Συνέντευξη στον Άγη Βερούτη
Η τεχνητη νοημοσυνη μοιαζει αΫλη. Τρέχει σε μοντέλα, αλγορίθμους, prompts, agents και εφαρμογές. Στην πραγματικότητα, όμως, πατάει πάνω σε κάτι πολύ υλικό: ρεύμα, καλώδια, υποσταθμούς, οπτικές ίνες, ψύξη, γη, κεφάλαιο και εργαζομένους που λειτουργούν κρίσιμες υποδομές.
Τα data centers γίνονται η βιομηχανική υποδομή της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης του AI. Η Ελλάδα έχει μπροστά της μια μοναδική ευκαιρία που δεν αφορά τουρισμό, ακίνητα και κατανάλωση ρεύματος από ΑΠΕ. Αφορά υποδομή, εξαγωγή ψηφιακών υπηρεσιών και κεντρική θέση στον νέο χάρτη της οικονομικής ισχύος που διαμορφώνεται.
Ο Σπύρος Λιώλης, Managing Principal & Chief Technologist, Data Centre Facilities της Ramboll και πρώην μέλος του Global Forbes Technology Council, μιλά στο “Forbes Greece” για την παγκόσμια αναδιάταξη της αγοράς data centers, το ελληνικό παράθυρο ευκαιρίας, το ενεργειακό bottleneck, τη δυνατότητα εξυπηρέτησης αγορών της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, αλλά και τον κίνδυνο να μείνουμε πάλι στις κερκίδες μιας μεγάλης τεχνολογικής αλλαγής.
Στη στήλη μου στο Capital.gr έγραψα ότι τα data centers είναι τα νέα εργοστάσια της AI. Στέκει αυτό ή υπερβάλλω;
Στέκει, αρκεί να μην το πάρουμε μεταφορικά. Τα data centers είναι βιομηχανικές εγκαταστάσεις παραγωγής υπολογιστικής ισχύος, με όλα τα χαρακτηριστικά εργοστασίου: ενέργεια, ψύξη, εφεδρεία, ασφάλεια, λειτουργία 24/7.
Πριν από 28 χρόνια, που ξεκίνησα, ένα μεγάλο data center ήταν 1-2 MW. Σήμερα ένα μοναδικό GPU campus ξεπερνά τα 600 MW ή και το 1 GW. Διαφορετικό μέγεθος υποδομής.
Το προϊόν τους είναι ο υπολογισμός: εκπαίδευση μοντέλων AI, inference σε πραγματικό χρόνο, εφαρμογές σε υγεία, άμυνα, βιομηχανία. Η Eli Lilly χρησιμοποιεί ήδη AI compute για ανάπτυξη φαρμάκων. Η εφαρμογή είναι μετρήσιμη.
Είναι τα νέα εργοστάσια. Με τη διαφορά ότι η Ελλάδα μπορεί να φιλοξενήσει αυτή τη βιομηχανία από την αρχή, και όχι να την παρακολουθήσει από τα έδρανα.
Η Ελλάδα μπαίνει όντως στον διεθνή χάρτη compute ή απλώς ακούγεται ωραία η λέξη “κόμβος”;
Μπαίνει στο ραντάρ, δεν είμαστε όμως στο επίπεδο των ώριμων αγορών. Οι Tier 1 αγορές FLAP-D: Frankfurt, London, Amsterdam, Paris, Dublin, έχουν capacity σε γιγαβάτ και ολόκληρο οικοσύστημα operators, fiber, τεχνικού προσωπικού. Οι Tier 2, Μαδρίτη, Λισαβόνα, Μιλάνο, Βαρσοβία, σκανδιναβικές χώρες, αναπτύσσονται γρήγορα, με τις σκανδιναβικές να έχουν σημαντικό ενεργειακό πλεονέκτημα. Είναι ο επόμενος μεγάλος προορισμός.
Η Ελλάδα είναι Tier 3, μαζί με τα Βαλκάνια και τμήματα της Μέσης Ανατολής. Είναι περιοχή που μας δίνει χρόνο να οργανωθούμε πριν δημιουργηθεί κορεσμός και στρεβλώσεις.
Βλέπω ήδη developers, funds και operators να εξετάζουν σοβαρά τη χώρα. Η γεωπολιτική αβεβαιότητα στη Μέση Ανατολή λειτουργεί ως καταλύτης. Δεν λέω ότι έχουμε φτάσει. Όμως, αν παραδίδουμε ισχύ, άδεια και λειτουργία στους χρόνους που απαιτεί η διεθνής αγορά, τα σημάδια θα γίνουν έργα.
