της Στεφανίας Σούκη
Εχοντας υποστεί την απόλυτη κατάρρευση κατά τη διάρκεια της κρίσης, τα ενοίκια για τα καταστήματα στις μεγάλες εμπορικές πιάτσες της Αθήνας αλλά και της Θεσσαλονίκης ήδη έχουν πάρει την ανιούσα, όπως ανοδική είναι και η ζήτηση για νέα καταστήματα στα μεγάλα εμπορικά κέντρα, σηματοδοτώντας μάλιστα και το comeback μεγάλων αλυσίδων.
Παρ’ όλα αυτά, έστω κι αν οι τιμές των μισθωμάτων στη μεγαλύτερη και ακριβότερη εμπορική πιάτσα της Ελλάδας, την οδό Ερμού, έχουν αυξηθεί έως και 13% κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους, στις δευτερεύουσες περιοχές της Αθήνας ο αριθμός των κενών καταστημάτων στους εμπορικούς δρόμους παραμένει υψηλός, επιβεβαιώνοντας ότι η αγορά, παρά τα όποια σημάδια βελτίωσης, εξακολουθεί να κινείται σε δύο ταχύτητες. Και αν σε διεθνές επίπεδο οι προοπτικές των εμπορικών ακινήτων φαίνονται προβληματικές λόγω της ανόδου του ηλεκτρονικού εμπορίου και της περιορισμένης ανάπτυξης φυσικών καταστημάτων των μεγάλων αλυσίδων, στην Ελλάδα ένας επιπλέον πονοκέφαλος αυτή τη στιγμή για την αγορά, ακόμη και σε άξονες διαχρονικής εμπορικότητας, προκύπτει και από τις επικείμενες αποφάσεις των τεσσάρων συστημικών τραπεζών για τον σταδιακό περιορισμό του δικτύου τους μέσα στην επόμενη τριετία κλείνοντας εκατοντάδες καταστήματα.
Oι τιμές
Οσον αφορά τώρα τα ενοίκια για τις μεγάλες εμπορικές πιάτσες σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, η Ερμού στο Σύνταγμα, η Βουκουρεστίου στο Κολωνάκι, η Σωτήρος στον Πειραιά και η Τσιμισκή στη συμπρωτεύουσα έχουν παρουσιάσει άνοδο σε ετήσια βάση, με την Ερμού, όπου έχει επανεμφανιστεί ο λεγόμενος «αέρας» και υπάρχει έλλειψη προσφοράς, να πρωταγωνιστεί. Σε Γλυφάδα, Κηφισιά και Χαλάνδρι δεν υπάρχουν ουσιαστικές μεταβολές, με τις τιμές να παραμένουν στα ίδια επίπεδα.
Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας συμβούλων ακινήτων Proprius, η οποία συνεργάζεται για τη χώρα μας με τη διεθνή εταιρεία συμβούλων Cushman & Wakefield, στην Ερμού για καταστήματα προβολής το μηνιαίο μίσθωμα διαμορφώνεται στα 260 ευρώ ανά τ.μ. (με βάση τα νούμερα στο τέλος Σεπτεμβρίου του 2018) έχοντας σημειώσει άνοδο κατά 13% σε σχέση με τον Σεπτέμβριο του 2017.
Ανοδο 6,7% έχουν σημειώσει τα μισθώματα στην οδό Σωτήρος στον Πειραιά φτάνοντας τα 80 ευρώ ανά τ.μ. για τα λεγόμενα καλά καταστήματα, ενώ στην Τσιμισκή, στη Θεσσαλονίκη, τα μισθώματα βρίσκονται στα 140 ευρώ ανά τ.μ. τον μήνα έχοντας αυξηθεί κατά 3,7% σε ετήσια βάση. Στο Κολωνάκι άνοδο παρουσιάζουν τα μισθώματα στα καλά σημεία της Βουκουρεστίου, φτάνοντας τα 200 ευρώ ανά τ.μ., από τα 180 ευρώ ανά τ.μ. πριν από έναν χρόνο, ενώ στάσιμα είναι τα ενοίκια στην Τσακάλωφ φτάνοντας τα 90 ευρώ ανά τ.μ. τον μήνα.
