Η λειψυδρία αποκτά όλο και μεγαλύτερο οικονομικό βάρος για την Ελλάδα, καθώς οι πιέσεις στα αποθέματα νερού επηρεάζουν την αγροτική παραγωγή, το κόστος των τροφίμων και τελικά τα νοικοκυριά. Σε μια χώρα όπου η γεωργία απορροφά μεγάλο μέρος των διαθέσιμων υδατικών πόρων, ακόμη και μια σχετικά μικρή μείωση της διαθέσιμης ποσότητας νερού μπορεί να έχει επιπτώσεις σε πολλούς κλάδους της οικονομίας.
Η νέα επιστημονική μελέτη με τίτλο «Economy – wide impacts of water, energy, food and ecosystem policies in Greece», που δημοσιεύθηκε στο DiscoverSustainability, εξετάζει πώς μεταδίδονται στην ελληνική οικονομία διαφορετικά σοκ που αφορούν το νερό, την ενέργεια και τα τρόφιμα. Από τα σενάρια που εξετάστηκαν, οι μεγαλύτερες απώλειες καταγράφονται όταν η αύξηση του κόστους του νερού συνδυάζεται με περιορισμό της διαθέσιμης ποσότητάς του.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα περιφερειοποιημένο μοντέλο γενικής ισορροπίας για την Ελλάδα και εξέτασαν επτά διαφορετικά σενάρια γύρω από το πλέγμα WEFE, δηλαδή νερό, ενέργεια, τρόφιμα και οικοσυστήματα.
Το δυσμενέστερο σενάριο συνδυάζει αύξηση κατά 20 ποσοστιαίες μονάδες της επιβάρυνσης στην τιμή του νερού με περιορισμό κατά 10% της διαθέσιμης ποσότητάς του, προκειμένου να προσομοιωθούν συνθήκες αυξημένης λειψυδρίας λόγω της κλιματικής αλλαγής. Φυσικά, πρόκειται για stress test και όχι για πρόβλεψη σχετικά με την εξέλιξη της ελληνικής οικονομίας.
Τι σημαίνει 10% λιγότερο διαθέσιμο νερό
Στη συγκεκριμένη προσομοίωση, η οικονομική δραστηριότητα του κλάδου παροχής νερού μειώνεται κατά 16,6%, ενώ η τιμή του νερού αυξάνεται κατά 16,63%. Παράλληλα, η συνολική αγροτική δραστηριότητα υποχωρεί κατά 9,8%.
Οι απώλειες είναι σημαντικές σε μια σειρά παραγωγικών κλάδων. Σε επιμέρους αγροτικές δραστηριότητες η μείωση φθάνει το 11,71%, στη μεταποίηση τροφίμων το 11,58% και στην κτηνοτροφία το 10,36%. Εκτός του αγροδιατροφικού τομέα, η οικονομική δραστηριότητα υποχωρεί κατά 8,81%, ενώ στο εμπόριο η μείωση φθάνει το 4,25%.
Οι επιπτώσεις περνούν και στα νοικοκυριά. Το εισόδημά τους μειώνεται κατά 6,5% και οι δαπάνες κατά 12,7%, ενώ ο δείκτης χρησιμότητας που χρησιμοποιείται στη μελέτη ως μέτρο ευημερίας υποχωρεί κατά 13,1%.
Στον συνολικό δείκτη WEFE, το ίδιο σενάριο προκαλεί τη μεγαλύτερη επιδείνωση μεταξύ των περιπτώσεων που εξετάστηκαν. Ο επιμέρους δείκτης για το νερό μειώνεται κατά 15,7%, εκείνος των τροφίμων κατά 6% και ο συνολικός δείκτης κατά 5,3%.
Η σύγκριση με την αύξηση της τιμής των ορυκτών καυσίμων
Η διαφορά γίνεται πιο έντονη όταν τα αποτελέσματα για τη λειψυδρία συγκρίνονται με ένα ισχυρό σοκ στις τιμές της ενέργειας. Οι ερευνητές εξέτασαν τι θα συνέβαινε εάν η τιμή των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων αυξανόταν κατά 30%. Ακόμη και με μια τέτοια αύξηση, το πλήγμα στην παραγωγή και στα νοικοκυριά υπολογίζεται πολύ μικρότερο από εκείνο που προκαλεί ο περιορισμός στη διαθεσιμότητα νερού.
Παρά το ύψος της αύξησης, οι απώλειες που καταγράφονται στο μοντέλο είναι αισθητά χαμηλότερες. Στην προσομοίωση, η αύξηση κατά 30% στην τιμή των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων μεταφράζεται σε αύξηση κατά 5,05% του κόστους της ενέργειας από ορυκτά καύσιμα. Στη μεταποίηση τροφίμων η δραστηριότητα μειώνεται κατά 2,20%, στην κτηνοτροφία κατά 1,97% και σε επιμέρους αγροτικές δραστηριότητες κατά 1,94%. Στον τομέα του νερού κατά 1,33% και στο εμπόριο κατά 0,25%. Εξαίρεση αποτελεί η χημική βιομηχανία, όπου η μείωση φθάνει το 6,56%.