Στην Ελλάδα εστιάζουμε συχνά στο οικόπεδο. Στα data centers, όμως, η σειρά φαίνεται να είναι ανάποδη. Είναι πρώτο το ρεύμα;
Πρώτο το ρεύμα. Πάντα. Το οικόπεδο χωρίς ισχύ είναι απλώς οικόπεδο. Τα κεφάλαια υπάρχουν. Στο πρόσφατο συνέδριο InfraAI στην Αθήνα, ο Marc Ganzi, CEO της DigitalBridge, το είπε καθαρά: υπάρχουν διαθέσιμα funds, hyperscalers, private equity, ενεργειακοί όμιλοι. Το χρήμα δεν είναι ο περιορισμός. Ο περιορισμός είναι η ηλεκτρική ισχύς: πραγματική δυνατότητα σύνδεσης, στον σωστό χρόνο, με εφεδρεία και προοπτική επέκτασης.
Παράδειγμα: στο Τέξας οι αιτήσεις από data centers ξεπερνούν τα 35 GW. Ο ERCOT μπορεί να εξυπηρετήσει περίπου 13 GW. Η ζήτηση είναι σχεδόν τριπλάσια της προσφοράς.
Ο operator ρωτά κάτι απλό: μπορείς να μου δώσεις ισχύ στην ώρα της; Αν η απάντηση είναι θολή, το project ματαιώνεται. Η ισχύς είναι πλέον στρατηγικός πόρος και δεν μπορεί να δεσμεύεται από αιτήσεις χωρίς τεχνική ωριμότητα και χρηματοδότηση.
Η ελληνική αγορά είναι μικρή. Μπορούν τα ελληνικά data centers να δουλέψουν εξαγωγικά;
Ναι, και εδώ είναι το ενδιαφέρον. Αν την κοιτάξουμε μόνο ως ελληνική ζήτηση, την υποτιμούμε. Η Αθήνα ωριμάζει, με επενδύσεις σε εξέλιξη από Microsoft, DAMAC, Data4 και Digital Realty. Η επέκταση, όμως, θα γίνει εκτός Λεκανοπεδίου. Τους τελευταίους μήνες έχω εμπλακεί σε μελέτες για Αλεξανδρούπολη, Ιωάννινα, Κεντρική και Δυτική Μακεδονία, Στερεά Ελλάδα, Θεσσαλία, Μεγαλόπολη. Η ΔΕΗ προχωρά σε giga data center στην Πτολεμαΐδα.
Με τις νέες υποθαλάσσιες οδεύσεις οπτικών ινών στην Ανατολική Μεσόγειο και τη συμμετοχή της Ελλάδας στο φόρουμ “3+1” με ΗΠΑ, Ισραήλ, Κύπρο, η χώρα τοποθετείται ως ψηφιακός κόμβος. Οι ίδιες υποδομές μπορούν να εξυπηρετούν workloads από Μέση Ανατολή, Βόρεια Αφρική, Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Αυτό αλλάζει την κλίμακα. Δεν μιλάμε για data centers που εξυπηρετούν 11 εκατομμύρια Έλληνες, αλλά για ευρωπαϊκές υποδομές που εξυπηρετούν εκατοντάδες εκατομμύρια χρήστες. Ο πελάτης που μεταφέρει κρίσιμα workloads δεν αγοράζει τετραγωνικά. Αγοράζει εμπιστοσύνη στη χώρα.
Πέρα από το να φιλοξενούμε υποδομές και να πουλάμε κιλοβατώρες ΑΠΕ, πού βρίσκεται το κέρδος για την οικονομία;
Το compute είναι πολλαπλασιαστής παραγωγικότητας. Δεν είναι απλώς κατανάλωση ισχύος, αλλά είναι υποδομή που επιτρέπει σε εργαζομένους, επιχειρήσεις και δημόσιες υπηρεσίες να παράγουν περισσότερη αξία.
Η Morgan Stanley εκτιμά ότι έως το 2026 θα απαιτηθούν περίπου 570 δισ. δολάρια παγκοσμίως. Η ελληνική αγορά υπολογίζεται σε ~0,8 δισ. δολ. το 2024, πέραν των 3 δισ. δολ. έως το 2030. Με σωστούς όρους, τα data centers προσθέτουν στο ΑΕΠ, βελτιώνουν το Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών και κάνουν τη χώρα ελκυστική για AI, cloud, cyberintelligence, βιομηχανική αυτοματοποίηση, αμυντική τεχνολογία.
