Η κεντρική πλατεία της Κοζάνης έχει ό,τι θα περίμενε κανείς από μια μικρή ελληνική πόλη. Υπάρχει μια ορθόδοξη εκκλησία, το δημαρχείο και μια σειρά από ταβέρνες και καφέ. Ελάχιστα πράγματα μαρτυρούν ότι βρίσκεται στο επίκεντρο μιας μετάβασης από την οποία διακυβεύονται πολλά για τη χώρα, γράφει το Bloomberg.
Εκεί όπου κάποτε στοιβάζονταν λιγνίτης για την τροφοδοσία ενός σταθμού ηλεκτροπαραγωγής κοντά στην Κοζάνη, η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού ΑΕ σχεδιάζει να κατασκευάσει ένα από τα μεγαλύτερα data centers της Ευρώπης. Πρόκειται για μέρος μιας επένδυσης ύψους 5,8 δισ. ευρώ, με στόχο τη μετατροπή της πρώην λιγνιτοφόρου μεταλλευτικής περιοχής σε κόμβο τεχνολογίας και καθαρής ενέργειας.
Είναι επίσης το είδος του έργου που έχει προκαλέσει κινήματα διαμαρτυρίας από το Σακραμέντο έως τη Σκωτία, εν μέσω ισχυρισμών ότι καταναλώνει υπερβολικές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, νερού και γης.
Στην Κοζάνη, ωστόσο, αντιμετωπίζεται ως πιθανή σανίδα σωτηρίας, ως μια δοκιμασία της ικανότητας της Ευρώπης να αναπτύξει τέτοιες υποδομές σε μια περιοχή που μπορεί πράγματι να καλωσορίσει ένα data center, αλλά και της εμπιστοσύνης προς την ελληνική κυβέρνηση ενόψει των εκλογών που αναμένονται την ερχόμενη άνοιξη.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επενδύσει πλήρως στην περιφερειακή αναγέννηση της Κοζάνης. Πέρα από τις ελπίδες μιας από τις φτωχότερες περιφέρειες της Ελλάδας, αυτό αντανακλά και την αναβίωση της ΔΕΗ, η οποία άντλησε κεφάλαια από τη χρηματιστηριακή αγορά φέτος.
Η εταιρεία, βασικός μέτοχος της οποίας είναι το ελληνικό Δημόσιο, αντιπροσωπεύει περίπου το 40% της οικονομικής παραγωγής της Δυτικής Μακεδονίας και ο στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτής θα αντικατασταθεί από νέα οικονομική δραστηριότητα.
«Το σημαντικότερο είναι να δώσουμε προοπτικές στην περιοχή», δήλωσε ο Θεόδωρος Πιλαλίδης, συνταξιούχος στην Κοζάνη, ο οποίος εργάστηκε επί 33 χρόνια στα λιγνιτωρυχεία της ΔΕΗ. «Μέχρι στιγμής, αυτό δεν συμβαίνει».
Πράγματι, οι κάτοικοι διαμαρτύρονται ότι από τότε που η κυβέρνηση ανακοίνωσε το 2019 το τέλος των λιγνιτικών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής, δεν έχουν ακόμη δημιουργηθεί οι θέσεις εργασίας που απαιτούνται για να μετριαστούν οι επιπτώσεις.
Ο Μητσοτάκης δήλωσε κατά την επίσκεψή του στην περιοχή τον περασμένο μήνα ότι θα δημιουργηθούν περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας, καθώς δεσμεύτηκε «να κινητοποιήσουμε όλους τους διαθέσιμους ευρωπαϊκούς πόρους, ώστε να μπορέσουμε να στηρίξουμε τη Δυτική Μακεδονία σε αυτή την πραγματικά δύσκολη μετάβαση».
Στο μεταξύ, ο λιγνιτικός σταθμός του Αγίου Δημητρίου, 18 χιλιόμετρα από την Κοζάνη, έχει σταματήσει τη λειτουργία του. Η ΔΕΗ δήλωσε ότι εκεί παραμένουν 58 εργαζόμενοι, έναντι 420 στην αρχή του έτους.
Η εξόρυξη λιγνίτη, εν τω μεταξύ, έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, με τον λιγνίτη που απομένει να χρησιμοποιείται για την τροφοδοσία της άλλης μεγάλης μονάδας της ΔΕΗ στην περιοχή, της Πτολεμαΐδας V. Η μονάδα αυτή θα σταματήσει να χρησιμοποιεί λιγνίτη έως το τέλος του έτους.
