Στο «Παλιό Τέρμα», στη διασταύρωση της λεωφόρου Γαλατσίου με την οδό Αγίας Γλυκερίας, μια παρέα παλαιών κατοίκων της περιοχής έχει reunion. Τι ωραία σκηνή, σκέφτομαι, ενώ τους παρακολουθώ να πειράζονται σαν μικρά παιδιά, όλοι συνταξιούχοι σήμερα, πάνω από τα 70, τουλάχιστον. «Αυτόν εδώ έχω να τον δω από το 1990, ίσως και πιο πίσω», μου εκμυστηρεύεται ο κ. Σταμάτης, Γαλατσιώτης γέννημα-θρέμμα. Οι κουβέντες τους και τα γέλια τους εναλλάσσονται με ρυθμό πολυβόλου. «Δώσαμε ραντεβού εδώ, δίπλα στο εργοτάξιο του μετρό, με την υπόσχεση να ξαναβρεθούμε, καλά να είμαστε, στο ίδιο σημείο, στα εγκαίνια του σταθμού, όποτε κι αν αξιώσει ο Θεός να γίνουν…».
Η πικρή εμπειρία
Μέχρι πριν από λίγες ημέρες, αυτό το «όποτε κι αν αξιώσει ο Θεός να γίνουν» είχε ένα συμβολικό σημείο αναφοράς: τον Δεκέμβριο του 2029. Ολοι, φαίνεται, ήθελαν να ξορκίσουν το «φάντασμα» του «3» μπροστά από την ημερομηνία παράδοσης για ένα έργο που τυπικά ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2021 και οι φιλοδοξίες της «Αττικό Μετρό» πίεζαν να το λειτουργήσει εντός της τρέχουσας δεκαετίας. Εδώ που τα λέμε, το είχε ξανακάνει με τη βασική υποδομή του αθηναϊκού μετρό: λίγοι θυμούνται ότι οι γραμμές 2 και 3 κατασκευάστηκαν μέσα σε λιγότερο από οκτώ χρόνια (Νοέμβριος 1992 – Ιανουάριος 2000). Τώρα, με τη γραμμή 4, κι ενώ έχουμε πίσω μας τεχνογνωσία δεκαετιών αλλά και κραυγαλέες αστοχίες χρονοδιαγραμμάτων (με πιο χτυπητή αυτή του μετρό της Θεσσαλονίκης), φαίνεται πως αυτό το «3» δεν πρόκειται να το γλιτώσουμε. Νέα επίσημη ημερομηνία παράδοσης του έργου, ο Σεπτέμβριος του 2032. Και βλέπουμε…
Κι αν υπάρχει μία γειτονιά –ανάμεσα στις πολλές και πυκνοκατοικημένες από τις οποίες θα διέρχεται η γραμμή 4– που περιμένει πώς και πώς το μετρό, αυτή είναι το Γαλάτσι. «Αν δείτε τον χάρτη της νέας γραμμής, θα παρατηρήσετε ότι μόνο το Γαλάτσι είναι τόσο απομονωμένο συγκοινωνιακά. Ολες οι άλλες περιοχές μπορεί να μην έχουν μετρό, όμως όλο και κάτι έχουν. Ακόμα και η Κυψέλη έχει σχετικά κοντά τον Ηλεκτρικό. Εμείς εδώ είμαστε σχεδόν αποκλεισμένοι, απολύτως εξαρτημένοι από το λεωφορείο».
