Του Άγη Βερούτη
Μετά από τρία άρθρα για την αλυσίδα αξίας της AI, τα data centers και τη θέση της Ελλάδας στη νέα παραγωγική εποχή, και έπειτα από περισσότερα από 275 σχόλια στο capital forum συν πολλά email για το θέμα αυτό, η συζήτηση έφτασε στο μόνο σημείο που έχει σημασία. Το δια ταύτα.
Το σημερινό άρθρο είναι λοιπόν το συμμάζεμα όλης αυτής της συζήτησης της τριλογίας, των εκατοντάδων σχολιων και μέηλ [Οι Λουδίτες σήμερα θα έβγαζαν ελληνικό διαβατήριο, 1 GW data centers: Τζίρος όσο ένας ολόκληρος τουρισμός, Amber Alert: Η Ελλάδα κινδυνεύει να γίνει ενοικιαστής της οικονομίας της].
Η στήλη σήμερα φιλοξενεί τις ιδέες και τις αντιρρήσεις των σχολιαστών γύρω από το βασικό θέμα που είναι πώς η Ελλάδα θα καταφέρει να ΜΗΝ χάσει την 4η Βιομηχανική Επανάσταση και να βγει σε όλα κερδισμένη κιόλας! Δεν νομίζω ότι υπάρχει πιο υπαρξιακό ζήτημα για την ελληνική οικονομία σήμερα. Πάμε λοιπόν:
Τι κερδίζει η χώρα;
Και ποιος το γράφει στη συμφωνία;
Εδώ βρίσκεται όλο το ζουμί. Η Ελλάδα δεν πρέπει να περιμένει να εμφανιστεί ο κάθε ενδιαφερόμενος, να ζητήσει ρεύμα εδώ, οικόπεδο εκεί, νερό παραπέρα, άδεια πιο δίπλα, και μετά να τρέχει το κράτος πίσω από αιτήσεις, γνωμοδοτήσεις, ενστάσεις και διασυνδέσεις.
Αυτό το έργο το έχουμε δει. Πριν ξεκινήσει καν η επένδυση, ξεκινάει το παζάρι της θέσης.
Η χώρα πρέπει να κάνει το ανάποδο. Να φτιάξει η ίδια ώριμα πακέτα εγκατάστασης data centers και να τα δημοπρατήσει. Με γη, ηλεκτρικό χώρο, νερό, ψύξη, διασύνδεση, αδειοδοτική διαδρομή, περιβαλλοντικούς όρους, τοπικά ανταλλάγματα και χρονοδιάγραμμα.
Αυτό είναι το προϊόν που πουλάει το κράτος: χρόνο, ασφάλεια και χαμηλότερο ελληνικό ρίσκο.
Και αυτό έχει αξία.
Αν ένα τέτοιο πακέτο κόβει χρόνια καθυστέρησης, καθαρίζει ιδιοκτησιακά, λύνει διασυνδέσεις, περιορίζει αδειοδοτικό ρίσκο και δίνει στον επενδυτή θέση σε έναν σπάνιο πόρο, η Ελλάδα δεν μπορεί να πληρωθεί με κορδέλες, δηλώσεις και φωτογραφίες. Πρέπει να πάρει τίμημα, μίσθωμα, φορολογητέα βάση εδώ, τοπικά ανταλλάγματα και πιστώσεις υπολογιστικής ισχύος.
Γιατί το data center μπορεί να φέρει πολλαπλό όφελος στην ελληνική οικονομία. Επένδυση. Νέο ρεύμα. Έργα αποθήκευσης και δικτύων. Τεχνικές ειδικότητες. Τοπικές υποδομές. Τεράστιους τζίρους και φορολογητέα ύλη. Υπολογιστική ισχύ για δημόσιες λειτουργίες, πανεπιστήμια, νοσοκομεία, δήμους, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και νέες εταιρείες. Μπορεί να κρατήσει κρίσιμα δημόσια δεδομένα σε καθεστώς ελέγχου. Μπορεί να δώσει σε περιοχές που έχασαν παραγωγική βάση νέο ρόλο.
