Σε νέα φάση περνά η θωράκιση των υποδομών ύδρευσης απέναντι στη λειψυδρία, τις βλάβες, τις απώλειες του δικτύου, τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα νησιά και τις κυβερνοεπιθέσεις, με τους παρόχους νερού να καλούνται πλέον να καταρτίσουν σχέδια ασφαλείας τροφοδοσίας και την Πολιτεία να ξεκινά την καταγραφή των διαθέσιμων εφεδρειών.
Την ίδια ώρα, εξετάζονται διαφορετικές λύσεις για τις αφαλατώσεις, ενώ στον σχεδιασμό μπαίνουν οι κοινές ασκήσεις για μεγάλες διακοπές υδροδότησης και η αξιολόγηση της ετοιμότητας των κρίσιμων οντοτήτων.
Τα επόμενα βήματα για την ανθεκτικότητα των υποδομών νερού βρέθηκαν στο επίκεντρο του Workshop «Ανθεκτικότητα και επιχειρησιακή συνέχεια στον κύκλο του νερού: Διεθνείς και Εγχώριες Πρακτικές», που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Υδάτινες Συμμαχίες» και συνδιοργανώθηκε από το ΤΕΕ, το ΤΜΕΔΕ, την ΕΥΔΑΠ και το Ινστιτούτο «We are Greece».
Υποχρεωτικά σχέδια ασφαλείας ύδρευσης
Μία από τις πλέον άμεσες αλλαγές αφορά όλους τους παρόχους ύδρευσης, οι οποίοι υποχρεούνται να καταθέσουν σχέδια ασφαλείας τροφοδοσίας νερού. Η σχετική πρόβλεψη, σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων του ΥΠΕΝ, κ. Πέτρο Βαρελίδη, περιλαμβάνεται στον νόμο που ψηφίστηκε στις 31 Ιουλίου 2026, ενώ ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη η καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης.
Η ανάγκη για εφεδρείες αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς η λειψυδρία, όπως σημείωσε, δεν αποτελεί πλέον έναν απρόβλεπτο κίνδυνο, αλλά είναι ήδη πραγματικότητα σε αρκετές περιοχές και προβλέψιμη για άλλες τα επόμενα χρόνια. Στα νησιά, μάλιστα, χαρακτήρισε τις υποδομές νερού «εξ ορισμού κρίσιμες υποδομές», συνδέοντας την ύπαρξη εφεδρικών σχεδίων ακόμη και με την εθνική ασφάλεια.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις περιοχές που αντιμετωπίζουν σήμερα τις μεγαλύτερες πιέσεις. Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρθηκε η Αττική και την ανάγκη να υπάρχει εναλλακτικό σχέδιο στην περίπτωση σοβαρής βλάβης στον κύριο αγωγό που μεταφέρει νερό από τον Μόρνο. Στην πίεση που ασκείται στα διαθέσιμα αποθέματα προστίθεται η αυξημένη τουριστική ζήτηση, ενώ, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε, η αγροτική παραγωγή αντιστοιχεί περίπου στο 85% της κατανάλωσης νερού.
Το σενάριο μιας μεγάλης διακοπής υδροδότησης
Το εφεδρικό σχέδιο, ωστόσο, είναι μόνο η μία πλευρά της προετοιμασίας. Μια μεγάλη κρίση στην ύδρευση μπορεί να ξεπεράσει πολύ γρήγορα τα όρια μιας εταιρείας ύδρευσης και να απαιτήσει την ταυτόχρονη κινητοποίηση πολλών διαφορετικών υπηρεσιών.
Ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΥΔΑΠ, κ. Χάρης Σαχίνης, υπολόγισε ότι σε ένα σοβαρό περιστατικό μπορεί να χρειαστεί να εμπλακούν περίπου 15 φορείς, μεταξύ των οποίων η Περιφέρεια, οι δήμοι, η Αστυνομία και η Πυροσβεστική. «Πρέπει να κάνουμε μια άσκηση», σημείωσε, κάνοντας παράλληλα λόγο για κανονιστικό κενό ως προς τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να οργανωθεί αυτός ο συντονισμός. Για το θέμα, όπως είπε, έχει ήδη ενημερωθεί η Ρυθμιστική Αρχή.