Η διαφορά γίνεται εντονότερη στα νοικοκυριά. Με αύξηση 30% στην τιμή των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων, το εισόδημά τους υποχωρεί κατά 0,3%, οι δαπάνες κατά 0,2% και ο δείκτης ευημερίας κατά 0,1%. Με τον περιορισμό κατά 10% της διαθεσιμότητας νερού και την παράλληλη αύξηση της επιβάρυνσης στην τιμή του, οι αντίστοιχες μειώσεις φθάνουν το 6,5%, το 12,7% και το 13,1%.
Ανάλογη είναι η εικόνα στον συνολικό δείκτη WEFE, ο οποίος υποχωρεί κατά 0,5% στην περίπτωση της αύξησης της τιμής των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων, έναντι 5,3% στο δυσμενέστερο σενάριο για το νερό.
Η σύγκριση χρειάζεται, ωστόσο, μια βασική διευκρίνιση. Η μείωση της διαθεσιμότητας νερού κατά 10% δεν είναι άμεσα συγκρίσιμη με μια αύξηση 30% στις τιμές των καυσίμων. Πρόκειται για διαφορετικά stress tests, τα οποία λειτουργούν μέσω διαφορετικών μηχανισμών. Τα αποτελέσματα δείχνουν όμως ότι ο περιορισμός ενός φυσικού πόρου όπως το νερό μπορεί να μεταφερθεί με μεγαλύτερη ένταση στην παραγωγή, στα εισοδήματα και στην κατανάλωση.
Τι δείχνει η μελέτη για τις ΑΠΕ
Η έρευνα εξετάζει επίσης τις επιπτώσεις από την ενίσχυση της παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας. Στο σχετικό σενάριο, οι ερευνητές υποθέτουν μείωση κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες της φορολογικής επιβάρυνσης που ενσωματώνεται στο μοντέλο για τον κλάδο των ΑΠΕ. Η μεταβολή αυτή οδηγεί σε πτώση περίπου 9,2% της τιμής της ανανεώσιμης ενέργειας, όπως αυτή υπολογίζεται στην προσομοίωση.
Παράλληλα, η οικονομική δραστηριότητα του κλάδου παροχής νερού αυξάνεται κατά 0,45%, ο ενεργειακός υποδείκτης WEFE βελτιώνεται κατά 2,6%, ο δείκτης νερού κατά 0,5% και ο συνολικός δείκτης κατά 0,8%.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι μεγαλύτερα οφέλη θα απαιτούσαν ισχυρότερη διείσδυση των ΑΠΕ και μεγαλύτερη δυνατότητα των τομέων νερού και τροφίμων να υποκαταστήσουν την ενέργεια από ορυκτά καύσιμα με ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές.
Γιατί η λειψυδρία έχει τόσο μεγάλη επίπτωση
Το νερό αποτελεί βασική εισροή στη γεωργία, στην κτηνοτροφία και στη μεταποίηση τροφίμων. Όταν μειώνεται η διαθέσιμη ποσότητά του, η επίπτωση δεν προέρχεται μόνο από την αύξηση του κόστους, αλλά και από τον περιορισμό της παραγωγής.
Αυτό εξηγεί και τη διαφορετική εικόνα που καταγράφεται στην περίπτωση των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων. Σύμφωνα με τη μελέτη, μέρος της επιβάρυνσης μπορεί να απορροφηθεί μέσω υποκατάστασης εισαγωγών, αλλαγών στις εισροές και ανακατανομής της οικονομικής δραστηριότητας. Στην περίπτωση του νερού, οι δυνατότητες προσαρμογής είναι πιο περιορισμένες όταν το πρόβλημα αφορά την ίδια τη διαθεσιμότητα του πόρου.
Η λειψυδρία ως οικονομικός κίνδυνος
Τα αποτελέσματα της μελέτης εντάσσουν τη διαχείριση του νερού και στην οικονομική συζήτηση για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Ο περιορισμός της διαθέσιμης ποσότητας μπορεί να επηρεάσει διαδοχικά τη γεωργία, την κτηνοτροφία, τη βιομηχανία τροφίμων, άλλους κλάδους της οικονομίας και τελικά τα εισοδήματα και την κατανάλωση.
Οι συγγραφείς επισημαίνουν την ανάγκη για αποδοτικότερη άρδευση, περιορισμό των διαρροών, ενίσχυση της αποθήκευσης και της επαναχρησιμοποίησης νερού, καλύτερη παρακολούθηση της ξηρασίας και προσαρμογή των καλλιεργειών στις τοπικές υδατικές συνθήκες.
Η σύγκριση με την αύξηση της τιμής των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων δείχνει πόσο μεγάλο μπορεί να γίνει το οικονομικό αποτύπωμα της λειψυδρίας, ιδιαίτερα όταν η έλλειψη νερού αρχίζει να περιορίζει την ίδια την παραγωγική δραστηριότητα.