Αμετάβλητες είναι οι τιμές και στη Μεταξά στη Γλυφάδα, όπου το μηνιαίο μίσθωμα διαμορφώνεται στα 120 ευρώ ανά τ.μ. τον μήνα, όπως και στην Κολοκοτρώνη στην Κηφισιά όπου τα καταστήματα προβολής ενοικιάζονται 115 ευρώ ανά τ.μ. τον μήνα, ενώ χωρίς μεταβολή κατά τη διάρκεια του τελευταίου δωδεκαμήνου, στα 90 ευρώ ανά τ.μ., είναι τα ενοίκια και στην οδό Χαϊμαντά στο Χαλάνδρι. Στα 50 ευρώ ανά τ.μ. τον μήνα είναι οι τιμές σε μία από τις πιο γνωστές εμπορικές πιάτσες της Θεσσαλονίκης, την Προξένου Κορομηλά, έχοντας παραμείνει επίσης στα ίδια επίπεδα.
«Δεδομένης της έλλειψης νέων εμπορικών χώρων, το ποσοστό διαθεσιμότητας των κενών καταστημάτων στα malls και τις μεγάλες εμπορικές οδούς αναμένεται να παραμείνει σε χαμηλά επίπεδα», αναφέρεται χαρακτηριστικά από την Proprius, γεγονός το οποίο επιβεβαιώνεται και από τη Lamda Development, η οποία έχει υπό τη διαχείρισή της αυτή τη στιγμή τα τρία μεγαλύτερα εμπορικά κέντρα σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη («Τhe Mall Athens», «Golden Hall», «Mediterranean Cosmos»). Εκεί, η μέση πληρότητα προσεγγίζει το 100% με αμείωτο το ενδιαφέρον για νέες μισθώσεις, ενώ η επέκταση ύψους 25 εκατ. ευρώ του «Golden Hall», που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη και θα ολοκληρωθεί στο τέλος αυτής της χρονιάς, αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω τον οικογενειακό χαρακτήρα του κέντρου χάρη στους εκτεταμένους χώρους ψυχαγωγίας που θα διαθέτει.
Από την άλλη πλευρά, ακόμη και για τις γνωστές εμπορικές πιάτσες και τους δρόμους με μεγάλη εμπορικότητα, μια σημαντική παράμετρος έχει να κάνει με τον προβληματισμό μεγαλοστελεχών, μεσιτών και ιδιοκτητών σε σχέση με τη μεγάλη συρρίκνωση του δικτύου των φυσικών καταστημάτων των τραπεζών.
Και αν πριν από την κρίση όσοι ιδιοκτήτες μίσθωναν τα καταστήματά τους σε τράπεζες είχαν το κεφάλι τους ήσυχο, με το σκεπτικό ότι επρόκειτο για τους πλέον αξιόπιστους μισθωτές, τώρα, με την εμπειρία της κρίσης, οι συνθήκες έχουν αλλάξει άρδην. Και αυτό γιατί καθεμία από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες θα πρέπει να περιορίσει το δίκτυό της ώστε να μη διαθέτει πάνω από 250 καταστήματα σε βάθος τριετίας έως το τέλος του 2021, την ίδια στιγμή που με βάση τα στοιχεία στο τέλος του εννιαμήνου του 2018, το συνολικό νούμερο ήταν 1.854 καταστήματα, έχοντας ήδη μειωθεί σε σύγκριση με τα 1.985 στο τέλος του 2017.
Οι αλυσίδες
Από την πλευρά των αλυσίδων, τόσο για τις νεοεισερχόμενες όσο και τους υφιστάμενους παίκτες που επιλέγουν τώρα να επανατοποθετηθούν στην ελληνική αγορά, φαίνεται ότι η πρώτη επιλογή είναι… η πεπατημένη κυρίως μέσα από τα μεγάλα εμπορικά κέντρα και τις αναγνωρισμένες εμπορικές πιάτσες σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Τον δρόμο αυτό επέλεξαν για να έρθουν στην Ελλάδα το ιαπωνικό brand Miniso (με κοντά στα 5.000 καταστήματα παγκοσμίως στο τέλος του 2018 και στόχο για 10.000 συνολικά έως το 2020), που έκανε το ντεμπούτο του στην ελληνική αγορά στο δεύτερο μισό του 2018, και ο γαλλικός κολοσσός Decathlon, που επίσης αποφάσισε μετά από πολυετή έρευνα και αναζήτηση να έρθει στη χώρα μας, αμφότερες στα εμπορικά κέντρα του ομίλου Στασινόπουλου, το «River West» στον Κηφισό και το «Mare West» στην Κόρινθο. Για την Decathlon, από τους μεγαλύτερους ομίλους στον χώρο των αθλητικών ειδών παγκοσμίως, το επόμενο βήμα θα είναι στο εμπορικό πάρκο της R.E.D.S., του ομίλου ΕΛΛΑΚΤΩΡ στα Σπάτα, το οποίο ήδη επεκτείνεται κι ετοιμάζεται να δεχτεί έως το τέλος του 2019 και άλλες αλυσίδες από τον χώρο της ένδυσης, οι οποίες είχαν φρενάρει τα προηγούμενα χρόνια (GAP, Marks & Spencer κ.ά.).