Η ΕΥΔΑΠ έχει ήδη ενισχύσει ορισμένες από τις εφεδρείες της. Με αφορμή παλαιότερες διακοπές ηλεκτροδότησης που είχαν επηρεάσει τη λειτουργία αντλιοστασίων, ο κ. Σαχίνης ανέφερε ότι πλέον τα αντλιοστάσια διαθέτουν αυτόματες γεννήτριες. Παράλληλα, οι παρεμβάσεις που σχεδιάζονται για τη λειψυδρία έχουν, σύμφωνα με τον ίδιο, ορίζοντα αντιμετώπισης του προβλήματος της Αττικής για τα επόμενα 50 χρόνια.
Ως ένα ακόμη εμπόδιο ανέδειξε τον κατακερματισμό του τομέα του νερού, ο οποίος δυσκολεύει την ταχύτερη και οικονομικότερη υλοποίηση έργων. Αναφερόμενος στη σχεδιαζόμενη διεύρυνση της δραστηριότητας της ΕΥΔΑΠ πέρα από τη σημερινή περιοχή ευθύνης της, σημείωσε ότι αυτή μπορεί να αποτελέσει όχημα για τη μεταφορά της τεχνογνωσίας που έχει αναπτύξει η εταιρεία στην Αττική και σε άλλες περιοχές της χώρας.
Αφαλατώσεις: Μικρότερες μονάδες και αποθήκευση νερού
Η ανάγκη για περισσότερες εφεδρείες επαναφέρει και το ζήτημα του τρόπου με τον οποίο σχεδιάζονται οι αφαλατώσεις, ιδιαίτερα στα νησιά. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η αύξηση της δυναμικότητας, αλλά και η δυνατότητα να υπάρχει διαθέσιμο νερό όταν μία εγκατάσταση αντιμετωπίζει πρόβλημα.
Περιστατικά στο Ισραήλ και την Τάμπα, όπου η παρουσία αλγών επηρέασε τη λειτουργία μονάδων αφαλάτωσης, χρησιμοποιήθηκαν ως παραδείγματα του πόσο ευάλωτη μπορεί να αποδειχθεί ακόμη και μια τέτοια υποδομή.
Μία από τις λύσεις που αναδείχθηκαν είναι η ανάπτυξη μικρότερων μονάδων, οι οποίες θα λειτουργούν συνεχώς καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Το παραγόμενο νερό θα μπορεί να αποθηκεύεται και να χρησιμοποιείται τόσο στις περιόδους αυξημένης ζήτησης όσο και όταν κάποια μονάδα χρειάζεται να τεθεί προσωρινά εκτός λειτουργίας.
Πρόκειται για διαφορετική προσέγγιση από το μοντέλο μιας μεγάλης μονάδας που ενεργοποιείται κυρίως για την κάλυψη των θερινών αιχμών, με το κόστος της επένδυσης και την ενεργειακή κατανάλωση να αποτελούν κρίσιμες παραμέτρους.
Έρχεται «maturity assessment» για τις κρίσιμες οντότητες
Από τις ίδιες τις υποδομές, ο σχεδιασμός περνά και στην αξιολόγηση του βαθμού ετοιμότητας των φορέων που διαχειρίζονται κρίσιμες υπηρεσίες. Μετά την κατάρτιση του εθνικού καταλόγου κρίσιμων υπηρεσιών και την ολοκλήρωση των εκτιμήσεων κινδύνου, ακολουθεί ο ορισμός των κρίσιμων οντοτήτων στους 12 τομείς. Αμέσως μετά, σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα Προστασίας Κρίσιμων Οντοτήτων του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, Σπύρο Παπαγεωργίου, θα ξεκινήσει η αξιολόγηση του βαθμού ωριμότητας – το λεγόμενο «maturity assessment» – ώστε να αποτυπωθεί πού βρίσκεται σήμερα κάθε οντότητα, πού πρέπει να φτάσει, ποια βήματα απαιτούνται και σε ποιο χρονοδιάγραμμα. Η καταγραφή θα γίνεται με ενιαίο πρωτόκολλο και κοινή μεθοδολογία.
