Του Νίκου Ρουσάνογλου
Έργα που σχετίζονται με την διαχείριση υδάτινων πόρων, την ανάπτυξη κέντρων επεξεργασίας δεδομένων (data centers), αλλά και φυσικά έργα ενέργειας, θα αποτελέσουν τους τομείς που θα συγκεντρώνουν το εγχώριο, αλλά και το διεθνές επενδυτικό ενδιαφέρον τα επόμενα χρόνια στην ελληνική αγορά υποδομών.
Όπως ανέφερε χθες, στο πλαίσιο του 9ου Συνεδρίου Υποδομών και Μεταφορών – ITC 2026, ο κ. Carl Dainter, Global Work Winning Director for Mobility Market της Mace Consult, οι τρεις αυτοί τομείς θα συγκεντρώσουν την “μερίδα του λέοντος”, ενώ παρατηρείται ανάγκη να συνεχιστούν και οι επενδύσεις σε αεροδρόμια, οδικά και σιδηροδρομικά δίκτυα και λιμάνια, προκειμένου οι υποδομές αυτές να μπορούν να συμβαδίσουν με την αυξανόμενη ζήτηση. Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε και στις λιμενικές υποδομές.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι αναταράξεις στις θαλάσσιες μεταφορές, μεταξύ άλλων λόγω της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, αναδεικνύουν την ανάγκη επενδύσεων που θα ενισχύσουν τη θέση της Ελλάδας ως ευρωπαϊκού λιμενικού κόμβου. Το δεύτερο πεδίο που ανέδειξε είναι η ενέργεια, με έμφαση στην παραγωγή, την αποθήκευση και τις διασυνδέσεις. Ως τρίτο πεδίο προσδιόρισε τις ψηφιακές υποδομές και ιδίως τα data centers. Η εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης και των αυτοματισμών, όπως είπε, αυξάνει τις ανάγκες για υπολογιστική και αποθηκευτική ισχύ, αλλά και για αξιόπιστα δίκτυα.
Σύμφωνα με την κα. Αργυρώ Ζέρβα, Γενική Γραμματέα Ενωσιακών Πόρων και Υποδομών του Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, αυτήν την περίοδο βρίσκεται στην τελική φάση αξιολόγησης 130 έργα προϋπολογισμού 2,8 δις ευρώ, ενώ άλλα 190 έργα ύψους 650 εκατ. ευρώ, έχουν μεταφερθεί στην νέα προγραμματική περίοδο του Ταμείου Συνοχής. Σύμφωνα με την κα. Ζέρβα, “στόχος δεν είναι μόνο να εξασφαλίσουμε το νερό για άρδευση, αλλά και την καλλιεργήσιμη γη, καθώς η ακατάλληλη άρδευση μπορεί να επιτείνει την ερημοποίηση”.
Παράλληλα, σε πλήρη φάση εκτέλεσης βρίσκονται αυτήν την περίοδο πάνω από 50 μεγάλα υδραυλικά έργα, προϋπολογισμού 1,2 δις ευρώ. Όπως τόνισε ο κ. Χαράλαμπος Μυγδάλης, Ειδικός Γραμματέας Υδραυλικών Έργων και Κτιρίων του Υπ. Υποδομών και Μεταφορών, “μεταξύ άλλων κατασκευάζονται το φράγμα Μύρτου στην Κρήτη και Ασωπού στην Κορινθία, τα δίκτυα του φράγματος Ανάβαλου, ενώ στην Αττική υλοποιούνται οι διευθετήσεις των ρεμάτων Εσχατιάς, Αχαρνών και Ραφήνας, με τις δύο τελευταίες να καλύπτουν μεγάλο τμήμα της λεκάνης απορροής της Πεντέλης. Προς υπογραφή είναι τέσσερα μεγάλα έργα και έχουν δημοπρατηθεί ακόμα δύο, το φράγμα Νεστορίου στην Καστοριά και το φράγμα Αλμωπαίου στην Πέλλα”.
Τον τομέα των υδάτινων πόρων ξεχώρισε και ο κ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος, διευθύνων σύμβουλος της ΤΕΡΝΑ του ομίλου ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, σημειώνοντας ότι “η διαχείριση υδάτινων πόρων αποτελεί την μεγαλύτερη πρόκληση για τον κλάδο, καθώς απαιτούνται έργα όχι μόνο για το πόσιμο νερό, αλλά και για αρδεύσεις, όπως και την αποθήκευση, ώστε να μειώσουμε τις απώλειες που καταγράφονται σήμερα”. Ο κ. Παναγιωτόπουλος στάθηκε και στις ευκαιρίες από το εθνικό πρόγραμμα ανάπτυξης, που περιλαμβάνει πόρους 27 δις ευρώ, ενώ το ετήσιο έλλειμμα που έχει δημιουργηθεί από το επενδυτικό κενό της περιόδου της οικονομικής κρίσης, υπολογίζεται σε 6-8 δις ευρώ ετησίως, ή 40 – 50 δις ευρώ συνολικά.