Ακριβώς γι’ αυτό οι όροι πρέπει να μπουν μέσα στα πακέτα. Από την αρχή. Πριν από τις άδειες. Πριν από τις εξαιρέσεις. Πριν από το γνωστό ελληνικό “προχωράμε και τα βρίσκουμε”.
Γιατί συνήθως μετά τα βρίσκει ο επενδυτής και τα πληρώνει ο πολίτης.
1. Πακέτο ώριμο, όχι ουρά αιτήσεων.
Το κράτος πρέπει να ορίσει περιοχές, ηλεκτρικό χώρο, τεχνικές προϋποθέσεις, αδειοδοτική διαδρομή και τοπικά ανταλλάγματα πριν βγει ο διαγωνισμός. Όπως έχει κάνει η Ελβετία εδώ και μια δεκαετία Όχι να περιμένει ποιος θα προλάβει να πιάσει θέση στασίδι στον ΑΔΜΗΕ ή στον ΔΕΔΔΗΕ.
Η αξία να δημιουργείται από την ωρίμανση του πακέτου και να επιστρέφει στη χώρα. Όχι στον μεσάζοντα που απλώς πρόλαβε το γκισέ.
2. Ρεύμα με νέα παραγωγή και καθαρό λογαριασμό.
Όποιος ζητά εκατοντάδες MW πρέπει να παρουσιάζει ενεργειακό σχέδιο. Πόση νέα παραγωγή φέρνει; Με ποια σύμβαση αγοράς ρεύματος; Με ποια αποθήκευση; Ποιος πληρώνει τη σύνδεση; Ποιος πληρώνει την ενίσχυση του δικτύου;
Η απάντηση να φαίνεται από την αρχή. Όχι να εμφανιστεί αργότερα στις χρεώσεις του καταναλωτή.
3. Νερό με τεχνική λύση.
Το νερό θέλει αριθμούς. Πηγή, ποσότητα, κύκλωμα, απώλειες, ψύξη, ανακύκλωση, επίπτωση στην περιοχή. Αν υπάρχει διαθέσιμο βιομηχανικό ή πρώην λιγνιτικό υδατικό απόθεμα, να μπει στον λογαριασμό. Αν μια περιοχή πιέζεται υδρολογικά, να αποκλείεται.
Ούτε υστερία. Ούτε αδιαφορία. Σχέδιο.
4. Χωροθέτηση με παραγωγική λογική.
Η χώρα δεν χρειάζεται να συγκεντρώνει κάθε υποδομή γύρω από την Αττική. Τα data centers ζητούν γη, ενέργεια, ψύξη, διασύνδεση και σταθερότητα. Περιοχές απολιγνιτοποίησης, βιομηχανικές ζώνες και ενεργειακοί κόμβοι μπορούν να αποκτήσουν παραγωγικό ρόλο.
Με σχέδιο. Όχι ως πίσω αυλή κανενός.
5. Αντάλλαγμα στην περιοχή που σηκώνει το έργο.
Η τοπική κοινωνία πρέπει να ξέρει τι κερδίζει πριν ξεκινήσει το έργο. Θέσεις εξειδίκευσης. Κατάρτιση. Υποδομές. Έργα νερού. Ενεργειακή ελάφρυνση για δημοτικές δομές. Τοπικό ταμείο. Συμβάσεις με τοπικές επιχειρήσεις όπου γίνεται.
Η λέξη “ανάπτυξη” μόνη της έχει κουραστεί. Θέλει περιεχόμενο.
6. Υπολογιστική ισχύς για ελληνική χρήση.
Αν η χώρα δίνει σπάνιους πόρους, πρέπει να παίρνει μέρος της μηχανικής παραγωγικότητας πίσω. Ποσοστό υπολογιστικής ισχύος ή πιστώσεις να κατευθύνονται σε ελληνικές χρήσεις: δημόσια διοίκηση, υγεία, δήμους, πανεπιστήμια, έρευνα, μικρές επιχειρήσεις, βιοτεχνίες, τουρισμό, ναυτιλία, λογιστικά και νομικά γραφεία, startups.
Να αποκτήσει η ελληνική οικονομία εργαλείο. Όχι μόνο τιμολόγιο.
7. Δημόσια δεδομένα υπό ασφαλή δικαιοδοσία.
