Αρκούν οι βροχοπτώσεις των τελευταίων μηνών να λύσουν το πρόβλημα λειψυδρίας που παρατηρείται έντονα το καλοκαίρι; Στην έντονη αισιοδοξία που έχουν προκαλέσει στον κόσμο οι αυξημένες φετινές βροχοπτώσεις και χιονοπτώσεις, ο επίκουρος καθηγητής Προσομοίωσης και Διαχείρισης Υπόγειων Υδατικών Πόρων/Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών του ΑΠΘ Παντελής Σιδηρόπουλος απαντά, προτάσσοντας μια σειρά σημαντικών παραμέτρων για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, όπως την υλοποίηση έργων και παρεμβάσεων μείωσης των απωλειών νερού, την αντικατάσταση των μεθόδων άρδευσης υψηλών απωλειών νερού με αντίστοιχες χαμηλότερων απωλειών αλλά και την περιβαλλοντική εκπαίδευση.
Σε συνέντευξή του στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο κ. Σιδηρόπουλος τονίζει πως «το πρόβλημα λύνεται με ένα συνδυασμό λύσεων», που -κατά την άποψή του- «περιέχει έργα αποθήκευσης και εξοικονόμησης νερού, τεχνολογίες αιχμής όπως γεωργία ακριβείας και τηλεμετρία, διοικητικά μέτρα όπως επιβολή προστίμων για υπερκατανάλωση νερού και περιβαλλοντική εκπαίδευση, όχι μόνο παιδιών και νέων, αλλά ακόμη και συγκεκριμένων κοινωνικών/επαγγελματικών ομάδων όπως οι αγρότες».
Όπως λέει, παρά το γεγονός ότι διανύσαμε έναν υγρό χειμώνα, αν η ζήτηση ξεπεράσει την προσφορά, τότε θα εμφανιστεί η λειψυδρία. Χαρακτηριστικά παραδείγματα, τα τελευταία χρόνια, όπως λέει, είναι οι τουριστικές περιοχές, όπου εξαιτίας του υπερτουρισμού, παρατηρούνται φαινόμενα λειψυδρίας στο αστικό νερό.
«Εδώ, πρέπει να σημειωθεί, πως σε αυτές τις περιπτώσεις ο λόγος δεν είναι μόνο ότι η ζήτηση μπορεί να ξεπερνά την προσφορά, αλλά και η μη επάρκεια των δικτύων ύδρευσης, διότι σχεδιάσθηκαν για την κάλυψη των υδρευτικών αναγκών πληθυσμού μικρότερου από αυτόν που συγκεντρώνεται στις τουριστικές περιοχές το καλοκαίρι. Ένα άλλο παράδειγμα είναι και η περίπτωση της γεωργίας. Εδώ, αν το καλοκαίρι έχουμε ισχυρούς και παρατεταμένους καύσωνες θα αυξηθεί η ανάγκη σε αρδευτικό νερό και αν ξεπεράσει την προσφορά θα καταλήξουμε στην λειψυδρία. Βέβαια, αυτό εξετάζεται για κάθε σύστημα τοπικά».
Δίκτυα ύδρευσης με απώλειες 70%
«Η λειψυδρία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με το να αυξηθεί η προσφορά» ξεκαθαρίζει ο καθηγητής. Θεωρεί, δε, αναγκαία την παρέμβαση του ανθρώπου στη ζήτηση του νερού και τη μείωση όλων των χρήσεων νερού υπό το πρίσμα μιας βιώσιμης διαχείρισης υδατικών πόρων που δεν απαιτεί μόνο έργα, αλλά μια ολοκληρωμένη προσέγγιση σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητας του ανθρώπου, σε όλες τις ηλικίες.
«Για μένα, η οικονομία του νερού στην καθημερινότητά μας είναι στάση ζωής. Για παράδειγμα, μέσω της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, τα παιδιά να αποκτήσουν περιβαλλοντική συνείδηση. Σίγουρα τα έργα έχουν ένα άμεσο και πιο σημαντικό αντίκτυπο σε αυτή την προσπάθεια, όμως δεν πρέπει να επικεντρωνόμαστε μόνο σε έργα υδροληψίας ή αποθήκευσης νερού, τα οποία θα αυξήσουν την προσφορά. Σημαντικά εξίσου είναι και τα έργα/παρεμβάσεις στον τομέα της ζήτησης. Πολύ σημαντικό θέμα αποτελεί η εξοικονόμηση νερού στα δίκτυα μεταφοράς, μέσω της μείωσης των απωλειών. Υπάρχουν δίκτυα ύδρευσης στην Ελλάδας που οι απώλειες (καλούνται Μη Ανταποδοτικό Νερό) αγγίζουν το 60% με 70%. Άρα, πρωτίστως πρέπει να στοχεύσουμε σε έργα/παρεμβάσεις μείωσης των απωλειών νερού, όπως αντικατάσταση παλαιών αγωγών με νέους, συντήρηση δικτύων και εγκατάσταση τηλεμετρικών συστημάτων (SCADA)».
