Οι Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας έχουν έναν σαφή και απολύτως αναγκαίο κοινωνικό σκοπό: να διασφαλίζουν ότι οι καταναλωτές στα μη διασυνδεδεμένα νησιά πληρώνουν αντίστοιχες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας με εκείνες της ηπειρωτικής χώρας, παρά το πολύ υψηλότερο κόστος παραγωγής, και ότι οι ευάλωτοι καταναλωτές που εντάσσονται στο Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο έχουν πρόσβαση σε χαμηλότερες τιμές.
Αυτός ο σκοπός δεν αμφισβητείται, ούτε και πρέπει να αμφισβητηθεί.
Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού: στον τρόπο με τον οποίο χρηματοδοτείται στην πράξη ο μηχανισμός. Διότι τα τελευταία χρόνια, και ιδίως από τον Απρίλιο του 2023 μέχρι σήμερα, με ελάχιστες εξαιρέσεις, τα μηνιαία ανταλλάγματα που οφείλονται στους Προμηθευτές για την παροχή των ΥΚΩ αποδίδονται συστηματικά μειωμένα. Κατά μέσο όρο, η απομείωση υπερβαίνει το 30%, ενώ σε ορισμένους μήνες έχει αγγίξει ακόμη και το 60%.
Με απλά λόγια: οι Προμηθευτές καλύπτουν σήμερα με ίδια κεφάλαια ένα έλλειμμα που αφορά κρατική υποχρέωση. Χρηματοδοτούν, χωρίς να τους αναλογεί θεσμικά, έναν μηχανισμό κοινωνικής πολιτικής.
Πληρωμές με το σταγονόμετρο
Τον Μάιο εκταμιεύθηκαν 200 εκατ. ευρώ από τον κρατικό προϋπολογισμό. Ήταν μια αναγκαία κίνηση. Δεν ήταν όμως αρκετή. Το οφειλόμενο αντάλλαγμα προς τους Προμηθευτές παραμένει εξαιρετικά υψηλό, προσεγγίζοντας τα 300 εκατ. ευρώ. Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι το πρόβλημα δεν φαίνεται να αποκλιμακώνεται.
Παρά την έναρξη λειτουργίας της διασύνδεσης της Κρήτης, το ισοζύγιο μηνιαίων εισροών και εκροών του ΕΛΥΚΩ για τις πιο πρόσφατες περιόδους εκκαθάρισης, τον Απρίλιο και τον Μάιο, παραμένει ελλειμματικό, στο 4% και στο 9% αντίστοιχα. Αυτό σημαίνει ότι τα μηνιαία ανταλλάγματα για την παροχή των ΥΚΩ εξακολουθούν να αποδίδονται μειωμένα στους Προμηθευτές. Και οι νέες οφειλές προστίθενται στο ήδη συσσωρευμένο ποσό των περίπου 300 εκατ. ευρώ των προηγούμενων ετών.
Η καθυστέρηση πληρωμών έχει πραγματικό κόστος
Η εξέλιξη αυτή διαψεύδει την εκτίμηση ότι η έναρξη λειτουργίας της διασύνδεσης της Κρήτης θα οδηγούσε σταδιακά σε απομείωση των συσσωρευμένων οφειλών. Αντιθέτως, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι ο λογαριασμός εξακολουθεί να παράγει έλλειμμα. Και τους επόμενους μήνες, με την αυξημένη κατανάλωση στα μη διασυνδεδεμένα νησιά κατά τη θερινή περίοδο, ο κίνδυνος διεύρυνσης του μηνιαίου ελλείμματος γίνεται ακόμη μεγαλύτερος.
Όταν μια αγορά υποχρεώνεται να χρηματοδοτεί για μεγάλο διάστημα μια κρατική υποχρέωση, το κόστος δεν εξαφανίζεται. Συσσωρεύεται. Πιέζει τη ρευστότητα των εταιρειών. Αυξάνει το κόστος κεφαλαίου. Περιορίζει τα περιθώρια λειτουργίας και ανταγωνισμού. Και αργά ή γρήγορα, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, διαχέεται στην αγορά και στους καταναλωτές.