Ο δήμαρχος Κοζάνης Γιάννης Κοκκαλιάρης εξήρε το data center και τα ενεργειακά έργα που σχεδιάζονται για την περιοχή του. Ωστόσο, εξέφρασε αμφιβολίες για το αν θα είναι αρκετά ώστε να αντισταθμίσουν τις απώλειες θέσεων εργασίας.
«Κανείς δεν λέει ότι οι μονάδες δεν πρέπει να κλείσουν, αλλά πρέπει να μας πουν ακριβώς τι θα συμβεί την επόμενη ημέρα στην περιοχή μας», δήλωσε ο 49χρονος δήμαρχος σε συνέντευξη στο γραφείο του τον Ιούλιο, πριν από την επίσκεψη του Μητσοτάκη. «Αν υπήρχε μια αντίστοιχη επιχείρηση που θα ήταν καλύτερη για το περιβάλλον, με 3.000 εργαζομένους και ίδιους ή παρόμοιους μισθούς, δεν θα υπήρχε κανένα πρόβλημα».
Η Κοζάνη είναι κατεξοχήν μια «πόλη της εταιρείας». Όλοι γνωρίζουν κάποιον που εργάζεται στη ΔΕΗ ή κάποιον συγγενή τους που εργάζεται εκεί. Στο αποκορύφωμα, το 2010, η ΔΕΗ απασχολούσε περίπου 5.500 ανθρώπους στην περιφέρεια της Δυτικής Μακεδονίας. Η περιοχή είναι επίσης γνωστή για τον κρόκο της, αν και ο συγκεκριμένος κλάδος απασχολεί ένα κλάσμα του εργατικού δυναμικού.
«Είμαστε έτοιμοι για το επόμενο βήμα», δήλωσε η 50χρονη Παρασκευή Γεωργίου, η οποία εργάζεται στον σταθμό ηλεκτροπαραγωγής της Πτολεμαΐδας. Ο πατέρας της ήταν επίσης εργαζόμενος στη ΔΕΗ και η ίδια εργάζεται στην εταιρεία από το 2010. «Μέχρι στιγμής, η ΔΕΗ δεν μας έχει δείξει ότι μας έχει εγκαταλείψει ή ότι δεν βρίσκεται στο πλευρό μας ή ότι θα μας αφήσει σε ένα αβέβαιο μέλλον».
Αν περπατήσει κανείς λίγο πιο μακριά από την πολυσύχναστη κεντρική πλατεία της Κοζάνης, τα καταστήματα με κατεβασμένα ρολά μαρτυρούν τις καλύτερες εποχές του παρελθόντος.
Περίπου 650 καταστήματα από τα συνολικά 1.500 έχουν πλέον κλείσει, δήλωσε ο Αθανάσιος Δραγατσίκος, επικεφαλής του εμπορικού συλλόγου της Κοζάνης και ιδιοκτήτης πολυκαταστήματος στο κέντρο της πόλης. Οι νέοι εγκαταλείπουν την περιοχή κατά κύματα.
«Το χειρότερο πράγμα που μπορείς να κάνεις στους ανθρώπους είναι να τους κάνεις να αισθάνονται απόγνωση», δήλωσε ο Δραγατσίκος στον τελευταίο όροφο του πολυκαταστήματός του. «Όλα αυτά τα χρόνια δεν έχουν δει τίποτα, ούτε καν λίγο φως».
Η κυβέρνηση και η ΔΕΗ λένε ότι αυτό πρόκειται να αλλάξει, καθώς η Ελλάδα αναπτύσσει τις υποδομές της για να ανταποκριθεί στη ζήτηση που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη.
Η εταιρεία, το μέλλον της οποίας είχε βρεθεί σε αμφιβολία όταν η Ελλάδα αποφάσισε να καταργήσει σταδιακά τον λιγνίτη, θα αναπτύξει το data center ισχύος 300 MW στην Κοζάνη έως το τέλος του 2028, παράλληλα με έργα πράσινης ενέργειας στην περιοχή. Το κέντρο θα σχεδιαστεί με δυνατότητα επέκτασης στο 1 GW έως το 2031.