Αντίστοιχα, ο κ. Αναστάσιος Αρανίτης, διευθύνων σύμβουλος της Aktor Κατασκευές και Aktor Συμμετοχές, “σημαντικά έργα χρειάζεται και η Αττική, καθώς δημιουργείται ένας νέος πόλος στο Ελληνικό, όπου θα συρρέουν καθημερινά χιλιάδες εργαζόμενοι”. Σύμφωνα με τον ίδιο, αναμένεται να υπάρξουν και νέες πηγές χρηματοδότησης τα επόμενα χρόνια από την Ε.Ε., πέραν του ΕΣΠΑ. Ο κ. Αρανίτης έθεσε στο “τραπέζι” του δημόσιου διαλόγου και το ζήτημα της χρονικής επιμήκυνσης των υφιστάμενων συμβάσεων παραχώρησης, ως ένα μέτρο εναλλακτικής χρηματοδότησης έργων.
“Ίσως έχει έρθει η ώρα να δημιουργηθεί και στην Ελλάδα ένας φορέας χάραξης εθνικής στρατηγικής για τα έργα και τις υποδομές, που θα ιεραρχεί τις ανάγκες, θα ωριμάζει τα απαιτούμενα έργα, με βάση τις ανάγκες και τους διαθέσιμους πόρους και θα διοργανώνει τους σχετικούς διαγωνισμούς. Έτσι, θα γνωρίζουμε και οι ιδιώτες τα έργα που θα υλοποιηθούν τα επόμενα χρόνια, ενώ θα είναι εφικτή και η έγκαιρη επίλυση προβλημάτων που σήμερα λύνονται μετά την ανάθεση των έργων, όπως οι ελλιπείς μελέτες, ή οι απαλλοτριώσεις”, τόνισε ο κ. Αντώνης Μιτζάλης, Εντεταλμένος Σύμβουλος του ομίλου Avax.
Με τη σειρά του, ο κ. Ντίνος Μπενρουμπή, Αντιπρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της ΜΕΤΚΑ ΑΤΕ, σημείωσε ότι ήδη έχει αλλάξει το μοντέλο υλοποίησης των έργων. “Ο κρατικοδίαιτος εργολάβος έχει πεθάνει. Εμείς τοποθετηθήκαμε στην αγορά αυτή, γιατί είδαμε ακριβώς την αλλαγή του μοντέλου, με το εργαλείο των ΣΔΙΤ και τις συμβάσεις παραχώρησης. Οι κατασκευαστικοί όμιλοι έχουν πλέον και τον ρόλο του επενδυτή και του συντηρητή των έργων”. Ήδη, σύμφωνα με τον κ. Μπενρουμπή, τα εργαλεία αυτά έχουν ωριμάσει νέα έργα, όπως 1,5 δις ευρώ κτιριακών ΣΔΙΤ, ή έργα περιβάλλοντος ύψους άνω του 1 δις ευρώ, επίσης, μέσω ΣΔΙΤ.
Εν τω μεταξύ, έργα ύψους 10 δις ευρώ βρίσκονται στο χαρτοφυλάκιο του Εθνικού Αναπτυξιακού Ταμείου, με την μετεγκατάσταση των Φυλακών Κορυδαλλού και την αξιοποίηση του Στρατοπέδου Γκόνου, να περνούν σε κρίσιμη φάση ωρίμανσης, όπως ανέφερε ο Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος του Ταμείου, κ. Παναγιώτης Σταμπουλίδης. Από το συνολικό χαρτοφυλάκιο, €2,9 δισ. αφορούσαν έργα του Ταμείου Ανάκαμψης, από τα οποία, σύμφωνα με τον ίδιο, έχει παραδοθεί σχεδόν το σύνολο των έργων, ενώ τα υπόλοιπα περίπου €7 δισ. αφορούν έργα εκτός Ταμείου Ανάκαμψης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η ΠΥΡΚΑΛ, ενώ για τις Φυλακές Κορυδαλλού έχει αποσταλεί το σχέδιο σύμβασης, με τον κ. Σταμπουλίδη να τοποθετεί έως τα Χριστούγεννα το επόμενο καθοριστικό βήμα. Στο στρατόπεδο Γκόνου τα σχέδια σύμβασης έχουν αποσταλεί στα δύο σχήματα και αναμένονται τα σχόλιά τους.