Με ενδεικτικό επιτόκιο δανεισμού 7%, το χρηματοοικονομικό κόστος αυτής της “αναγκαστικής χρηματοδότησης” για οφειλές της τάξης των 300 εκατ. ευρώ προσεγγίζει τα 20 εκατ. ευρώ ετησίως. Πρόκειται για κόστος που δεν θα έπρεπε να υπάρχει. Κόστος που δημιουργείται επειδή η αγορά καλείται να προκαταβάλει, να απορροφήσει και να χρηματοδοτήσει υποχρεώσεις που ανήκουν στην Πολιτεία.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία της παρέμβασης του Ελληνικού Συνδέσμου Προμηθευτών Ενέργειας (ΕΣΠΕΝ).
Ο Σύνδεσμος δεν ζητά να αλλάξει ο ρόλος των ΥΚΩ. Δεν ζητά να περιοριστεί ο κοινωνικός τους σκοπός. Δεν αμφισβητεί την ανάγκη στήριξης των νησιωτικών και των ευάλωτων καταναλωτών. Ζητά κάτι πολύ πιο απλό και πολύ πιο θεσμικό: η κοινωνική πολιτική να χρηματοδοτείται κανονικά, διαφανώς και εγκαίρως από την Πολιτεία.
Δεν μπορεί ένας μηχανισμός που υπάρχει για να προστατεύει τους καταναλωτές να λειτουργεί με τρόπο που τελικά αυξάνει το κόστος για την αγορά και δημιουργεί νέες πιέσεις στους ίδιους τους καταναλωτές. Δεν μπορεί η στήριξη των νησιών και των ευάλωτων νοικοκυριών να περνά μέσα από έναν μηχανισμό μόνιμης καθυστέρησης πληρωμών προς τους Προμηθευτές. Και δεν μπορεί οι εταιρείες προμήθειας να λειτουργούν ως άτυποι χρηματοδότες του ΕΛΥΚΩ, χωρίς σαφές πλαίσιο, χωρίς θεσμική κάλυψη και χωρίς ορατό χρονοδιάγραμμα αποκατάστασης.
Η άμεση εκταμίευση του υπολειπόμενου ποσού των οφειλόμενων ανταλλαγμάτων, που προσεγγίζει τα 300 εκατ. ευρώ, είναι πλέον επιτακτική. Το Υπουργείο Οικονομικών και ο αρμόδιος Υφυπουργός κ. Θάνος Πετραλιάς οφείλουν να προχωρήσουν χωρίς άλλη καθυστέρηση στην κάλυψη του ποσού. Παράλληλα, απαιτείται συνολική αποκατάσταση της ομαλής χρηματοδότησης του ΕΛΥΚΩ, ώστε να μη δημιουργούνται κάθε μήνα νέες οφειλές που προστίθενται στις παλαιές.
Διότι όσο το πρόβλημα μετατίθεται, τόσο μεγαλώνει. Όσο οι μηνιαίες εκκαθαρίσεις παραμένουν ελλειμματικές, τόσο αυξάνεται το χρηματοοικονομικό βάρος. Και όσο η κοινωνική πολιτική χρηματοδοτείται σιωπηρά από την αγορά, τόσο υπονομεύεται η ίδια η λειτουργία της αγοράς.
Οι ΥΚΩ χρειάζονται σταθερή, διαφανή και συνεπή χρηματοδότηση
Η λύση δεν είναι να μεταφερθεί το πρόβλημα από μήνα σε μήνα. Η λύση είναι να αναγνωριστεί καθαρά τι συμβαίνει: οι Προμηθευτές καλούνται να καλύπτουν μια κρατική υποχρέωση, σε μια περίοδο που η αγορά προμήθειας ήδη αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις ρευστότητας, ληξιπρόθεσμων οφειλών και αυξημένου χρηματοοικονομικού κόστους.
Οι ΥΚΩ είναι κοινωνική πολιτική. Και ως κοινωνική πολιτική πρέπει να χρηματοδοτούνται από την Πολιτεία με σταθερότητα, διαφάνεια και συνέπεια.
Αυτό ζητά ο ΕΣΠΕΝ. Όχι λιγότερη προστασία για τους καταναλωτές. Περισσότερη θεσμική σοβαρότητα για να μπορεί αυτή η προστασία να είναι πραγματικά βιώσιμη.
