Ένα ακόμα ορόσημο του ευρωπαϊκού κανονισμού REPowerEU ενεργοποιήθηκε χθες 17 Ιουνίου, βάζοντας τέλος στις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών βάσει βραχυπρόθεσμων συμβάσεων. Το μέτρο αποτελεί μέρος του σχεδίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εγκρίθηκε νωρίτερα φέτος, το οποίο θεσπίζει ένα νομικά δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα για τον τερματισμό των εισαγωγών τόσο ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών όσο και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Βασικό πυλώνα του σχεδίου REPowerEU αποτελεί και ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου, ο οποίος ενώνει κομβικά ενεργειακά σημεία και διασφαλίζει την ενεργειακή ασφάλεια της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης, με την Ελλάδα να παίζει καταλυτικό ρόλο. Οι εξελίξεις που δρομολογούνται αναφορικά με το project αυτό είναι σημαντικές. Μετά τη νέα συμφωνία Venture Global-Atlantic SEE για τον διπλασιασμό των ποσοτήτων αμερικανικού LNG που θα προμηθεύεται η κοινοπραξία των AKTOR και ΔΕΠΑ Εμπορίας από την αμερικανική εταιρεία, προχωρούν τόσο το «hardware» του έργου, με την ωρίμανση κρίσιμων υποδομών , όσο και το «software», δηλαδή το ρυθμιστικό και τιμολογιακό πλαίσιο.
Ο σημαντικός ρόλος του Κάθετου Διαδρόμου αναδείχθηκε και στην Ουάσιγκτον από το βήμα του Global Energy Forum του Atlantic Energy Council. Εκεί, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, ο ειδικός απεσταλμένος του υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ, Τζόσουα Βολζ, ο εκτελεστικός διευθυντής της Gastrade, Κωστής Σιφναίος, και ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ (και προκάτοχος της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ στο τιμόνι της αμερικανικής πρεσβείας στην Αθήνα), Τζέφρι Πάιατ, ανέδειξαν τη σημασία του έργου για τη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ευρώπης.
Καθώς λοιπόν, η Ευρώπη διανύει τα τελευταία μέτρα για την πλήρη υλοποίηση του REPowerEU, η επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου προς Ουγγαρία – Σλοβακία και Δυτικά Βαλκάνια, η σύναψη μακροπρόθεσμων συμφωνιών, η ενοποίηση της αγοράς αερίου της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης αλλά και η κινητοποίηση των Βρυξελλών για να αρθούν τα εναπομείναντα ρυθμιστικά εμπόδια, αποτελούν τους καταλύτες για τη μέγιστη αξιοποίηση του project.
Ασφαλώς η προγραμματισμένη σταδιακή κατάργηση του ρωσικού φυσικού αερίου έως το φθινόπωρο του 2027 αναμένεται να αναδιαμορφώσει σημαντικά τη δυναμική της προσφοράς σε ολόκληρη την κεντρική και ανατολική Ευρώπη. Και αυτό είναι κάτι που τονίστηκε κατά κόρον στο συνέδριο ETCSEE (Energy Trading Central & South Eastern Europe) που πραγματοποιήθηκε στη Βουδαπέστη. Πρόκειται για το κορυφαίο συνέδριο για την αγορά ενέργειας και φυσικού αερίου στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη.
«Απειλή» REPowerEU
Ωστόσο, μία νέα νομική εξέλιξη απειλεί να βάλει βόμβα στα θεμέλια του REPowerEU. Όπως έγινε γνωστό, η ελβετική εταιρεία Nord Stream, διαχειρίστρια του αγωγού φυσικού αερίου Nord Stream 2, προσέφυγε στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ζητώντας την ακύρωση του ευρωπαϊκού κανονισμού που προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου.
Σύμφωνα με τα δικαστικά έγγραφα, η αγωγή κατατέθηκε στις 27 Απριλίου με εναγόμενους το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η υπόθεση (T-264/26) δημοσιοποιήθηκε στις 15 Ιουνίου μέσω ανακοίνωσης στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εταιρεία ζητά από το Γενικό Δικαστήριο της ΕΕ να ακυρώσει τον Κανονισμό (ΕΕ) 2026/261, που εγκρίθηκε στις 26 Ιανουαρίου 2026, ο οποίος θεσπίζει μια σταδιακή αλλά μόνιμη απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Εάν το δικαστήριο δεν ακυρώσει πλήρως τον κανονισμό, η Nord Stream 2 AG ζητά την κατάργηση συγκεκριμένων διατάξεων που επηρεάζουν τις δραστηριότητές της. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι οι κανόνες ουσιαστικά καθιστούν τον αγωγό πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ άχρηστο για εμπορικούς σκοπούς, κάτι που ισοδυναμεί με απαλλοτρίωση των περιουσιακών της στοιχείων χωρίς αποζημίωση.
Βασικά επιχειρήματα στην αγωγή
Στην καταγγελία της, η Nord Stream 2 AG προβάλλει τέσσερις κύριους ισχυρισμούς:
- Ο κανονισμός παραβιάζει τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, στερώντας από την εταιρεία τη δυνατότητα χρήσης του αγωγού.
- Κάνει διακρίσεις εις βάρος του Nord Stream 2 σε σύγκριση με άλλους φορείς εκμετάλλευσης αγωγών.
