Η ενίσχυση των διασυνοριακών ενεργειακών υποδομών, η μείωση του κόστους μεταφοράς φυσικού αερίου και η εξασφάλιση μακροχρόνιων εμπορικών δεσμεύσεων βρίσκονται στο επίκεντρο της ελληνικής στρατηγικής για τον Κάθετο Διάδρομο, όπως αναδείχθηκε κατά την 7η Υπουργική Σύνοδο της Διατλαντικής Συνεργασίας για την Ενέργεια (P-TEC), στη Βαρσοβία.
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, στις 18 και 19 Νοεμβρίου 2026, παρουσίασε τις προοπτικές αξιοποίησης των ελληνικών υποδομών εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) για την τροφοδοσία της Νοτιοανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης.
Στη συνάντησή του με τον υπουργό Ενέργειας των ΗΠΑ, Chris Wright, συζητήθηκε ειδικότερα η δυνατότητα διεύρυνσης των ροών μέσω Βουλγαρίας και Σερβίας, καθώς και η αντιμετώπιση των τεχνικών και εμπορικών περιορισμών που εξακολουθούν να επηρεάζουν την πλήρη ανάπτυξη του Διαδρόμου.
Σύμφωνα με τον Έλληνα υπουργό, κατά το τελευταίο έτος έχει διπλασιαστεί ο όγκος του διερχόμενου φυσικού αερίου, ενώ η πρωτοβουλία έχει διευρυνθεί με τη συμμετοχή της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας.
Η εξέλιξη συμπίπτει με τη δημοσίευση νέας μελέτης του Atlantic Council, στις 15 Νοεμβρίου 2026, η οποία εξετάζει τις δυνατότητες βελτιστοποίησης των ενεργειακών υποδομών και τις παρεμβάσεις που απαιτούνται για την οικονομικά βιώσιμη λειτουργία του Καθέτου Διαδρόμου.
Ένα διασυνδεδεμένο σύστημα εννέα χωρών
Ο Κάθετος Διάδρομος δεν αποτελεί έναν ενιαίο νέο αγωγό φυσικού αερίου. Πρόκειται για περιφερειακή πρωτοβουλία διασύνδεσης και συντονισμένης αξιοποίησης διαφορετικών εθνικών συστημάτων μεταφοράς, τερματικών σταθμών LNG και διασυνοριακών αγωγών.
Στις 4 Σεπτεμβρίου 2026, στο πλαίσιο του Southeast Europe Energy Forum στη Θεσσαλονίκη, υπογράφηκε νέο Μνημόνιο Συνεργασίας, με το οποίο εντάχθηκαν στην πρωτοβουλία οι διαχειριστές της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας.
Σήμερα συμμετέχουν έντεκα φορείς ενεργειακών υποδομών από εννέα χώρες:
| Χώρα | Συμμετέχοντες φορείς |
|---|---|
| Ελλάδα | ΔΕΣΦΑ, Gastrade |
| Βουλγαρία | ICGB, Bulgartransgaz |
| Ρουμανία | Transgaz |
| Μολδαβία | Vestmoldtransgaz |
| Ουκρανία | GTSOU |
| Ουγγαρία | FGSZ |
| Σλοβακία | Eustream |
| Βόρεια Μακεδονία | NOMAGAS |
| Σερβία | Transportgas Serbia |
Η διεύρυνση δημιουργεί προϋποθέσεις ανάπτυξης πρόσθετων διαδρομών προς την Κεντρική Ευρώπη, με αξιοποίηση των υποδομών των Δυτικών Βαλκανίων.
Οι ελληνικές υποδομές που στηρίζουν τον Κάθετο Διάδρομο
Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της δυνατότητας εισαγωγής φυσικού αερίου τόσο μέσω θαλάσσιων μεταφορών LNG όσο και μέσω διεθνών αγωγών.
Οι βασικές υποδομές που υποστηρίζουν αυτή τη δυνατότητα είναι:
| Υποδομή | Βασικά τεχνικά χαρακτηριστικά |
|---|---|
| Τερματικός σταθμός LNG Ρεβυθούσας | Αποθηκευτική χωρητικότητα 225.000 m³ LNG |
| FSRU Αλεξανδρούπολης | Ονομαστική δυναμικότητα αεριοποίησης 5,5 δισ. m³ φυσικού αερίου ετησίως |
| Διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας–Βουλγαρίας (IGB) | Μήκος 182 km και δυναμικότητα σχεδιασμού 3 δισ. m³ ετησίως, με δυνατότητα επέκτασης στα 5 δισ. m³ |
| Διαδριατικός αγωγός TAP | Πρόσθετη μακροχρόνια δυναμικότητα 1,2 δισ. m³ ετησίως από την πρώτη επέκτασή του |
| Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς Φυσικού Αερίου | Διασύνδεση των σημείων εισόδου, των εγχώριων καταναλώσεων και των σημείων εξόδου προς γειτονικές αγορές |
Τα παραπάνω μεγέθη περιγράφουν τεχνικά χαρακτηριστικά και όχι τη συνολική διαθέσιμη εξαγωγική δυναμικότητα του Καθέτου Διαδρόμου.