Γεωργία ακριβείας ως απάντηση για την εξοικονόμηση νερού
Όπως παρατηρεί ο κ. Σιδηρόπουλος, μεγάλη άνθιση έχει τα τελευταία χρόνια η γεωργία ακριβείας, που ένας βασικός της πυλώνας, είναι η εξοικονόμηση νερού. Αναφέρει, μάλιστα, ότι υπάρχουν ακόμη αγρότες που ποτίζουν τα χωράφια τους με τον κινούμενο εκτοξευτήρα υψηλής πίεσης (κανόνι), που έχει απώλειες μέχρι και 40%.
«Εδώ, πρέπει να προβούμε σε αντικατάσταση των μεθόδων άρδευσης υψηλών απωλειών νερού με αντίστοιχες χαμηλότερων απωλειών, όπως η στάγδην άρδευση, μέσω επιδοτούμενων προγραμμάτων. Το ίδιο ισχύει και με τα δίκτυα μεταφοράς αρδευτικού νερού. Η κατάσταση στην Ελλάδα είναι απογοητευτική. Υπάρχουν ακόμη στον κάμπο της Θεσσαλίας -στον πιο παραγωγικό κάμπο της Ελλάδας, ανοιχτές διώρυγες μεταφοράς αρδευτικού νερού σε πολύ κακή λειτουργική κατάσταση, λόγω έλλειψης συντήρησης, των οποίων οι απώλειες μπορούν να φτάσουν μέχρι και το 70%. Τα τελευταία χρόνια κατασκευάζονται υπόγεια δίκτυα μεταφοράς αρδευτικού νερού με υπό πίεση σωλήνες, μέσω προγραμμάτων ΕΣΠΑ, αλλά έχουμε ακόμη πολύ δρόμο. Και πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι οι χιλιάδες ιδιωτικές αρδευτικές γεωτρήσεις υπάρχουν γιατί τόσα χρόνια δεν υπήρξε η μέριμνα από το κράτος για την κατασκευή οργανωμένων δικτύων μεταφοράς αρδευτικού νερού. Τέλος, κατά την άποψη μου, πολύ σημαντικά έργα και εύκολα υλοποιήσιμα είναι οι μικροί αρδευτικοί, πεδινοί ταμιευτήρες, οι οποίοι θα έχουν και αντιπλημμυρικό σκοπό».
Απαντώντας στο ερώτημα, αν τα φράγματα αποτελούν λύση, διευκρινίζει ότι αποθηκεύουν μεν σημαντικές ποσότητες νερού την υγρή περίοδο και το διαθέτουν την ξηρή περίοδο ενός υδρολογικού έτους, ωστόσο από μόνα τους δεν θα λύσουν το πρόβλημα. Κι αυτό γιατί θα ακυρωθεί η συνεισφορά ενός φράγματος, αν το δίκτυο μεταφοράς νερού αποτελείται από κακοσυντηρημένες ανοιχτές διώρυγες και οι αγρότες αρδεύουν με μεθόδους υψηλών απωλειών νερού.
Δεν ευθύνεται μόνο η κλιματική αλλαγή
Πεποίθηση του κ. Σιδηρόπουλου είναι ότι πρωτίστως ο άνθρωπος ευθύνεται για τη λειψυδρία και πρέπει να αλλάξει τη στάση του ως προς τη χρήση του νερού. «Η άποψή μου είναι ότι πρόκειται για ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο και γι’ αυτό απαιτείται και μια ολοκληρωμένη προσέγγιση. Ακόμη και έργα αποθήκευσης και εξοικονόμησης νερού να κάνουμε, αν ο άνθρωπος είναι σπάταλος δεν θα επαρκεί το νερό που θα μας προσφέρεται. Απλώς, τώρα, με την κλιματική αλλαγή έχει οξυνθεί το πρόβλημα, διότι η κλιματική αλλαγή προκαλεί ακραία γεγονότα».
