Νέα παγκόσμια έκθεση του Lancet Countdown αποδίδει σχεδόν 3 εκατομμύρια θανάτους από θερμότητα στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή την περίοδο 2016–2023. Το 2025 χάθηκαν δυνητικά 573 δισεκατομμύρια ώρες εργασίας, με οικονομικές απώλειες 1,07 τρισ. δολαρίων. Ιδιαίτερα εκτεθειμένοι οι εργαζόμενοι στις κατασκευές και στη γεωργία, ενώ αυξάνονται οι ανάγκες για κλιματικά ανθεκτικά κτίρια και πόλεις.
Σχεδόν 3 εκατομμύρια θάνατοι που σχετίζονται με την έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες αποδίδονται στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή κατά την περίοδο 2016–2023, σύμφωνα με τη νέα παγκόσμια έκθεση Lancet Countdown on Health and Climate Change 2026, η οποία δημοσιεύθηκε στις 28 Οκτωβρίου στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet.
Η έκθεση καταγράφει επιτάχυνση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην ανθρώπινη υγεία κατά τη δεκαετία που ακολούθησε τη Συμφωνία του Παρισιού, επισημαίνοντας ότι η πρόοδος στην αντιμετώπιση του προβλήματος παραμένει ανεπαρκής.
Τα ευρήματα δεν περιορίζονται στη θνησιμότητα. Η αυξανόμενη θερμική καταπόνηση επηρεάζει την εργασία, την παραγωγικότητα, την ασφάλεια τροφίμων, τη διαθεσιμότητα νερού και τη λειτουργία των αστικών υποδομών.
Ειδικά για τον τεχνικό και κατασκευαστικό κλάδο, η έκθεση αναδεικνύει σημαντικούς κινδύνους για τους εργαζομένους σε υπαίθριες δραστηριότητες, καθώς και την ανάγκη ενίσχυσης της ανθεκτικότητας κτιρίων, δημόσιων χώρων και υποδομών απέναντι σε συνθήκες ακραίας θερμότητας.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για τους θανάτους από θερμότητα
Σύμφωνα με τη νέα μελέτη, την περίοδο 2016–2023 καταγράφηκε παγκοσμίως εκτιμώμενος μέσος ετήσιος αριθμός 540.800 θανάτων που σχετίζονται με τη θερμότητα.
Από αυτούς, περίπου 68% αποδίδεται στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, έναντι 55% κατά την προηγούμενη περίοδο αναφοράς 2006–2015.
Η σωρευτική εκτίμηση για την οκταετία προσεγγίζει έτσι τα 3 εκατομμύρια θανάτους.
Πρόκειται για στατιστικές εκτιμήσεις που προκύπτουν από επιστημονικά μοντέλα έκθεσης, θνησιμότητας και απόδοσης κινδύνου στην κλιματική αλλαγή.
Δεν πρόκειται για καταμέτρηση θανάτων με αποκλειστική αιτία καταγεγραμμένη ως «υπερθέρμανση του πλανήτη» στα πιστοποιητικά θανάτου.
Η διάκριση αυτή έχει σημασία, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες επιβαρύνουν την υγεία με πολλούς μηχανισμούς, επηρεάζοντας ιδιαίτερα ηλικιωμένους, άτομα με υποκείμενα νοσήματα και πληθυσμούς χωρίς επαρκή πρόσβαση σε προστατευμένες συνθήκες διαβίωσης.
Ρεκόρ το 2023 με 710.000 θανάτους
Για το 2023, η έκθεση εκτιμά ότι η θερμότητα συνδέθηκε με περίπου 710.000 θανάτους παγκοσμίως, τον υψηλότερο αριθμό της εξεταζόμενης σειράς.
Περισσότερο από το 70% της συγκεκριμένης επιβάρυνσης αποδίδεται στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η μέση ετήσια θνησιμότητα που σχετίζεται με τη θερμότητα αυξήθηκε σχεδόν κατά 36% στη δεκαετία μετά τη Συμφωνία του Παρισιού, σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι οι επιπτώσεις κατανέμονται άνισα μεταξύ των χωρών και των κοινωνικών ομάδων.