Η πραγματική δυνατότητα μεταφοράς εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα των επιμέρους εγκαταστάσεων, τις υφιστάμενες δεσμεύσεις δυναμικότητας, τις εγχώριες ανάγκες κατανάλωσης και τους περιορισμούς των διασυνοριακών συστημάτων.
Ο ρόλος της αντίστροφης ροής στον Διαβαλκανικό Αγωγό
Σημαντικό τεχνικό χαρακτηριστικό του Καθέτου Διαδρόμου είναι η αξιοποίηση υποδομών που είχαν αρχικά αναπτυχθεί για τη μεταφορά φυσικού αερίου από τον Βορρά προς τον Νότο.
Η δυνατότητα αντίστροφης ροής στον Διαβαλκανικό Αγωγό (Trans-Balkan Pipeline) επιτρέπει την αξιοποίησή του για τη μεταφορά αερίου από την Ελλάδα προς τις βορειότερες αγορές.
Η αλλαγή της κατεύθυνσης μεταφοράς δεν αποτελεί απλώς εμπορική επιλογή. Προϋποθέτει κατάλληλη διαμόρφωση των σταθμών συμπίεσης, συμβατότητα των πιέσεων λειτουργίας, επαρκή δυναμικότητα των μετρητικών σταθμών και συντονισμό των διαφορετικών συστημάτων τηλεμετρίας και ελέγχου.
Η αξιοποίηση υφιστάμενων υποδομών, με στοχευμένες αναβαθμίσεις, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αποτελεί οικονομικά αποδοτικότερη επιλογή έναντι της κατασκευής εξ ολοκλήρου νέων αγωγών.
Από τις ειδικές διαδρομές Route 1, Route 2 και Route 3 στο νέο εμπορικό καθεστώς
Κατά το προηγούμενο ενεργειακό έτος είχαν αναπτυχθεί τρία ειδικά προϊόντα δέσμευσης μεταφορικής δυναμικότητας, με σκοπό τη διευκόλυνση της προμήθειας της Ουκρανίας από τον Νότο.
| Προϊόν μεταφοράς | Βασική αφετηρία |
|---|---|
| Route 1 | Ελληνικό Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς, με δυνατότητα τροφοδοσίας από τη Ρεβυθούσα |
| Route 2 | FSRU Αλεξανδρούπολης μέσω IGB |
| Route 3 | Αγωγός TAP μέσω IGB |
Τα ειδικά προϊόντα διευκόλυναν την κράτηση δυναμικότητας σε διαδοχικά συστήματα μέσω συντονισμένων δημοπρασιών και μειωμένων χρεώσεων.
Ωστόσο, η περιορισμένη ευελιξία τους ως προς τους ενδιάμεσους προορισμούς και η άνιση εμπορική αξιοποίησή τους ανέδειξαν την ανάγκη διαμόρφωσης μονιμότερου πλαισίου.
Στις 27 Μαρτίου 2026, στην Αθήνα, οι εμπλεκόμενοι διαχειριστές κατέληξαν σε συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη μετάβαση σε ένα νέο πλαίσιο εμπορικής λειτουργίας, συμβατό με τους ευρωπαϊκούς κανόνες τιμολόγησης και κατανομής δυναμικότητας.
Τα τρία προσωρινά προϊόντα ολοκλήρωσαν τον κύκλο τους στις 30 Σεπτεμβρίου 2026.
Από την 1η Οκτωβρίου, με την έναρξη του νέου ενεργειακού έτους, η μεταφορά υποστηρίζεται από τυποποιημένα προϊόντα διαφορετικής διάρκειας, όπως ετήσιες, τριμηνιαίες, μηνιαίες και ημερήσιες κρατήσεις δυναμικότητας.
Στόχος είναι η μεγαλύτερη εμπορική ευελιξία και η συστηματικότερη αξιοποίηση των υποδομών από τους προμηθευτές φυσικού αερίου.
