Ένα αόρατο αλλά διαρκώς άγρυπνο «ψηφιακό μάτι» θα παρακολουθεί πλέον την κατάσταση εκατοντάδων γεφυρών σε ολόκληρη τη χώρα. Για πρώτη φορά, κρίσιμες οδικές και σιδηροδρομικές υποδομές αποκτούν τη δυνατότητα να «αφηγούνται» σε πραγματικό χρόνο την κατάστασή τους, στέλνοντας σήμα όταν εμφανίζονται ενδείξεις φθοράς, καταπόνησης ή άλλων προβλημάτων που θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε σοβαρό κίνδυνο.
Το έργο των «Έξυπνων Γεφυρών», που παρουσιάστηκε χθες από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας και το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, φιλοδοξεί να σηματοδοτήσει μια αλλαγή φιλοσοφίας στη διαχείριση των δημόσιων υποδομών, δηλαδή τη μετάβαση από την εκ των υστέρων αντιμετώπιση των προβλημάτων στη συνεχή παρακολούθηση, την πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση.
Τέλος στη λογική της εκ των υστέρων αποκατάστασης
Πίσω από τους αισθητήρες, τα ψηφιακά δίδυμα και τα εξελιγμένα συστήματα ανάλυσης δεδομένων, αναδείχθηκε η ανάγκη η χώρα να εγκαταλείψει τη λογική της εκ των υστέρων αποκατάστασης και να περάσει σε ένα μοντέλο πρόληψης, διαρκούς παρακολούθησης και συστηματικής συντήρησης υποδομών και πόρων ώστε να παραμείνουν ασφαλείς και λειτουργικές σε βάθος χρόνου. Μια συζήτηση που μέχρι σήμερα βρισκόταν συνήθως στη σκιά των νέων έργων, αλλά πλέον έρχεται στο προσκήνιο καθώς το υφιστάμενο τεχνικό απόθεμα της χώρας γερνά και επιπλέον δοκιμάζεται σκληρά και από τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
Ο πρόεδρος του ΤΕΕ κ. Γιώργος Στασινός αξιοποίησε την παρουσίαση του έργου για να ανοίξει ευθέως το ζήτημα της χρηματοδότησης των συντηρήσεων
Η χρηματοδότηση της συντήρησης στο επίκεντρο
Δεν είναι τυχαίο ότι ο πρόεδρος του ΤΕΕ κ. Γιώργος Στασινός αξιοποίησε την παρουσίαση του έργου για να ανοίξει ευθέως το ζήτημα της χρηματοδότησης των συντηρήσεων.
«Η πρόληψη και η ανθεκτικότητα των υποδομών έχει κόστος, όμως το κόστος μιας καταστροφής είναι πολλαπλάσιο», σημείωσε, προειδοποιώντας ότι η χώρα θα βρεθεί σύντομα αντιμέτωπη με το πρόβλημα της γήρανσης των υποδομών εάν δεν εξασφαλιστούν σταθεροί πόροι για τη διατήρησή τους σε ασφαλή κατάσταση. Ο ίδιος προειδοποίησε ότι το Ταμείο Ανάκαμψης χρηματοδότησε την εγκατάσταση του συστήματος, όμως το πραγματικό ερώτημα αφορά την επόμενη ημέρα. Οι αισθητήρες θα χρειάζονται συντήρηση και αντικατάσταση, τα λογισμικά συνεχή αναβάθμιση και οι πλατφόρμες διαρκή υποστήριξη. «Δεν μπορεί να αφεθεί στην τύχη του», ανέφερε χαρακτηριστικά, ζητώντας να υπάρξει από τώρα πρόβλεψη για τη μόνιμη λειτουργία του δικτύου.
Το πρόβλημα της συντήρησης ανέδειξε και ο υφυπουργός Υποδομών κ. Νίκος Ταχιάος
Πρόταση για ανακατεύθυνση πόρων και ΣΔΙΤ
Στο πλαίσιο αυτό κατέθεσε πρόταση του ΤΕΕ για ανακατεύθυνση πόρων προς τη συντήρηση και τη λειτουργία των έργων, με αξιοποίηση εργαλείων όπως οι παραχωρήσεις και οι Συμπράξεις Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ). Παράλληλα, πρότεινε η Ελλάδα να διεκδικήσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο τη δυνατότητα χρηματοδότησης έργων συντήρησης από τα κονδύλια της επόμενης προγραμματικής περιόδου και όχι αποκλειστικά νέων κατασκευών.
Το πρόβλημα της συντήρησης ανέδειξε και ο υφυπουργός Υποδομών κ. Νίκος Ταχιάος. Όπως παρατήρησε, ο ανεπτυγμένος κόσμος βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπος με το ζήτημα της γήρανσης των υποδομών, ενώ πολλές φορές η πολιτική και κοινωνική δυσκολία λήψης αποφάσεων καθυστερεί αναγκαίες παρεμβάσεις. Έφερε μάλιστα ως παράδειγμα περιπτώσεις γεφυρών που πρέπει να αντικατασταθούν αλλά η υλοποίηση των έργων συναντά αντιδράσεις λόγω της προσωρινής αναστάτωσης που προκαλείται.
Ένα έργο 250 εκατ. ευρώ
Το έργο των «Έξυπνων Γεφυρών», συνολικού προϋπολογισμού περίπου 250 εκατ. ευρώ, προβλέπει την εγκατάσταση προηγμένων συστημάτων παρακολούθησης σε περίπου 600 οδικές και σιδηροδρομικές γέφυρες σε ολόκληρη τη χώρα. Μέσω τεχνολογιών Internet of Things, συστημάτων Real Time Health Monitoring και εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, θα συλλέγονται σε πραγματικό χρόνο δεδομένα για τη συμπεριφορά κάθε κατασκευής, τις καταπονήσεις που δέχεται και τυχόν ενδείξεις φθοράς.