Φορολογικά, ασφαλιστικά, υγειονομικά, δικαστικά και διοικητικά δεδομένα χρειάζονται καθεστώς. Πού βρίσκονται. Ποιος τα επεξεργάζεται. Ποιος έχει πρόσβαση. Ποιο δίκαιο εφαρμόζεται. Πώς ελέγχεται η χρήση τους.
Η ψηφιακή κυριαρχία φαίνεται στη σύμβαση, όχι στο λογότυπο του παρόχου.
8. Καμία μεταπώληση της ευκαιρίας.
Όποιος κερδίσει πακέτο, δεσμεύεται να υλοποιήσει. Με χρηματοδότηση, τεχνικό σχέδιο, προθεσμίες, εγγυητικές και ενδιάμεσες δεσμευτικές προθεσμίες. Αν το έργο μένει στα χαρτιά, χάνει το δικαίωμα.
Η άδεια δεν μπορεί να γίνει εμπόρευμα πριν γίνει έργο.
9. Αξία που μένει στην Ελλάδα.
Η χώρα δεν μπορεί να προσφέρει έδαφος, ενέργεια, νερό, άδεια και διοικητική προτεραιότητα για να μείνει με λίγες εργολαβίες και ανακοινώσεις.
Χρειάζεται τίμημα. Μίσθωμα. Μερίδιο εσόδων όπου βγαίνει. Πιστώσεις υπολογιστικής ισχύος. Τοπικά ανταλλάγματα. Φορολογητέα βάση εδώ. Συμβάσεις που δεν αφήνουν όλη την αξία να ταξιδεύει αλλού με ενδοομιλικά τιμολόγια και transfer pricing.
10. Σύνδεση με ελληνικές δεξιότητες και εφαρμογές.
Το data center πρέπει να πατήσει βαθιά στην ελληνική οικονομία, όχι μόνο σε ελληνικό οικόπεδο. Συνεργασίες με πανεπιστημιακές σχολές. Πιστοποιήσεις τεχνικών. Προγράμματα για μηχανικούς. Συμμετοχή ελληνικών εταιρειών σε εφαρμογές AI. Χρήση ελληνικών datasets όπου επιτρέπεται. Εργαλεία για κλάδους που η χώρα γνωρίζει: ναυτιλία, τουρισμό, ενέργεια, υγεία, logistics, δημόσια διοίκηση. Και γιατί όχι και υποχρέωση στήριξης υποτροφιών Ελλήνων αριστούχων σε μεταπτυχιακά των τοπ πανεπιστημίων στον κόσμο.
Αλλιώς θα έχουμε μια υποδομή που λειτουργεί δίπλα μας, όχι μαζί μας.
Αυτοί οι όροι δεν διώχνουν κανέναν σοβαρό επενδυτή. Τον ξεχωρίζουν από τον μεσάζοντα. Ο επενδυτής θέλει καθαρό πλαίσιο. Ο μεσάζων θέλει θολό νερό, άδεια στο χέρι και χρόνο να βρει αγοραστή.
Το “πακέτο” είναι το κλειδί. Όχι η γενική επιθυμία να έρθουν data centers. Όχι η αναμονή αιτήσεων. Όχι το μόνιμο ελληνικό τρέξιμο πίσω από όποιον πρόλαβε να πιάσει πόρτα.
Data centers λοιπόν, ναι παρακαλώ.
Αλλά με ώριμα πακέτα. Με διαγωνισμό. Με όρους που γράφονται πριν από το έργο, ελέγχονται κατά τη διάρκεια και αποδίδουν όφελος στην Ελλάδα.
Γιατί χωρίς αυτά, η χώρα θα κάνει πάλι το γνωστό: θα διαθέσει τον τόπο, θα ανοίξει τον δρόμο, θα δώσει την ενέργεια, θα χειροκροτήσει την επένδυση και μετά θα αγοράζει την παραγωγικότητα που μπορούσε να έχει διεκδικήσει.
Και θα αναρωτιέται πάλι, με σοβαρό ύφος, πώς χάθηκε άλλη μία ευκαιρία όπως με τα αντισταθμιστικά των εξοπλιστικών εδώ και δεκαετίες, που πέρασαν αλλά δεν άγγιξαν.