Εχω παραμείνει στη συντροφιά των συνταξιούχων και ο Αναστάσης Παπαϊωάννου μού δίνει το μέτρο της αναμονής των συμπολιτών του. Από τα λόγια του καταλαβαίνω ότι για το Γαλάτσι το μεγάλο αυτό έργο είναι «πυκνωτής» ευρύτερων πολεοδομικών ανακατατάξεων που θα αναβαθμίσουν τη «βιτρίνα» του μεγάλου αυτού δήμου. Με αφορμή την κατασκευή του ομώνυμου σταθμού και τις σχετικές απαλλοτριώσεις κτιρίων, σχεδιάζεται η πρώτη κεντρική πλατεία στην ιστορία του κι ένας υπόγειος χώρος στάθμευσης 280 οχημάτων που θα συνδέεται απευθείας με το μετρό. Τον Μάρτιο πραγματοποιήθηκε σε πανηγυρικό κλίμα μία ακόμα κατεδάφιση, παρουσία του δημάρχου Γαλατσίου Γιώργου Μαρκόπουλου και του περιφερειάρχη Αττικής Νίκου Χαρδαλιά. Το τελευταίο κτίσμα που στέκει ακόμα στη θέση του θα έχει «πέσει» μέχρι το τέλος του χρόνου.
«40% κάτω»
Λιγότερο «εορταστική» είναι η ατμόσφαιρα στη λεωφόρο Βεΐκου. Κατά μήκος της αναπτύσσονται μικρά εργοτάξια, όχι μόνο για την κατασκευή των ίδιων των σταθμών, αλλά κυρίως των κατακόρυφων ορυγμάτων που χρησιμοποιούνται για τον εξαερισμό της σήραγγας. Στη Βεΐκου χτυπάει η εμπορική καρδιά του Γαλατσίου και η ζημιά από αυτά τα «μικρά» εργοτάξια μόνο μικρή δεν είναι για τα καταστήματα που έχουν την ατυχία να βρίσκονται στην ακτίνα τους. «Εδώ και πέντε μήνες είμαστε πίσω από τις λαμαρίνες και ήδη υπάρχει σημαντικό πρόβλημα», μου λέει χαμογελαστή μια υπάλληλος κοσμηματοπωλείου. «Είμαστε 40% κάτω και είναι μόνο η αρχή», συμπληρώνει η Ευδοκία Κουτσούρα, που «τρέχει» χώρο εστίασης γνωστής αλυσίδας. «Χάσαμε τους περαστικούς οδηγούς που σταματούσαν για να πάρουν τον καφέ και το σάντουιτς, χάσαμε και τα τραπεζοκαθίσματα, καθώς το μεγαλύτερο μέρος του πεζοδρομίου έχει καταληφθεί από το εργοτάξιο. Ευτυχώς υπήρξε κατανόηση από τον ιδιοκτήτη και μου έγινε μείωση του μισθώματος, αλλά ακόμα κι έτσι τα πράγματα είναι δύσκολα».
Ηδη, σε μια ακτίνα λίγων μέτρων καταγράφονται τα πρώτα «θύματα»: ένα καφέ γνωστής αλυσίδας και ένα κατάστημα οπτικών κατέβασαν ρολά τους τελευταίους μήνες. «Να δούμε στο τέλος πόσοι θα επιβιώσουμε από αυτή την ιστορία», αναφέρει στην «Κ» η Βαλεντίνα Παππά, υπάλληλος κι αυτή σε πληττόμενο κατάστημα της λεωφόρου Βεΐκου.
Πολλοί είχαν ελπίσει ότι η ταλαιπωρία τους θα διαρκούσε λίγο – όσο περίπου διαρκεί η κατασκευή του αεραγωγού, που δεν παίρνει πάνω από ένα ημερολογιακό έτος. «Αυτό θα το αντέχαμε», λέει η κ. Κουτσούρα, αλλά δυστυχώς δεν έχουν έτσι τα πράγματα. Οι περιφράξεις με τις λαμαρίνες θα απομακρυνθούν μόνο όταν τα έργα του μετρό πλησιάσουν κάποια στιγμή προς το τέλος τους. Οντως οι εκσκαφές προβλέπεται να ολοκληρωθούν μέσα στο 2026, αλλά το φρεάτιο βάθους 35 μέτρων θα παραμείνει ενεργό για πολλά χρόνια, όσο θα χρησιμοποιείται ως είσοδος για πληθώρα υλικών που θα χρειαστούν στο κύριο κατασκευαστικό σκέλος των σταθμών.
