Για διαδοχικές γενιές κατοίκων και επισκεπτών της Νάξου, ήταν πάντα εκεί: ερειπωμένο, φαγωμένο από τη θάλασσα, γεμάτο γκράφιτι και τοιχογραφίες. Η αίσθηση αυτή δεν ήταν τυχαία. Το ημιτελές ξενοδοχείο στο Αλυκό, μέσα στο κεδρόδασος, βρισκόταν σε αυτή την κατάσταση από τα μέσα της δεκαετίας του ’70, οπότε διεκόπη η ανέγερσή του. Με την έννοια αυτή, η κατεδάφισή του, που ξεκίνησε πριν από μία εβδομάδα, θα δώσει τη μοναδική ευκαιρία για μια νέα, συνολική θεώρηση της προστατευόμενης περιοχής, που κάθε χρόνο υποφέρει από την «επιδρομή» τουριστών. Η υπόθεση αυτή, πάντως, είναι σταγόνα στο Αιγαίο, καθώς πρόκειται για τη μοναδική κατεδάφιση αυθαιρέτου που έχει γίνει σε Κυκλάδες και Δωδεκάνησα το 2025.
Η μπουλντόζα ξεκίνησε το έργο της πριν από μία εβδομάδα. «Τα περισσότερα μπετά έχουν πέσει. Τώρα τα σπάμε σε μικρότερα κομμάτια για να τα απομακρύνουμε», εξηγεί η επιβλέπουσα του έργου από τον ανάδοχο, Σταθούλα Μανδηλαρά. «Η κατάσταση του κτιρίου είναι πια τέτοια, που οι τοίχοι έπεφταν σαν χάρτινοι». Το έργο έχει προθεσμία ολοκλήρωσης έξι μηνών –ένα αρκετά μεγάλο διάστημα για ανάλογα έργα– και τυπικά ξεκίνησε στα τέλη Οκτωβρίου.
Η κατεδάφιση είναι ο επίλογος σε μια ιστορία που μετράει περισσότερο από μισόν αιώνα. Οπως καταγράφει στο επτάτομο έργο του για τη νεότερη ιστορία της Νάξου ο Νίκος Λεβογιάννης, φιλόλογος και πρώην βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, οι προσπάθειες για την καταπάτηση του κεδρόδασους στο Αλυκό άρχισαν στα μέσα της δεκαετίας του ’60. «Μια βελγική εταιρεία ξεκίνησε το 1966 να αγοράζει εκτάσεις από καταπατητές, ανθρώπους που είχαν συμβόλαια-κουρελόχαρτα, τα οποία προέκυψαν από ψεύτικες διαθήκες ή εικονικές αγοραπωλησίες», λέει στην «Κ». «Κατά τη διάρκεια της χούντας, οι Βέλγοι πήραν διάφορες άδειες κατά παρέκκλιση και άρχισαν να χτίζουν. Μάλιστα, λέγεται ότι κατά τη διάρκεια των εργασιών βρέθηκε αρχαίο νεκροταφείο με 13 τάφους, οι οποίοι συλήθηκαν και καταστράφηκαν».
Οπως εξηγεί ο κ. Λεβογιάννης, χάρη στην επιμονή τριών δημοσίων υπαλλήλων –του εφόρου της Νάξου, του δασάρχη και του λιμενάρχη– και τους αγώνες του δικηγόρου Αντώνη Κούτρα από το Φιλώτι, οι εργασίες ανέγερσης του ξενοδοχείου διεκόπησαν. «Οι υπάλληλοι έκαναν διαρκώς ενστάσεις στις υπηρεσίες τους, επικαλούμενοι απόφαση του 1946, σύμφωνα με την οποία η περιοχή είναι δημόσια δασική έκταση. Ετσι το έργο μπλοκαρίστηκε και το Δημόσιο έκανε αγωγή έξωσης κατά των Βέλγων, η οποία όμως λόγω της χούντας δεν εκδικάστηκε ποτέ. Ωστόσο οι Βέλγοι αγανάκτησαν και εγκατέλειψαν το έργο».