Η προσέγγιση μετατοπίζεται από την προστασία μιας μεμονωμένης εγκατάστασης στη διασφάλιση της ίδιας της κρίσιμης υπηρεσίας. Κάθε οντότητα θα πρέπει να γνωρίζει τις κρίσιμες λειτουργίες της, τις εξαρτήσεις της από άλλους τομείς και τις πιθανές αλυσιδωτές επιπτώσεις μιας διακοπής. Στην ύδρευση, για παράδειγμα, πρέπει να συνυπολογίζονται οι εξαρτήσεις από την ηλεκτροδότηση και τις τηλεπικοινωνίες.
Κοινός μηχανισμός για τις κυβερνοεπιθέσεις
Στο ίδιο μοντέλο εντάσσεται και ο σχεδιασμός για τις κυβερνοεπιθέσεις, με στόχο οι εμπλεκόμενοι φορείς να έχουν κοινή εικόνα ενός περιστατικού και να μπορούν να συντονίσουν την αντίδρασή τους.
Η κατεύθυνση που περιέγραψε ο κ. Παπαγεωργίου προβλέπει έναν συντονισμένο επιχειρησιακό μηχανισμό, ο οποίος θα μπορούσε να αξιοποιήσει υφιστάμενο επιχειρησιακό κέντρο, εφόσον υπάρχει φορέας ώριμος και έτοιμος να αναλάβει αυτόν τον ρόλο, ή διαφορετικά να δημιουργηθεί νέο.
Κεντρικό ρόλο θα έχει κοινή πλατφόρμα, στην οποία θα είναι διασυνδεδεμένοι οι εμπλεκόμενοι φορείς, ώστε να γνωρίζει ο ένας τις ενέργειες του άλλου κατά τη διαχείριση μιας κυβερνοεπίθεσης. Παράλληλα σχεδιάζεται πλατφόρμα διαχείρισης ανθεκτικότητας σε εθνικό επίπεδο, μέσω της οποίας θα αποτυπώνονται οι αλληλεξαρτήσεις μεταξύ κρίσιμων τομέων και οι επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει μια αστοχία σε άλλες υπηρεσίες.
Για το ενδεχόμενο πολλαπλών ταυτόχρονων κυβερνοεπιθέσεων προβλέπεται η αξιοποίηση καταλόγου ειδικών, οι οποίοι θα μπορούν να συνδράμουν άμεσα όπου απαιτείται. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται επίσης άσκηση κυβερνοεπίθεσης σε δίκτυο, ώστε ο συντονισμός να δοκιμαστεί στην πράξη.
Πόσο νερό πρέπει να μπορεί να δώσει ένας πάροχος σε μια κρίση
Το επίπεδο ετοιμότητας ενός παρόχου, πάντως, κρίνεται και από το πόσο μπορεί να διατηρήσει τη βασική υπηρεσία όταν το σύστημα βρίσκεται υπό πίεση.
Ο αντιπρόεδρος του Κλάδου Υδάτων της ΡΑΑΕΥ, κ. Δημήτρης Ψυχογιός, έθεσε τρία πρακτικά ζητήματα: ποια είναι η ελάχιστη ασφαλής παροχή που μπορεί να διατηρήσει ένας πάροχος, για πόσο χρόνο μπορεί να την εξασφαλίσει και ποιοι χρήστες πρέπει να εξυπηρετηθούν κατά προτεραιότητα.
Στην ίδια εξίσωση μπαίνουν η ταχύτητα αναγνώρισης ενός περιστατικού, η λήψη αποφάσεων και ο χρόνος που απαιτείται για την αποκατάσταση της παροχής. Κρίσιμες είναι επίσης οι εξαρτήσεις από την ενέργεια, τις τηλεπικοινωνίες, τους προμηθευτές και τους υπόλοιπους εμπλεκόμενους φορείς.
Από το σχέδιο στην άσκηση
Η ύπαρξη σχεδίων και εφεδρειών δεν αρκεί εάν δεν έχει δοκιμαστεί στην πράξη ο τρόπος με τον οποίο θα συνεργαστούν οι διαφορετικοί φορείς όταν εκδηλωθεί ένα σοβαρό περιστατικό.