- Η ΕΕ χρησιμοποίησε λανθασμένη νομική βάση: η εταιρεία υποστηρίζει ότι το μέτρο είναι ουσιαστικά μια κύρωση και θα έπρεπε να είχε ακολουθήσει τις αυστηρότερες διαδικασίες που απαιτούνται για τις κυρώσεις, αντί για μια τυπική νομοθετική διαδικασία.
- Παραβιάζει τις αρχές της αναλογικότητας, της επιχειρηματικής ελευθερίας, της ίσης μεταχείρισης και συνιστά κατάχρηση εξουσίας.
Ο κανονισμός για το ρωσικό φυσικό αέριο
Ο σχετικός κανονισμός εγκρίθηκε από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης τον Ιανουάριο του 2026 και προβλέπει τη σταδιακή διακοπή των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, καθώς και την προετοιμασία για τον τερματισμό των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου.
Βάσει του κανονισμού, η απαγόρευση εισαγωγών φυσικού αερίου μέσω βραχυπρόθεσμων συμβάσεων τέθηκε σε ισχύ στις 25 Απριλίου 2026, ενώ για τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις θα εφαρμοστεί από την 1η Ιανουαρίου 2027. Όσον αφορά το φυσικό αέριο που μεταφέρεται μέσω αγωγών, η απαγόρευση για τις βραχυπρόθεσμες συμβάσεις θα τεθεί σε ισχύ στις 17 Ιουνίου 2026 και για τις μακροπρόθεσμες στις 30 Σεπτεμβρίου 2027.
O Nord Stream 2 και o φορέας εκμετάλλευσης
Η Nord Stream 2 AG δημιουργήθηκε ειδικά για τη χρηματοδότηση, την κατασκευή και τη λειτουργία του αγωγού Nord Stream 2 — δύο παράλληλων γραμμών μήκους 1.230 χιλιομέτρων κάτω από τη Βαλτική Θάλασσα από τη Ρωσία απευθείας στη Γερμανία. Το έργο, το οποίο ολοκληρώθηκε το 2021 με εκτιμώμενο κόστος που υπερβαίνει τα 10 δισεκατομμύρια ευρώ, σχεδιάστηκε για να διπλασιάσει τη χωρητικότητα της αρχικής διαδρομής Nord Stream, επιτρέποντας έως και 110 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ρωσικού φυσικού αερίου ετησίως να φτάνουν στην Ευρώπη, παρακάμπτοντας τις παραδοσιακές χώρες διέλευσης όπως η Ουκρανία.
Οι διαμάχες σχετικά με τον αγωγό ξεκίνησαν από νωρίς. Οι επικριτές, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ουκρανίας, της Πολωνίας και των χωρών της Βαλτικής, υποστήριξαν ότι θα αυξήσει την επικίνδυνη εξάρτηση της Ευρώπης από τη ρωσική ενέργεια, θα αποδυναμώσει τη στρατηγική θέση της Ουκρανίας και θα υπονομεύσει τους στόχους ενεργειακής διαφοροποίησης της ΕΕ. Παρά τις ανησυχίες αυτές, η κατασκευή συνεχίστηκε μέχρι την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Στη συνέχεια, η Γερμανία ανέστειλε την πιστοποίηση και οι αγωγοί υπέστησαν ζημιές σε επιθέσεις δολιοφθοράς τον Σεπτέμβριο του 2022. Ο Nord Stream 2 δεν έχει τεθεί ποτέ σε εμπορική λειτουργία.
Ευρύτερο πλαίσιο
Αυτή η νομική ενέργεια έρχεται εν μέσω συνεχιζόμενων προσπαθειών από πολλά κράτη μέλη της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας, να αμφισβητήσουν πτυχές της σταδιακής κατάργησης της ενέργειας. Προηγούμενες αγωγές της Nord Stream 2 AG κατά των οδηγιών της ΕΕ για την αγορά φυσικού αερίου ήταν σε μεγάλο βαθμό ανεπιτυχείς.
Η υπόθεση βρίσκεται τώρα ενώπιον του Δικαστηρίου της ΕΕ στο Λουξεμβούργο. Οι διαδικασίες σε τέτοιες αγωγές ακύρωσης μπορεί να διαρκέσουν ένα έως δύο χρόνια ή και περισσότερο.
Τα επόμενα ορόσημα του REPowerEU
Υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με τον κανονισμό REPowerEU, διαφορετικές κατηγορίες συμβάσεων αντιμετωπίζουν ξεχωριστές προθεσμίες. Μια παρόμοια απαγόρευση στις εισαγωγές LNG βάσει βραχυπρόθεσμων συμβάσεων τέθηκε σε ισχύ στις 25 Απριλίου 2026.
Οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις LNG θα απαγορευτούν από την 1η Ιανουαρίου 2027, ένα μέτρο που ευθυγραμμίζεται επίσης με το 19ο πακέτο κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Ρωσίας.
Οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις για το ρωσικό φυσικό αέριο μέσω αγωγών έχουν προγραμματιστεί να καταργηθούν σταδιακά έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027. Η προθεσμία θα μπορούσε να παραταθεί έως την 1η Νοεμβρίου εάν τα κράτη μέλη αντιμετωπίσουν δυσκολίες στην πλήρωση των εγκαταστάσεων αποθήκευσης φυσικού αερίου ενόψει του χειμώνα.