Οι οικονομικά ασθενέστεροι πληθυσμοί συχνά αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη έκθεση, ενώ διαθέτουν λιγότερους πόρους για προστασία και προσαρμογή.
573 δισεκατομμύρια ώρες εργασίας χάθηκαν λόγω θερμότητας
Ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι επιπτώσεις της υπερθέρμανσης στην παραγωγική δραστηριότητα.
Σύμφωνα με το Lancet Countdown, το 2025 η έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες οδήγησε σε απώλεια 573 δισεκατομμυρίων δυνητικών ωρών εργασίας παγκοσμίως.
Η αντίστοιχη εκτιμώμενη απώλεια δυνητικού εισοδήματος ανήλθε σε 1,07 τρισ. δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 0,91% της παγκόσμιας οικονομικής παραγωγής.
Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν την εκτιμώμενη μείωση της διαθέσιμης παραγωγικής ικανότητας λόγω θερμικής καταπόνησης.
Δεν αποτελούν άμεση καταγραφή ισόποσων πραγματικών χρηματικών ζημιών ούτε σημαίνουν ότι όλες οι αντίστοιχες ώρες απουσίας καταγράφηκαν στα συστήματα εργασίας.
Η μελέτη διαπιστώνει ιδιαίτερα έντονες επιπτώσεις σε οικονομίες με υψηλή έκθεση στην εξωτερική θερμότητα.
Στη Νοτιοανατολική Ασία, η εκτιμώμενη απώλεια δυνητικού εισοδήματος αντιστοιχεί στο 3,9% του ΑΕΠ και στην Αφρική στο 3,2%.
Για την Ευρώπη, η αντίστοιχη εκτίμηση διαμορφώνεται σε 0,2%.
Κατασκευές και γεωργία οι περισσότερο εκτεθειμένοι κλάδοι
Η παγκόσμια έκθεση αναδεικνύει ότι η γεωργία και οι κατασκευές συγκεντρώνουν τα μεγαλύτερα μερίδια απωλειών παραγωγικότητας που συνδέονται με τη θερμότητα.
Το εύρημα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους μηχανικούς, τις κατασκευαστικές επιχειρήσεις και τους φορείς υλοποίησης έργων.
Στα εργοτάξια, πολλές εργασίες πραγματοποιούνται σε εξωτερικούς χώρους, συχνά με περιορισμένη δυνατότητα προστασίας από την ηλιακή ακτινοβολία.
Στις δραστηριότητες υψηλής έκθεσης μπορούν να περιλαμβάνονται:
- Εργασίες σκυροδέτησης και οπλισμών.
- Χωματουργικές και οδοποιητικές εργασίες.
- Εργασίες σε δώματα, στέγες και εξωτερικά ικριώματα.
- Συντήρηση δικτύων και υποδομών.
- Εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε υπαίθριους χώρους.
- Εργασίες ασφαλτόστρωσης και κατασκευής οδοστρωμάτων.
Η θερμική καταπόνηση δεν επηρεάζει μόνο τη σωματική αντοχή. Μπορεί επίσης να περιορίσει τη συγκέντρωση και την ικανότητα εκτέλεσης απαιτητικών εργασιών, αυξάνοντας την ανάγκη οργανωτικών μέτρων προστασίας.
Η ευρωπαϊκή έκθεση Lancet Countdown Europe 2026 επισημαίνει ειδικά ότι οι εργαζόμενοι σε κατασκευές και γεωργία είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στη μείωση των διαθέσιμων ωρών εργασίας λόγω θερμότητας, ιδιαίτερα στη Νότια Ευρώπη.
Ποιες είναι οι επιπτώσεις στον προγραμματισμό τεχνικών έργων
Τα στοιχεία αναδεικνύουν την ανάγκη ενσωμάτωσης της θερμικής καταπόνησης στον προγραμματισμό των κατασκευαστικών εργασιών.
Για τους αναδόχους και τους υπευθύνους εργοταξίων, η διαχείριση του κινδύνου μπορεί να περιλαμβάνει:
- Προσαρμογή του ωραρίου κατά τις περιόδους υψηλής θερμοκρασίας.
- Διαλείμματα ανάπαυσης σε προστατευμένους ή δροσερούς χώρους.
- Επαρκή διαθεσιμότητα πόσιμου νερού.
