικητές επιλέγονται μέσα από αυστηρή διαδικασία αξιολόγησης, που περιλαμβάνει επιτόπια επίσκεψη της επιτροπής σε όλα τα υποψήφια έργα σε ολόκληρη την Ευρώπη, ώστε να αποκτηθεί σε βάθος κατανόηση του πλαισίου, της ποιότητας και του αντίκτυπου κάθε έργου. Ακολουθεί εκτεταμένη διαβούλευση μεταξύ των μελών της επιτροπής, μέσα από εντατικές ανταλλαγές και διαφορετικές οπτικές γωνίες.
Τα βραβεία αυτά αποτελούν το κορυφαίο ευρωπαϊκό διαγωνιστικό βήμα για τη σύγχρονη αρχιτεκτονική. Διοργανώνονται κάθε δύο χρόνια, από το 1988, και αναγνωρίζουν έργα που διακρίνονται για την ποιότητα τους αλλά και την κοινωνική και πολιτιστική συμβολή τους στο ευρωπαϊκό δομημένο περιβάλλον.
Η έκδοση του 2026 εξέτασε 410 έργα, από τα οποία επελέγησαν 40 στο shortlist και 7 φιναλίστ. Την ανακοίνωση των νικητών έκανε ο Glenn Micallef, Επίτροπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης αρμόδιος για τη Διαγενεακή Δικαιοσύνη, τη νεολαία, τον πολιτισμό και τον αθλητισμό ενώ χαιρετισμό απηύθυνε ο Ari Alatossava, Δήμαρχος της Oulu. Η επίσημη τελετή απονομής των βραβείων θα πραγματοποιηθεί στις 11 και 12 Μαΐου 2026 στη Βαρκελώνη, στο πλαίσιο των EUmies Awards Days. Οι εκδηλώσεις θα φιλοξενηθούν στο εμβληματικό Περίπτερο Mies van der Rohe και στο Palau Victòria Eugènia, εντός της παράλληλης διοργάνωσης Barcelona World Capital of Architecture.