Το κρίσιμο ζήτημα του σωρευτικού κόστους μεταφοράς
Η ανταγωνιστικότητα του Καθέτου Διαδρόμου δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την τιμή προμήθειας του LNG.
Κατά τη μεταφορά φυσικού αερίου μέσω διαφορετικών εθνικών συστημάτων προκύπτουν διαδοχικές χρεώσεις εισόδου και εξόδου. Η σώρευση αυτών των χρεώσεων, γνωστή διεθνώς ως tariff pancaking, αποτελεί σημαντική παράμετρο του τελικού κόστους παράδοσης.
Το πρόβλημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία για προορισμούς που απέχουν αρκετές χώρες από το αρχικό σημείο εισαγωγής.
Η τελική ανταγωνιστικότητα έναντι εναλλακτικών διαδρομών μέσω Πολωνίας, Βαλτικής ή άλλων ευρωπαϊκών ενεργειακών κόμβων επηρεάζεται από:
- Την τιμή αγοράς και θαλάσσιας μεταφοράς του LNG.
- Το κόστος εκφόρτωσης και αεριοποίησης.
- Τα τιμολόγια των διαδοχικών συστημάτων μεταφοράς.
- Τη διάρκεια και τους όρους δέσμευσης δυναμικότητας.
- Τον βαθμό αξιοποίησης των υποδομών.
- Τη δυνατότητα παράδοσης του φυσικού αερίου σε διαφορετικές περιφερειακές αγορές.
Στη Βαρσοβία αναδείχθηκε η ανάγκη περαιτέρω συντονισμού για την αντιμετώπιση αυτών των παραμέτρων.
Η αύξηση της ονομαστικής δυναμικότητας ενός αγωγού, χωρίς αντίστοιχη εμπορική ζήτηση και ανταγωνιστικές χρεώσεις, δεν εξασφαλίζει από μόνη της την οικονομική βιωσιμότητα μιας επένδυσης.
Η δυτική διαδρομή μέσω Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας
Η συμμετοχή της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας διευρύνει το γεωγραφικό πεδίο της πρωτοβουλίας προς τις αγορές των Δυτικών Βαλκανίων και της Κεντρικής Ευρώπης.
Η δυνατότητα διοχέτευσης φυσικού αερίου προς την Ουγγαρία μέσω των δυτικών διαδρομών αποτελεί σημαντικό αντικείμενο των συζητήσεων που πραγματοποιήθηκαν στην Πολωνία.
Για την πλήρη εμπορική αξιοποίηση της συγκεκριμένης κατεύθυνσης απαιτείται συνδυασμός τεχνικών και ρυθμιστικών παρεμβάσεων, συμπεριλαμβανομένης της εξασφάλισης πρόσβασης στις υφιστάμενες υποδομές και της διαμόρφωσης κατάλληλων όρων διασυνοριακής μεταφοράς.
Η ένταξη νέων φορέων στο Μνημόνιο Συνεργασίας αποτελεί σημαντικό θεσμικό βήμα, χωρίς να σημαίνει ότι έχουν ήδη ολοκληρωθεί όλες οι αναγκαίες φυσικές διασυνδέσεις.
Το ευρωπαϊκό χρονοδιάγραμμα απεξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο
Η ανάπτυξη του Καθέτου Διαδρόμου συνδέεται άμεσα με τη νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη διαφοροποίηση των πηγών ενεργειακού εφοδιασμού.
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2026/261, ο οποίος δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 2 Φεβρουαρίου 2026, θεσπίζει το πλαίσιο σταδιακής κατάργησης των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου.
Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που παρουσιάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προβλέπεται:
- Πλήρης σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού LNG έως το τέλος του 2026.
- Ολοκλήρωση της κατάργησης των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών το αργότερο έως τις 30 Νοεμβρίου 2027, λαμβανομένων υπόψη των ειδικών διατάξεων του Κανονισμού.
Η μεταβολή αυτή ενισχύει τη σημασία των εναλλακτικών πηγών και διαδρομών προμήθειας.
Ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να αποτελέσει μία από τις εναλλακτικές αυτές επιλογές, χωρίς να περιορίζεται τεχνικά αποκλειστικά στη μεταφορά αμερικανικού LNG.
Το αντικείμενο για τον τεχνικό και κατασκευαστικό κλάδο
Η σταδιακή ανάπτυξη του Καθέτου Διαδρόμου δημιουργεί δυνητικό αντικείμενο για μελετητικές, κατασκευαστικές και τεχνολογικές επιχειρήσεις.