Με αυτό το σκεπτικό, ελάχιστα χιλιόμετρα και δύο σταθμούς ανατολικότερα, ο Νίκος Μπόρσης, ιδιοκτήτης χώρου εστίασης στην πλατεία Κανάρη (περισσότερο γνωστή ως πλατεία Κυψέλης), έκλεισε πριν από 2,5 μήνες το εστιατόριό του αφήνοντας στην είσοδο ένα ενημερωτικό σημείωμα που παραξένεψε πολλούς: «Το κατάστημα θα παραμείνει κλειστό έως την ολοκλήρωση των έργων του μετρό στην πλατεία». Αυτό σημαίνει αναστολή λειτουργίας για έξι χρόνια το λιγότερο. Οταν πάντως το έγραφε, είχε πιστέψει ότι το αρχικό χρονοδιάγραμμα (τέλη 2029) ίσχυε ακόμα.
Περισσότερο κατάθεση επιχειρηματικής απελπισίας και λιγότερο βιώσιμο οικονομικό πλάνο, η απόφαση του κ. Μπόρση «ζυμώθηκε» τα τρία και πλέον χρόνια (από το 2022) που η μεγάλη πλατεία της Κυψέλης καταλήφθηκε εξ ολοκλήρου από το εργοτάξιο του μετρό. Η νέα, «μη» πλατεία δεν αφαίρεσε μόνο ζωτικό χώρο από τα τραπεζοκαθίσματα, αλλά κατέστησε τα παρακείμενα καταστήματα μη ελκυστικά ως επιλογή εξόδου. Στην περίπτωσή του η οικονομική βλάβη μετρήθηκε σε επίπεδα άνω του 50%, ενώ σε χαμηλότερα αλλά εξίσου επιζήμια επίπεδα κινείται η μείωση της πελατείας σε άλλους χώρους εστίασης που εξακολουθούν να λειτουργούν, όπως στο παρακείμενο ψητοπωλείο «Πανάγος». Τώρα ο Νίκος Μπόρσης ετοιμάζεται να ανοίξει στη θέση του κλειστού εστιατορίου ένα καφέ. «Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι τις απογευματινές και βραδινές ώρες, όταν υπό αυτές τις συνθήκες δεν περνάει ψυχή. Το πρωί υπάρχει περισσότερη κίνηση κι ελπίζω να δουλέψουμε κάπως».
Στην Καισαριανή οι διαμαρτυρίες είναι λιγότερες γιατί το βασικό εργοτάξιο του υπό κατασκευήν σταθμού αναπτύσσεται εντός του οικιστικού ιστού και οι πληττόμενες επιχειρήσεις είναι κυρίως δύο καφέ που έβγαζαν τραπεζοκαθίσματα σε μια μικρή πλατεία που τώρα απλώς δεν υπάρχει. Το καφέ Αvanti τις καλές εποχές έβγαζε 150 τραπεζοκαθίσματα. Σήμερα ένας μικρός αριθμός από αυτά στριμώχνεται πίσω από τις λαμαρίνες που έχουν καλλωπιστεί από τον ιδιοκτήτη του. Το άλλο καφέ-εστιατόριο-μπαρ έχει κλείσει.
«Προσωρινά…»
«Θα έπρεπε να προβλέπονται αποζημιώσεις», μας λέει η Ευδοκία Κουτσούρα από το καφέ στη λεωφόρο Βεΐκου. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Στέφανος, διαχειριστής καφέ στην πλατεία της Κυψέλης, διαμαρτύρεται ότι η πολιτική διαχείρισης των σοβαρών ζητημάτων που προκύπτουν με τα καταστήματα εκ μέρους της «Αττικό Μετρό» είναι τουλάχιστον προβληματική. «Δεν υπάρχει ενημέρωση και κάθε φορά που πάμε να συζητήσουμε κάτι επαναλαμβάνουν το ίδιο “ποίημα”: το έργο είναι κοινωφελές και η ενόχληση προσωρινή. Αντε να το πεις αυτό στις οικογένειες που ζουν από τα μαγαζιά μας».