Στις βασικές προκλήσεις της επόμενης περιόδου εντάσσεται η επιτάχυνση των έργων του ΟΣΕ, με το PPF να έχει αναλάβει την ωρίμανση σιδηροδρομικών έργων ύψους σχεδόν 500 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, το Ταμείο, έχοντας πια μια νέα κουλτούρα στην αξιοποίηση των assets του, επιδιώκει να διατηρεί συμμετοχή στα έργα. Ο κ. Σταμπουλίδης έφερε ως παράδειγμα το project του Λαυρίου, όπου συμμετέχει με 49%, σημειώνοντας ότι και σε μελλοντικές αποκρατικοποιήσεις θα επιδιώκεται η διατήρηση μετοχικής συμμετοχής στην ανάπτυξη των έργων, με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, ορόσημα και ρήτρες.
Τον Οκτώβριο, μάλιστα, αναμένεται να παρουσιαστεί ολιστικό πρόγραμμα για την αξιοποίηση κρίσιμων υποδομών, με στόχο, μεταξύ άλλων, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της ασφάλειάς τους και τη δημιουργία ευνοϊκότερου περιβάλλοντος για την προσέλκυση επενδύσεων.
Την ανάγκη να επιταχυνθεί η ωρίμανση των μεγάλων έργων και να δημιουργηθεί ένα σταθερό pipeline ώριμων επενδύσεων, ώστε η χώρα να είναι έτοιμη να αξιοποιεί εγκαίρως κάθε χρηματοδοτική ευκαιρία στη μετά το Ταμείο Ανάκαμψης εποχή, επισήμανε ο κ. Δημήτρης Ν. Σαμαράς, Πρόεδρος του Ομίλου “Σαμαράς & Συνεργάτες”. Όπως σημείωσε, “η εμπειρία του Ταμείου Ανάκαμψης απέδειξε ότι η Ελλάδα μπορεί να σχεδιάζει και να υλοποιεί μεγάλο όγκο έργων μέσα σε απαιτητικά χρονοδιαγράμματα, αποκτώντας παράλληλα σημαντική τεχνογνωσία στην ωρίμανση, τη δημοπράτηση και την υλοποίηση σύνθετων έργων”.
Το επόμενο μεγάλο στοίχημα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι αυτή η τεχνογνωσία να αξιοποιηθεί για τη δραστική μείωση του χρόνου που απαιτείται μέχρι την έναρξη μιας επένδυσης. “Στην επένδυση, ο χρόνος δεν είναι απλώς χρόνος. Είναι κόστος”, υπογραμμίζει, σημειώνοντας ότι οι καθυστερήσεις σε μελέτες, αδειοδοτήσεις, πολεοδομικά ζητήματα, εγκρίσεις και συντονισμό υπηρεσιών αυξάνουν το επενδυτικό ρίσκο και μεταθέτουν χρονικά τα οικονομικά και κοινωνικά οφέλη.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην έγκαιρη ωρίμανση της δημόσιας ακίνητης περιουσίας. Σύμφωνα με τον κ. Σαμαρά, ένα δημόσιο ακίνητο ή μία μεγάλη έκταση δεν αποτελεί αυτομάτως επενδύσιμο asset. Πρέπει προηγουμένως να έχουν αποσαφηνιστεί το ιδιοκτησιακό καθεστώς, οι χρήσεις γης, οι πολεοδομικοί και περιβαλλοντικοί περιορισμοί, οι απαιτούμενες υποδομές και αδειοδοτήσεις, καθώς και η οικονομική βιωσιμότητα της προτεινόμενης αξιοποίησης. Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Σαμαράς αναδεικνύει τον ρόλο του τεχνικού συμβούλου από τα πρώτα στάδια του σχεδιασμού, ώστε να εντοπίζονται εγκαίρως τα εμπόδια και να δημιουργείται σαφής “οδικός χάρτης” έως τη δημοπράτηση και την υλοποίηση. “Κάθε πρόβλημα που δεν λύνει το Δημόσιο πριν από τον διαγωνισμό, κινδυνεύει να το πληρώσει ακριβότερα μέσα ή μετά τον διαγωνισμό”, σημείωσε χαρακτηριστικά ο κ. Σαμαράς.