Η ΔΕΗ βρίσκεται σήμερα σε συνομιλίες με τους λεγόμενους hyperscalers, προκειμένου να βρει εταιρεία που θα μισθώσει το data center. Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα της πρότασης είναι ότι η ηλεκτροδότηση θα παρέχεται μέσω του περιφερειακού ενεργειακού δικτύου της ΔΕΗ, βάσει μακροπρόθεσμης συμφωνίας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς να ασκείται πίεση στο ελληνικό ηλεκτρικό δίκτυο. Το data center αναμένεται να χρειάζεται περίπου το 0,6% της ποσότητας νερού που απαιτούσαν οι λιγνιτικές δραστηριότητες, σύμφωνα με τη ΔΕΗ.
Η ζήτηση για data centers στην Ευρώπη συνεχίζει να επιταχύνεται, με κινητήριο δύναμη την τεχνητή νοημοσύνη. Ωστόσο, η ανάπτυξη περιορίζεται ολοένα περισσότερο από τη διαθεσιμότητα ενέργειας και την ετοιμότητα των δικτύων, σύμφωνα με την European Data Centre Association. Ο αριθμός των data centers παγκοσμίως έχει αυξηθεί από 500.000 το 2021 σε περίπου 8 εκατομμύρια σήμερα, ενώ η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας έχει σχεδόν διπλασιαστεί από το 2022 έως το 2026.
«Οι πολλαπλασιαστικές επιδράσεις στην οικονομία από τη δημιουργία ενός data center είναι πολύ μεγάλες», δήλωσε ο Αλέξανδρος Σουμελίδης, πρώην διευθυντής μιας από τις μονάδες κοντά στην Κοζάνη, ο οποίος σήμερα επιβλέπει τα αναπτυξιακά έργα της ΔΕΗ στην περιοχή.
Οι κάτοικοι δεν είναι επίσης άγνωστοι στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Για δεκαετίες, είχαν συνηθίσει να ζουν σε έναν τόπο όπου, για μεγάλο μέρος του χρόνου, ο καπνός από την καύση άνθρακα αντικαθιστούσε τα σύννεφα. Αυτό που τους απασχολεί είναι αν θα υπάρξουν θέσεις εργασίας που θα ανακόψουν την έξοδο προς την Αθήνα ή τη Θεσσαλονίκη, τις μεγαλύτερες πόλεις της Ελλάδας, ή προς το εξωτερικό.
«Καλωσορίζουμε κάθε επένδυση που έρχεται εδώ — είναι θέσεις εργασίας», δήλωσε ο Γιάννης Φασίδης, πρόεδρος του εργατικού σωματείου της ΔΕΗ «Σπάρτακος». Υπάρχει μόνο ένα πράγμα που δεν είναι διαπραγματεύσιμο, είπε: κάθε έργο πρέπει να υλοποιείται από εργαζομένους της ΔΕΗ.
Σήμερα, η ΔΕΗ απασχολεί περίπου 1.250 εργαζομένους στην περιοχή. Στην κορύφωση των κατασκευαστικών εργασιών θα απαιτηθούν περίπου 7.500 εργαζόμενοι, δήλωσε ο Σουμελίδης. Τα έργα θα δημιουργήσουν τουλάχιστον 2.200 μόνιμες θέσεις εργασίας, εκ των οποίων 1.500 άτομα θα απαιτούνται για τη λειτουργία του data center όταν αυτό φτάσει το 1 GW, δήλωσε.
Η μετάβαση έχει επίσης σχεδιαστεί έτσι ώστε να μετατοπίσει το επίκεντρο της τοπικής οικονομίας προς τις startups και τις επιχειρήσεις πληροφορικής.
Η ΔΕΗ συνεργάζεται με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας στην Κοζάνη για τη δημιουργία εκπαιδευτικών προγραμμάτων που θα βοηθήσουν τους φοιτητές να γίνουν ειδικοί στους τομείς που θα απαιτήσουν τα νέα έργα. Όπως η εταιρεία δημιούργησε μια δορυφορική οικονομία γύρω από την εξόρυξη λιγνίτη και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, έτσι και η επόμενη θα αναπτυχθεί γύρω από το νέο data center, δήλωσε ο Θεόδωρος Θεοδουλίδης, πρύτανης του πανεπιστημίου.
«Αυτό που λείπει από την περιοχή είναι μια μεγάλη επένδυση που θα αλλάξει την ψυχολογία», δήλωσε ο Θεοδουλίδης, του οποίου ο πατέρας ήταν λιγνιτωρύχος. Πέρα από τα έργα της ΔΕΗ, δεν υπάρχει τίποτα άλλο, «οπότε πρέπει να αγκαλιάσουμε αυτή τη μεγάλη επένδυση».