- Περιορισμό απαιτητικών εργασιών στις θερμότερες ώρες.
- Παρακολούθηση των συνθηκών θερμικής καταπόνησης.
- Ειδική μέριμνα για προσωπικό που εκτελεί βαριά σωματική εργασία.
- Προσαρμογή του χρονοδιαγράμματος όταν οι συνθήκες δεν επιτρέπουν ασφαλή εκτέλεση εργασιών.
Πέρα από την προστασία του προσωπικού, οι παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να επηρεάζουν και τις κατασκευαστικές διαδικασίες.
Εργασίες σκυροδέτησης, εφαρμογής ασφαλτικών υλικών και εγκατάστασης ορισμένων δομικών προϊόντων απαιτούν συμμόρφωση με τις αντίστοιχες τεχνικές προδιαγραφές και οδηγίες εφαρμογής υπό υψηλές θερμοκρασίες.
Η μελέτη Lancet Countdown δεν θεσπίζει νέους κανόνες ασφάλειας εργοταξίων ή τεχνικές προδιαγραφές κατασκευών.
Τα παραπάνω αποτελούν πρακτικά πεδία στα οποία τα επιστημονικά ευρήματα μπορούν να αξιοποιηθούν στον τεχνικό σχεδιασμό, σε συνδυασμό με την ισχύουσα νομοθεσία για την υγεία και ασφάλεια στην εργασία.
Ευρώπη: Περίπου 62.000 θάνατοι από θερμότητα το 2024
Η ξεχωριστή ευρωπαϊκή έκθεση του Lancet Countdown για το 2026 παρουσιάζει σημαντική επιδείνωση των κινδύνων από τη θερμότητα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της, σχεδόν όλες οι επιμέρους περιοχές της ευρωπαϊκής ηπείρου, σε ποσοστό 99,6%, παρουσιάζουν αύξηση της θνησιμότητας που αποδίδεται στη θερμότητα.
Για το 2024 εκτιμώνται περίπου 62.000 θάνατοι σχετιζόμενοι με υψηλές θερμοκρασίες στην Ευρώπη.
Παράλληλα, η έκθεση καταγράφει σημαντική αύξηση των ημερών με υψηλό κίνδυνο για την υγεία λόγω θερμότητας.
Ο αριθμός των ημερήσιων προειδοποιήσεων ακραίου κινδύνου αυξήθηκε κατά 318% κατά την περίοδο 2015–2024, σε σύγκριση με την περίοδο 1991–2000.
Οι μεταβολές αυτές καταδεικνύουν ότι η κλιματική προσαρμογή αποτελεί πλέον κρίσιμο ζήτημα και για τις ευρωπαϊκές πόλεις.
Τα στοιχεία για το 2024 αφορούν την ευρωπαϊκή εκτίμηση θνησιμότητας και δεν πρέπει να συγχέονται με τις παγκόσμιες εκτιμήσεις της περιόδου 2016–2023.
Κτίρια και πόλεις: Η προσαρμογή στην ακραία ζέστη αποκτά νέα σημασία
Η αύξηση της θερμικής επιβάρυνσης δημιουργεί νέες προκλήσεις στον σχεδιασμό και στη λειτουργία του δομημένου περιβάλλοντος.
Τα κτίρια και οι αστικές υποδομές σχεδιάζονται για μακροχρόνια χρήση, γεγονός που καθιστά σημαντική την αξιολόγηση των μελλοντικών κλιματικών συνθηκών και όχι αποκλειστικά των ιστορικών θερμοκρασιακών δεδομένων.
Στις πυκνοδομημένες περιοχές, η θερμική επιβάρυνση μπορεί να ενισχύεται από την παρουσία μεγάλων σκληρών επιφανειών, τη μειωμένη βλάστηση και την περιορισμένη δυνατότητα φυσικού δροσισμού.
Η προσαρμογή μπορεί να περιλαμβάνει:
Βελτίωση του κτιριακού κελύφους
Κατάλληλη θερμομόνωση, εξωτερική σκίαση, έλεγχος ηλιακών κερδών και βελτιωμένα κουφώματα μπορούν να περιορίσουν τα ανεπιθύμητα θερμικά φορτία.