Ο κ. Λεβογιάννης μαζί με τον κ. Κούτρα και άλλους πολίτες ξεκίνησαν αγώνα ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 για την αποβολή των καταπατητών και την απόδοση της έκτασης στο Δημόσιο. «Η πρώτη θετική απόφαση εκδόθηκε το 2001, ενώ ακολούθησε το 2004 η απόφαση του Εφετείου και η υπόθεση έκλεισε οριστικά το 2010 από τον Αρειο Πάγο. Επομένως, η κατεδάφιση έπρεπε να έχει εκτελεστεί πριν από δύο δεκαετίες».
Για την κοινωνία του νησιού, η είδηση της κατεδάφισης των 11.000 τ.μ. τσιμέντου στο Αλυκό ανοίγει, επιτέλους, τη συζήτηση γύρω από την προστασία της περιοχής. «Τα νέα της κατεδάφισης είναι εξαιρετικά, καθώς ήταν αίτημα δεκαετιών», υπογραμμίζει ο Μάριος Βαζαίος, οικονομολόγος και διευθυντής του Φεστιβάλ Νάξου. «Τώρα πρέπει να δούμε το επόμενο βήμα. Ο αγώνας για την προστασία του Αλυκού δεν ολοκληρώνεται με την κατεδάφιση, αλλά πρέπει να την έχει ως αφετηρία. Το κεδρόδασος στο Αλυκό είναι το μόνο αδόμητο σημείο σε όλη τη δυτική ακτή της Νάξου. Χρειαζόμαστε λοιπόν ένα όραμα για την αποκατάσταση της περιοχής, αλλά και τη διαχείρισή της».
Με την άποψη αυτή συμφωνεί και ο δήμος, που έχει αναλάβει ρόλο επιτηρητή στην κατεδάφιση. «Στη σύμβαση της κατεδάφισης προβλέπεται μια φυτοτεχνική μελέτη για την αναδάσωση των κενών. Επειδή, όμως, πρόκειται για ένα ιδιαίτερο οικοσύστημα, πιστεύω ότι ο χώρος πρέπει σε συνεργασία με τη δασική υπηρεσία να περιφραχθεί και η είσοδος να είναι ελεγχόμενη, ώστε και να χαίρονται ελεύθερα την περιοχή οι Ναξιώτες και οι επισκέπτες και να μην καταστρέφονται τα πάντα από τα αυτοκίνητα», επισημαίνει ο δήμαρχος, Δημήτρης Λιανός.
Ανάγκη συνολικής μελέτης
«Για εμένα ήταν όνειρο ζωής. Πώς να μην είμαι χαρούμενος;» λέει ο κ. Λεβογιάννης. «Τώρα πρέπει να αφήσουν τη φύση να αναπνεύσει. Δεν αρκεί μια φυτοτεχνική μελέτη, πρέπει να δει η πολιτεία συνολικά όλο το Αλυκό». «Μπορεί εμείς να έχουμε υποχρέωση από τη σύμβαση για μια φυτοτεχνική μελέτη αφού ολοκληρώσουμε την κατεδάφιση, εκτιμώ όμως ότι θα ήταν καλύτερο να γίνει μια συνολική μελέτη για την ευρύτερη περιοχή από τον ΟΦΥΠΕΚΑ και εμείς να την υλοποιήσουμε», σχολιάζει η κ. Μανδηλαρά. «Η περιοχή είναι κόσμημα, αλλά δέχεται μεγάλη πίεση από τον τουρισμό».
Να σημειωθεί ότι η κατεδάφιση του αυθαιρέτου ξενοδοχείου στο Αλυκό είναι η μόνη που έκανε φέτος η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου στις Κυκλάδες και στα Δωδεκάνησα – ενώ πραγματοποιήθηκαν και κάποιες για μικροπαρανομίες από τους ιδιοκτήτες ή τους δήμους. Η μόνη ενεργή σύμβαση για κατεδαφίσεις αυθαιρέτων στη Ρόδο έχει “κολλήσει”. Ενώ το Πράσινο Ταμείο ενέκρινε ένα πολύ μικρό ποσό –μόλις 200.000 ευρώ– για νέες κατεδαφίσεις στα νησιά. Το γεγονός αυτό είναι ενδεικτικό τού πώς έσβησε το κρατικό ενδιαφέρον για την αυθαίρετη δόμηση στα νησιά, δύο χρόνια μετά το κύμα αποκαλύψεων για πολεοδομικές παρανομίες σε Μύκονο και Ρόδο.