Οι τεχνικές ανάγκες ενός τέτοιου διασυνδεδεμένου συστήματος περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:
- Αναβαθμίσεις και επεκτάσεις αγωγών υψηλής πίεσης.
- Κατασκευή και εκσυγχρονισμό σταθμών συμπίεσης.
- Αναβάθμιση μετρητικών και ρυθμιστικών εγκαταστάσεων.
- Υδραυλική προσομοίωση και βελτιστοποίηση των δικτύων μεταφοράς.
- Συστήματα αυτοματισμού, τηλεμετρίας και SCADA.
- Παρακολούθηση διαρροών και εκπομπών μεθανίου.
- Περιβαλλοντικές μελέτες και διαδικασίες αδειοδότησης.
- Προστασία κρίσιμων ενεργειακών υποδομών.
- Επιθεώρηση, συντήρηση και διαχείριση της ακεραιότητας των δικτύων.
Η ανάδειξη του συγκεκριμένου επενδυτικού αντικειμένου δεν ισοδυναμεί με ανακοίνωση νέων διαγωνισμών ή αναθέσεων έργων στη σύνοδο της Βαρσοβίας.
Η έκταση των μελλοντικών κατασκευαστικών παρεμβάσεων θα εξαρτηθεί από τις ανάγκες των διαχειριστών, τις δεσμεύσεις της αγοράς και την εξασφάλιση χρηματοδότησης.
Ενεργειακή ασφάλεια και μακροχρόνια βιωσιμότητα
Η ανάπτυξη των διασυνδέσεων μπορεί να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού, να διευρύνει τις επιλογές των χωρών της περιοχής και να βελτιώσει την αξιοποίηση των ελληνικών ενεργειακών εγκαταστάσεων.
Για την αξιολόγηση των νέων επενδύσεων απαιτείται, ωστόσο, να συνυπολογίζονται η μακροχρόνια εξέλιξη της ευρωπαϊκής ζήτησης φυσικού αερίου, οι στόχοι απανθρακοποίησης και το κόστος που ενδέχεται να μετακυλιστεί στους καταναλωτές μέσω των ρυθμιζόμενων τιμολογίων.
Η επιλογή μεταξύ αναβάθμισης υφιστάμενων υποδομών και κατασκευής νέων εγκαταστάσεων αποτελεί επομένως κρίσιμο αντικείμενο τεχνικοοικονομικής αξιολόγησης.
Η σύνοδος της Βαρσοβίας επιβεβαιώνει την πολιτική υποστήριξη για την ανάπτυξη του Καθέτου Διαδρόμου. Η μετάβαση, όμως, σε έναν πλήρως λειτουργικό και ανταγωνιστικό ενεργειακό άξονα θα κριθεί από τη δυνατότητα συνδυασμού επαρκούς τεχνικής δυναμικότητας, ανταγωνιστικών χρεώσεων και σταθερής εμπορικής ζήτησης.
Πηγές
- ΥΠΕΝ – Ο Κάθετος Διάδρομος μετατρέπει τη διατλαντική ενεργειακή συνεργασία σε πράξη, 18.11.2026
- ΥΠΕΝ – Η Ελλάδα στρατηγική ενεργειακή πύλη προς την Κεντρική Ευρώπη, 19.11.2026
- Atlantic Council – A new vision for the Vertical Corridor: European energy security through infrastructure optimization, 15.11.2026
- Atlantic Council – 7th Partnership for Transatlantic Energy Cooperation
- ICGB – Επέκταση του Καθέτου Διαδρόμου στα Δυτικά Βαλκάνια, 04.09.2026
- ICGB – Τεχνικά χαρακτηριστικά και δυνατότητες επέκτασης του IGB
- Gas TSO of Ukraine – Συμφωνία διαχειριστών και Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον Κάθετο Διάδρομο
- Bulgartransgaz – Νέο μακροχρόνιο εμπορικό πλαίσιο
- ΔΕΣΦΑ – Τεχνικά χαρακτηριστικά τερματικού σταθμού Ρεβυθούσας
- Gastrade – Τεχνικά χαρακτηριστικά και διαδικασίες FSRU Αλεξανδρούπολης
- TAP – Έξι χρόνια λειτουργίας και επέκταση δυναμικότητας, Νοέμβριος 2026
- EUR-Lex – Κανονισμός (ΕΕ) 2026/261
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή – REPowerEU και χρονοδιάγραμμα απεξάρτησης
- Michanikos Online – Προηγούμενη κάλυψη των εξελίξεων για τον IGB, 20.10.2026