Νέες αφίξεις στο «Smart Park» προετοιμάζονται και από τον χώρο του οικιακού εξοπλισμού και των επίπλων, ο οποίος επίσης υπέστη καθίζηση την τελευταία δεκαετία -φτάνοντας μόλις στο 0,4% του ΑΕΠ, έναντι του 1% που είναι ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος- και ήδη από πέρυσι οι παίκτες του κλάδου έχουν αρχίσει να επεκτείνονται. Σε αυτούς που έχουν πλάνα επέκτασης για το νέο έτος μέσω του εμπορικού πάρκου των Σπάτων είναι τα Bo Concept και η αλυσίδα Διάφανο, η οποία βρίσκεται υπό τη διαχείριση του ομίλου Κωνσταντίνου, του ομογενούς επιχειρηματία από τη Βενεζουέλα Παναγιώτη Κωνσταντίνου, ο οποίος έχει αναπτύξει το επιτυχημένο «Athens Metro Mall» στον Αγιο Δηµήτριο και σχεδιάζει και νέα εμπορική επένδυση αξίας 100 εκατ. ευρώ στη Λυκόβρυση. Σημειωτέον ότι ο ίδιος άνοιξε μέσα στον Δεκέμβριο και το πρώτο Carolina Herrera κατάστημα στο εμπορικό κέντρο της Lamda Development στο Μαρούσι, το «Golden Hall», επεκτείνοντας περαιτέρω το χαρτοφυλάκιό του στην ελληνική αγορά στον χώρο της ένδυσης, όπου διαθέτει παρουσία και με άλλα brands (ως αποκλειστικός αντιπρόσωπος των brands Women’secret, Springfield, συνεργασία franchise με Benetton, Adidas).
Σε αυτούς που επανατοποθετούνται στην ελληνική αγορά, σε εμπορικά κέντρα και επιλεγμένα σημεία σε μεγάλες εμπορικές πιάτσες, συγκαταλέγεται η θυγατρική της ιταλικής Benetton, Benetton Hellas, η οποία αναβάθμισε την παρουσία της στο «Avenue» στο Μαρούσι και θέλει λελογισμένη ανάπτυξη και μέσα στο 2019. Το ίδιο μοντέλο ακολουθεί ήδη εδώ και ενάμιση χρόνο πιο εντατικά και ο όμιλος Φάις τόσο για τα σήματα που εκπροσωπούσε ο ίδιος (π.χ. Μango) όσο και αυτά που ανέλαβε από τον όμιλο Λεμονή, με πιο πρόσφατο το ιστορικό κατάστημα «Καλογήρου» στη Μητροπόλεως, στη Θεσσαλονίκη, που άνοιξε ανανεωμένο λίγο πριν από τα Χριστούγεννα, σηματοδοτώντας την έναρξη της νέας σελίδας για την εταιρεία στη συμπρωτεύουσα. Cosmos Sport, Zaucret, Dur συγκαταλέγονται επίσης στις εγχώριες αλυσίδες που ακολουθούν το τελευταίο διάστημα πλάνα επέκτασης στην αγορά, σε μεγάλους εμπορικούς δρόμους, ενώ στα ολοκαίνουρια μεγάλα εμπορικά projects του εγχώριου επιχειρείν (που πάντως έχουν δρόμο μπροστά τους) φαίνεται ότι εντάσσεται και το πλάνο για το νέο Leroy Merlin, με τη μορφή big boxes, στη λεωφόρο Κηφισού, στο ακίνητο Μουζάκη, εκεί όπου σχεδιαζόταν η μεγάλη επένδυση για τον εμπορικό πολυχώρο Academy Gardens, η οποία ματαιώθηκε.
