Η κοινωνική αντιπαροχή επιστρέφει στο επίκεντρο της στεγαστικής πολιτικής, με την κυβέρνηση να επιχειρεί να ενεργοποιήσει αδρανή δημόσια ακίνητα και να δημιουργήσει νέο απόθεμα κατοικιών σε μια περίοδο όπου η πρόσβαση στη στέγη εξελίσσεται σε ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα της χώρας.
Iδιώτες κατασκευαστές αναλαμβάνουν την ανέγερση κατοικιών σε δημόσια ακίνητα, λαμβάνοντας ως αντάλλαγμα μέρος του παραγόμενου αποθέματος, ενώ το υπόλοιπο επιστρέφει στο Δημόσιο για κοινωνική στέγη με ελεγχόμενους όρους
Με την κοινή υπουργική απόφαση των υπουργείων Εθνικής Οικονομίας, Εργασίας και Κοινωνικής Συνοχής, τα πρώτα ακίνητα της ΔΥΠΑ περνούν στην αποκλειστική διαχείριση του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, ανοίγοντας τον δρόμο για την αξιοποίησή τους μέσω συμβάσεων κοινωνικής αντιπαροχής. Πρόκειται για ακίνητα σε Παιανία, Λάρισα, Πύργο και Καλαμάτα, τα οποία για χρόνια παρέμεναν αναξιοποίητα και πλέον μπαίνουν σε τροχιά ανάπτυξης.
Το σχέδιο
Το σχήμα είναι γνωστό. Iδιώτες κατασκευαστές αναλαμβάνουν την ανέγερση κατοικιών σε δημόσια ακίνητα, λαμβάνοντας ως αντάλλαγμα μέρος του παραγόμενου αποθέματος, ενώ το υπόλοιπο επιστρέφει στο Δημόσιο για κοινωνική στέγη με ελεγχόμενους όρους. Tουλάχιστον το 30% των κατοικιών θα διατηρείται ως κοινωνική κατοικία, δημιουργώντας ένα μόνιμο στεγαστικό απόθεμα για ευάλωτα νοικοκυριά, νέους και οικογένειες που δυσκολεύονται να αντεπεξέλθουν στο αυξημένο κόστος στέγασης.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι τα μισθώματα θα υπολείπονται ουσιωδώς των τιμών της αγοράς, ώστε οι κατοικίες να παραμένουν πραγματικά προσιτές.
Μάλιστα, το σχέδιο εισάγει και τη δυνατότητα μίσθωσης με δικαίωμα εξαγοράς. Οι δικαιούχοι, μετά την παρέλευση δέκα ετών από την αρχική μίσθωση, θα μπορούν να αποκτήσουν το ακίνητο, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η πρόβλεψη αυτή επιχειρεί να δώσει πιο μόνιμη προοπτική στεγαστικής ασφάλειας, μετατρέποντας την κοινωνική κατοικία όχι μόνο σε προσωρινή λύση, αλλά και σε πιθανή γέφυρα προς την ιδιοκατοίκηση.
Για τη διασφάλιση της διαδικασίας, η σύμβαση μίσθωσης με δικαίωμα προαίρεσης αγοράς θα καταρτίζεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο και θα καταχωρίζεται ατελώς στο αρμόδιο Κτηματολογικό Γραφείο, ώστε να κατοχυρώνεται νομικά το σχετικό δικαίωμα του μισθωτή.
Οι τρεις προβληματισμοί
Ωστόσο, το πρώτο μεγάλο ερώτημα αφορά την ίδια την κλίμακα του εγχειρήματος. Τα πρώτα ακίνητα, ακόμη κι αν αξιοποιηθούν χωρίς καθυστερήσεις, δεν επαρκούν για να επηρεάσουν μια αγορά που αντιμετωπίζει διαρθρωτικό πρόβλημα προσφοράς. Η κοινωνική αντιπαροχή ξεκινά ουσιαστικά ως πιλοτικό πρόγραμμα, την ώρα που το στεγαστικό απαιτεί παρεμβάσεις πολύ μεγαλύτερης εμβέλειας και ταχύτητας.
Το δεύτερο ζήτημα είναι ο χρόνος. Ακόμη κι αν οι διαγωνισμοί προκηρυχθούν εντός του 2026, οι κατοικίες δεν θα είναι άμεσα διαθέσιμες. Οι διαδικασίες ανάθεσης, αδειοδότησης και κατασκευής μεταθέτουν την ολοκλήρωση των έργων για το 2027 ή και αργότερα, σε μια αγορά που κινείται πολύ ταχύτερα από τους ρυθμούς της δημόσιας διοίκησης.
Το τρίτο και ίσως πιο κρίσιμο ζήτημα αφορά το επενδυτικό ενδιαφέρον. Οι κατασκευαστικές εταιρείες θα αξιολογήσουν αν οι όροι της κοινωνικής αντιπαροχής αφήνουν επαρκές περιθώριο κέρδους ώστε να συμμετάσχουν ενεργά στα projects. Το ύψος του ποσοστού που επιστρέφει στο Δημόσιο, το κόστος κατασκευής, τα επιτόκια χρηματοδότησης και η πορεία της αγοράς ακινήτων θα καθορίσουν τελικά αν το μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει σε μεγάλη κλίμακα.
Η προσφορά κατοικιών
Η κυβέρνηση επιχειρεί μέσω της κοινωνικής αντιπαροχής να απαντήσει στο στεγαστικό πρόβλημα όχι μόνο με επιδοματικές πολιτικές, αλλά αυξάνοντας την ίδια την προσφορά κατοικιών. Στο οικονομικό επιτελείο θεωρούν ότι το συγκεκριμένο μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο διπλής στόχευσης: αφενός να αξιοποιήσει δημόσια περιουσία που για δεκαετίες παρέμενε «παγωμένη», αφετέρου να κινητοποιήσει ιδιωτικά κεφάλαια χωρίς το κράτος να επωμιστεί εξ ολοκλήρου το κόστος κατασκευής νέων κατοικιών.
Σε κάθε περίπτωση, η ενεργοποίηση των πρώτων ακινήτων της ΔΥΠΑ αποτελεί το πρώτο ουσιαστικό βήμα για την επαναφορά της κοινωνικής κατοικίας στην Ελλάδα με σύγχρονους όρους, διαφάνεια και σαφή κοινωνικό προσανατολισμό. Και σε συνδυασμό με την αξιοποίηση ανενεργών στρατοπέδων για τη δημιουργία περίπου 2.300 κοινωνικών κατοικιών, διαμορφώνεται σταδιακά ένας νέος πυλώνας στεγαστικής πολιτικής, σε μια περίοδο που το στεγαστικό εξελίσσεται σε έναν από τους μεγαλύτερους πονοκεφάλους για τα ελληνικά νοικοκυριά.