Δεν γίνεται, όμως, αυτόματα. Χρειάζονται κανόνες ώστε η χώρα να κρατά μέρος της αξίας και όχι απλώς να δίνει γη, ισχύ και άδειες, με την τιμολόγηση να φεύγει σε φορολογικό παράδεισο.
Με σχέδιο, γίνονται βάση εξαγωγικής ψηφιακής οικονομίας. Χωρίς σχέδιο, θα μείνουμε στο ακίνητο.
Ρεύμα, νερό, δουλειές: Τι είναι πραγματικός φόβος και τι παρεξήγηση;
Υπάρχουν βάσιμοι προβληματισμοί. Υπάρχουν και παρανοήσεις. Ο κλάδος έχει ευθύνη να εξηγεί καλύτερα τι κάνει.
Νερό. Εδώ είναι η μεγαλύτερη υπερβολή. Τα σύγχρονα data centers χρησιμοποιούν κλειστά κυκλώματα ψύξης, όπως το ψυκτικό υγρό αυτοκινήτου: γεμίζεις μία φορά, μετά οι ανάγκες αναπλήρωσης είναι ελάχιστες. Ένα data center 100 MW λειτουργεί με ετήσια αναπλήρωση ~1%, πολύ λιγότερο από ένα ξενοδοχείο ή πισίνα.
Ενέργεια. Πιο δύσκολη συζήτηση. Είναι μεγάλοι καταναλωτές, μπορούν όμως να λειτουργήσουν ως μοχλός για νέες επενδύσεις σε παραγωγή, αποθήκευση και ΑΠΕ. Βλέπουμε ήδη behind-the-meter μοντέλα, όπως της ΔΕΗ στη Δυτική Μακεδονία και μεγάλα PPAs από Microsoft, Google, Meta. Το κρίσιμο: να μη μεταφερθεί το κόστος άκριτα στον τελικό καταναλωτή.
Δουλειές. Είναι ένα εργοστάσιο εκατοντάδων εργαζομένων κατά την κατασκευή, όχι όμως κατά τη λειτουργία του. Στη λειτουργία του δημιουργεί εξειδικευμένες θέσεις και διαρκείς ανάγκες σε λειτουργία και συντήρηση. Το όφελος μεγαλώνει όταν γύρω χτίζεται οικοσύστημα: τεχνικές εταιρείες, πανεπιστήμια, ελληνικές βιομηχανίες.
Ποιος είναι ο μεγαλύτερος ελληνικός κίνδυνος; Γραφειοκρατία και αντιδράσεις ή η φούσκα της γης και ο πληθωρισμός αιτήσεων σύνδεσης;
Και τα τρία. Γι’ αυτό χρειάζεται σχέδιο από την αρχή.
Από την εμπειρία μου σε έργα σε 60+ χώρες, τρία βήματα είναι απαραίτητα:
– Πού. Πού υπάρχει “energized” χώρος, πού ενισχύεται το δίκτυο, πού υπάρχει γη και κοινωνική αποδοχή.
– Πώς. Γρήγορη αλλά σοβαρή αδειοδότηση με σαφή κριτήρια, χρονοδιαγράμματα, διαφάνεια. Τα ώριμα έργα να ξεχωρίσουν από αιτήσεις που απλώς κατοχυρώνουν θέση.
– Γιατί. Σύνδεση της επένδυσης με εγχώρια αξία: τεχνικό έργο, υπηρεσίες, διασύνδεση με ελληνικές επιχειρήσεις, βιομηχανία, άμυνα, υγεία, δημόσια διοίκηση.
Για τη “φούσκα”: η ζήτηση για υπολογιστική ισχύ είναι πραγματική. Η υπερβολή είναι στις αποτιμήσεις, στη γη και σε projects που παρουσιάζονται ως βέβαια πριν εξασφαλίσουν τα βασικά, όπως ισχύ, άδεια, χρηματοδότηση, πελάτη.
Δεν θα κουραστώ να το επαναλαμβάνω. Τα data centers είναι η μεγάλη ευκαιρία της Ελλάδας, αρκεί να κινηθούμε ως στρατηγικός παίκτης. Όχι ως παθητικός οικοδεσπότης. Όχι ως απλός πάροχος ρεύματος και γης. Όχι ως χώρα που μοιράζει πολύτιμο ηλεκτρικό χώρο χωρίς εθνική στρατηγική.