Βιοκλιματικό σχεδιασμό
Ο προσανατολισμός, η σκίαση, η φυσική ροή αέρα και η κατάλληλη επιλογή υλικών μπορούν να συνεισφέρουν στη μείωση της θερμικής επιβάρυνσης, όπου οι τοπικές συνθήκες το επιτρέπουν.
Αποδοτικά συστήματα ψύξης
Η επιλογή κατάλληλων συστημάτων ψύξης και αερισμού μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση ασφαλών εσωτερικών συνθηκών, με περιορισμό της ενεργειακής κατανάλωσης.
Ενίσχυση του αστικού πρασίνου
Η δημιουργία σκιασμένων δημόσιων χώρων και η κατάλληλη φύτευση αποτελούν παρεμβάσεις που μπορούν να βελτιώσουν τις τοπικές θερμικές συνθήκες.
Προστασία ευάλωτων χρηστών
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται κτίρια υγείας, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων, σχολεία και κατοικίες με αυξημένο κίνδυνο θερινής υπερθέρμανσης.
Οι παραπάνω παρεμβάσεις αποτελούν τεχνικές κατευθύνσεις προσαρμογής. Δεν παρουσιάζονται από τη νέα έκθεση ως ενιαίο, υποχρεωτικό πακέτο κατασκευαστικών μέτρων.
Από τη θερμική άνεση στην ανθεκτικότητα των κτιρίων
Η εξοικονόμηση ενέργειας αποτελεί βασικό παράγοντα στον σύγχρονο κτιριακό σχεδιασμό.
Ωστόσο, η αύξηση της συχνότητας και έντασης των θερμών περιόδων αναδεικνύει την ανάγκη να εξετάζεται παράλληλα η ανθεκτικότητα έναντι της θερινής υπερθέρμανσης.
Ένα ενεργειακά αποδοτικό κτίριο δεν είναι απαραίτητα επαρκώς προστατευμένο από την υπερθέρμανση σε όλες τις συνθήκες.
Η συμπεριφορά του εξαρτάται από παράγοντες όπως η σκίαση, ο αερισμός, τα εσωτερικά θερμικά κέρδη, η θερμική αδράνεια και η δυνατότητα απομάκρυνσης της συσσωρευμένης θερμότητας.
Για τους μηχανικούς, αυτό αναδεικνύει τη σημασία της ολοκληρωμένης αξιολόγησης της ετήσιας ενεργειακής συμπεριφοράς, αλλά και των συνθηκών θερμικής άνεσης κατά τη θερινή περίοδο.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά επίσης η λειτουργική ανθεκτικότητα κτιρίων κατά τη διάρκεια παρατεταμένων καυσώνων ή διακοπών ηλεκτρικής τροφοδοσίας.
Ξηρασία και υδάτινοι πόροι: Νέα δεδομένα για τις υποδομές
Η έκθεση δεν περιορίζεται στις υψηλές θερμοκρασίες.
Το 2025, περίπου 51,8% της παγκόσμιας χερσαίας έκτασης αντιμετώπισε ακραίες συνθήκες ξηρασίας για τουλάχιστον έναν μήνα.
Παράλληλα, νέα ανάλυση δορυφορικών δεδομένων καταγράφει σημαντικές μακροχρόνιες μεταβολές στην αποθήκευση νερού σε μεγάλες περιοχές του πλανήτη.
Σύμφωνα με το Potsdam Institute for Climate Impact Research, από το 2003 περίπου 43% της χερσαίας έκτασης παρουσιάζει μακροχρόνια τάση μείωσης αποθεμάτων νερού, ενώ 37% παρουσιάζει τάση αύξησης.
Η μεταβολή αυτή συνδέεται με αυξημένους κινδύνους για την ασφάλεια των υδάτινων πόρων, τη γεωργική παραγωγή και τις συνθήκες υγιεινής.
Για τον τεχνικό κλάδο, τα δεδομένα ενισχύουν τη σημασία του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού έργων ύδρευσης, διαχείρισης υδάτων, αντιπλημμυρικής προστασίας και υποδομών προσαρμογής.
Η κλιματική δράση αποδίδει οφέλη, αλλά δεν επαρκεί
Παρά τη σημαντική επιδείνωση των κινδύνων, η έκθεση καταγράφει και θετικά αποτελέσματα από τη μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας.