Η φιλοσοφία της πρόληψης αποτέλεσε κοινό τόπο στις τοποθετήσεις των συμμετεχόντων
Τα ψηφιακά δίδυμα και η πρόληψη
Στην καρδιά του εγχειρήματος βρίσκεται η δημιουργία ενός «ψηφιακού διδύμου» για κάθε γέφυρα. Πρόκειται για ένα δυναμικό ψηφιακό μοντέλο που αναπαριστά την πραγματική κατασκευή και ενημερώνεται διαρκώς από τα δεδομένα που καταγράφουν οι αισθητήρες. Με τον τρόπο αυτό, οι αρμόδιοι φορείς θα μπορούν να γνωρίζουν ανά πάσα στιγμή την κατάσταση μιας γέφυρας και να παρεμβαίνουν πριν ένα πρόβλημα εξελιχθεί σε κίνδυνο. Η φιλοσοφία της πρόληψης αποτέλεσε κοινό τόπο στις τοποθετήσεις των συμμετεχόντων. Ο κ. Στασινός έκανε λόγο για μια «πραγματική, βαθιά τομή», τονίζοντας ότι η χώρα δεν μπορεί πλέον να περιμένει μια καταστροφή για να διαπιστώσει ότι υπήρχε πρόβλημα.
Κλιματική κρίση και ανθεκτικότητα υποδομών
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο γενικός γραμματέας Υποδομών Δημήτριος Αναγνώπουλος, ο οποίος υπογράμμισε ότι η Πολιτεία οφείλει να γνωρίζει σε πραγματικό χρόνο την κατάσταση των υφιστάμενων υποδομών και να αξιοποιεί τα δεδομένα που προσφέρει η τεχνολογία ώστε να παρεμβαίνει πριν ένα πρόβλημα μετατραπεί σε απειλή. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε μάλιστα στην κλιματική κρίση, επισημαίνοντας ότι τέτοιου είδους συστήματα ενισχύουν ουσιαστικά την ανθεκτικότητα των υποδομών απέναντι σε ακραία φαινόμενα.
Ευθύνη και λογοδοσία στη διαχείριση
Σύμφωνα με τον κ. Ταχιάο, το μεγαλύτερο κέρδος του νέου συστήματος είναι ότι δημιουργεί σαφή εικόνα για την κατάσταση κάθε υποδομής και, ταυτόχρονα, σαφείς ευθύνες για όσους έχουν τη διαχείρισή της. «Ο βασικός στόχος είναι το έργο να γίνει λειτουργικό και όποιος δεν έχει διάθεση να αναλάβει ευθύνη να έχει και τις αντίστοιχες επιπτώσεις», ανέφερε χαρακτηριστικά. Όπως εξήγησε, η εποχή κατά την οποία οι αρμόδιοι φορείς μπορούσαν να μεταθέτουν ο ένας στον άλλον την ευθύνη για τα προβλήματα των υποδομών θα πρέπει να τελειώσει.
Πέρα από τις γέφυρες, πάντως, το ΤΕΕ βλέπει το έργο ως το πρώτο βήμα μιας πολύ ευρύτερης μετάβασης
Οι τέσσερις προτάσεις του ΤΕΕ για την ανθεκτικότητα
Η ανάγκη ύπαρξης μιας συνολικής στρατηγικής ανθεκτικότητας οδήγησε στις τέσσερις προτάσεις που παρουσίασε το ΤΕΕ προς την Πολιτεία. Η πρώτη αφορά την υποχρεωτική ένταξη όλων των δημόσιων υποδομών στο Εθνικό Μητρώο Υποδομών ώστε να υπάρχει πλήρης εικόνα του τεχνικού αποθέματος της χώρας. Η δεύτερη προβλέπει την επέκταση του προσεισμικού ελέγχου στο σύνολο των δημόσιων κτιρίων και κρίσιμων υποδομών. Η τρίτη πρόταση συνδέει τη στατική επάρκεια με την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων, υποστηρίζοντας ότι καμία παρέμβαση εξοικονόμησης ενέργειας δεν θα πρέπει να προχωρά χωρίς προηγούμενη αξιολόγηση της ασφάλειας του φέροντος οργανισμού. Η τέταρτη αφορά την αξιοποίηση του δικτύου των Έξυπνων Γεφυρών ως εργαλείου λήψης αποφάσεων, ώστε τα δεδομένα να μετατρέπονται άμεσα σε πολιτικές και επιχειρησιακές ενέργειες από το Υπουργείο Υποδομών, την Πολιτική Προστασία και την Αυτοδιοίκηση.
Πέρα από τις γέφυρες, πάντως, το ΤΕΕ βλέπει το έργο ως το πρώτο βήμα μιας πολύ ευρύτερης μετάβασης. Ο μεγάλος στόχος, σύμφωνα με τον Γιώργο Στασινό, είναι «ψηφιακά δίδυμα παντού» σε όλο το φάσμα των δημόσιων υποδομών. Ένα μοντέλο όπου το κράτος θα μπορεί να παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο την κατάσταση των κατασκευών, να ιεραρχεί τις ανάγκες και να σχεδιάζει εγκαίρως τις παρεμβάσεις. Για να συμβεί αυτό, όπως αναγνώρισαν όλοι οι συμμετέχοντες, απαιτείται ένα νέο διοικητικό μοντέλο, με ξεκάθαρους ρόλους για τους φορείς, σταθερή χρηματοδότηση και επένδυση στις δεξιότητες των μηχανικών που θα κληθούν να διαχειριστούν τη νέα ψηφιακή πραγματικότητα.