Ο κ. Δημήτριος Αλεξανδρής, Προϊστάμενος της Διεύθυνσης Σχεδιασμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στον προκαθορισμό των σημείων επαφής μεταξύ των φορέων, των διαθέσιμων εφεδρειών, του χρόνου για τον οποίο μπορούν να διατηρηθούν οι κρίσιμες λειτουργίες και των περιπτώσεων στις οποίες απαιτείται εξωτερική συνδρομή.
Οι κοινές ασκήσεις, όπως επισήμανε, πρέπει να βασίζονται σε ρεαλιστικά και πιθανά σενάρια και όχι σε ακραίες υποθέσεις που δεν προσφέρουν πρακτικά συμπεράσματα. Ως παράδειγμα χρησιμοποίησε μια πολυήμερη διακοπή υδροδότησης στην Αθήνα. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, εξήγησε, η ΕΥΔΑΠ θα πρέπει να έχει ήδη καταρτίσει σενάρια για τα γεγονότα που μπορούν να πλήξουν τις εγκαταστάσεις της, τις πιθανές συνέπειες, τις δυνατότητες που διαθέτει η ίδια και τα σημεία στα οποία θα χρειαστεί τη συνδρομή της κεντρικής διοίκησης.
Το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας μπορεί στη συνέχεια να υποστηρίξει την εφαρμογή του σχεδίου, κινητοποιώντας πόρους και μέσα και συντονίζοντας, όπου απαιτείται, την τοπική αυτοδιοίκηση και τις εθελοντικές οργανώσεις πολιτικής προστασίας.
Μέρος του σχεδίου είναι και η ενημέρωση των πολιτών. Το 112 μπορεί, σύμφωνα με τον κ. Αλεξανδρή, να χρησιμοποιηθεί για άμεσες οδηγίες, όπως ο περιορισμός της κατανάλωσης νερού, αλλά και για ενημέρωση σχετικά με τις περιοχές και τη διάρκεια μιας ενδεχόμενης διακοπής υδροδότησης.
«Να προετοιμαστούμε για το αναπάντεχο»
Πίσω από τον σχεδιασμό για εφεδρείες, ασκήσεις και εναλλακτικά σενάρια βρίσκεται ένα περιβάλλον στο οποίο διαφορετικοί κίνδυνοι μπορούν να εκδηλωθούν ταυτόχρονα και να επηρεάσουν περισσότερες από μία κρίσιμες υπηρεσίες.
Ο πρόεδρος του ΔΣ της ΕΥΔΑΠ, κ. Γιώργος Στεργίου, αναφέρθηκε στις πιέσεις από ακραία καιρικά φαινόμενα, κυβερνοαπειλές και γήρανση των υποδομών, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ενέργεια, τηλεπικοινωνίες, νερό και άλλες κρίσιμες υπηρεσίες.
Παρέπεμψε, μεταξύ άλλων, στην κατάρρευση του ενεργειακού δικτύου στην Ισπανία και στις συνέπειές της σε άλλες υπηρεσίες, συνοψίζοντας την πρόκληση στη φράση «να προετοιμαστούμε για το αναπάντεχο».
Πρόταση για μόνιμο εθνικό επιστημονικό φορέα για το νερό
Στην ενίσχυση της πρόληψης εντάσσεται και η πρόταση του κ. Αντώνη Γιαννικούρη, προέδρου του «We Are Greece» για τη δημιουργία μιας μόνιμης εθνικής επιστημονικής οντότητας για το νερό. Πρόκειται για έναν φορέα ο οποιος θα διαθέτει επιστημονική ανεξαρτησία και τεχνογνωσία, θα συγκεντρώνει δεδομένα και γνώση, θα παρακολουθεί τους κινδύνους και θα συνδέει κυβέρνηση, αυτοδιοίκηση, πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, παραγωγικούς φορείς και Πολιτική Προστασία, χωρίς να υποκαθιστά τις υφιστάμενες αρμοδιότητες.