Οι παγκόσμιες επενδύσεις σε καθαρή ενέργεια έφτασαν τα 2,1 τρισ. δολάρια το 2025.
Παράλληλα, σύμφωνα με την ανάλυση των ερευνητών, σε τουλάχιστον 77 χώρες όπου έχει μειωθεί η ατμοσφαιρική ρύπανση από ορυκτά καύσιμα σε σχέση με το 2016, η βελτίωση αυτή εκτιμάται ότι αποτρέπει συνολικά περίπου 323.000 πρόωρους θανάτους ετησίως.
Ωστόσο, τα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να καλύπτουν περισσότερο από το 80% της παγκόσμιας ενεργειακής προσφοράς.
Οι συντάκτες της έκθεσης θεωρούν ότι η παγκόσμια πρόοδος δεν είναι αρκετά γρήγορη ώστε να αντισταθμίσει τις αυξανόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Για τον λόγο αυτό ζητούν η κλιματική αλλαγή να αναγνωριστεί και να αντιμετωπιστεί θεσμικά ως παγκόσμια υγειονομική έκτακτη ανάγκη.
Πρόκειται για επιστημονική έκκληση πολιτικής δράσης, όχι για ανακοίνωση ότι έχει ήδη κηρυχθεί επίσημα τέτοια κατάσταση από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τον τεχνικό κλάδο
Η νέα έκθεση αναδεικνύει ότι η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα.
Επηρεάζει ήδη την υγεία, την οικονομία, την παραγωγικότητα και τη λειτουργία των πόλεων.
Για τον τεχνικό κλάδο προκύπτουν τρία διακριτά πεδία προτεραιότητας.
Πρώτον, η προστασία των εργαζομένων στα εργοτάξια, με προσαρμογή των εργασιών στις πραγματικές θερμικές συνθήκες και αποτελεσματική διαχείριση της θερμικής καταπόνησης.
Δεύτερον, η βελτίωση της ανθεκτικότητας του κτιριακού αποθέματος, ώστε οι κατοικίες, οι χώροι εργασίας και οι δημόσιες εγκαταστάσεις να μπορούν να ανταποκρίνονται σε θερμότερες κλιματικές συνθήκες.
Τρίτον, η ενσωμάτωση του κλιματικού κινδύνου στον σχεδιασμό υποδομών, ιδιαίτερα σε έργα αστικής ανάπλασης, διαχείρισης υδάτων και προστασίας από ακραία καιρικά φαινόμενα.
Η αντιμετώπιση των κινδύνων αυτών απαιτεί συνδυασμό μείωσης των εκπομπών και προσαρμογής των κατασκευών και υποδομών στις μεταβαλλόμενες συνθήκες.
Το βασικό συμπέρασμα του Lancet Countdown 2026 είναι ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ανθρώπινη υγεία αυξάνονται ταχύτερα από την παγκόσμια ανταπόκριση. Για τις πόλεις και τον τεχνικό κλάδο, η κλιματική ανθεκτικότητα συνδέεται πλέον άμεσα με την ασφάλεια, τη λειτουργικότητα και τη μακροχρόνια βιωσιμότητα των κατασκευών.
Πηγές
- The Lancet, 28/10/2026: The 2026 report of the Lancet Countdown on health and climate change: A decade of escalating health harms and a decisive moment for all. Πρωτογενής επιστημονική δημοσίευση.
- Lancet Countdown: 2026 Global Report – Επίσημη έκθεση και συνοδευτικά στοιχεία.
- Lancet Countdown: Data Explorer 2026 – Διαδραστική παρουσίαση των δεικτών.
- World Health Organization, 28/10/2026: Climate change is a growing health emergency, Lancet Countdown warns.
- University College London, 28/10/2026: Health impacts of climate change outpace climate action.
- Potsdam Institute for Climate Impact Research, 28/10/2026: Climate change health risks are accelerating as the global response falls short. Εξειδίκευση των ευρημάτων για εργασία, οικονομία και υδάτινους πόρους.
- Lancet Countdown Europe: 2026 European Report – Κλιματικοί κίνδυνοι για την υγεία στην Ευρώπη.
