Σε νέα παράταση του καθεστώτος αναστολής των κτηματολογικών αγωγών του Δημοσίου προχώρησε η κυβέρνηση, μεταθέτοντας για άλλη μια φορά τη θεσμική μεταρρύθμιση που είχε εξαγγελθεί την άνοιξη του 2025 και η οποία θα καθόριζε με σαφήνεια τα όρια των διεκδικήσεων επί ιδιωτικών ακινήτων. Η συγκεκριμένη εξέλιξη διατηρεί σε εκκρεμότητα ένα ιδιαίτερα σύνθετο ζήτημα που αφορά χιλιάδες ιδιοκτησίες σε όλη τη χώρα και έχει άμεσες επιπτώσεις τόσο στους πολίτες όσο και στη λειτουργία της Δικαιοσύνης.
Ειδικότερα, με τροπολογία που εντάχθηκε σε νομοσχέδιο του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών «παγώνουν» πλέον έως τις 31 Οκτωβρίου 2026 οι διεκδικήσεις του Δημοσίου επί ακίνητης περιουσίας που φέρεται να είναι στην ιδιοκτησία ιδιωτών ή κατέχεται από τρίτους. Αντιστοίχως μπαίνει «φρένο» και στις ήδη εκκρεμείς υποθέσεις σε πρώτο βαθμό.
Η ρύθμιση αποτελεί την τρίτη κατά σειρά παράταση ενός μεταβατικού καθεστώτος, το οποίο είχε αρχικά παρουσιαστεί ως προσωρινό έως την κατάρτιση ενός ενιαίου πλαισίου για τις διεκδικήσεις του Δημοσίου. Κρίθηκε, δε, ως κατεπείγουσα, γιατί καταληκτικό σημείο για αναστολή κατάθεσης κτηματολογικών αγωγών με ενάγον το Δημόσιο είχε οριστεί η 31η Μαΐου 2026.
Τι προβλέπει η νέα ρύθμιση
Σύμφωνα με νέα ρύθμιση, το Δημόσιο δεν θα μπορεί να καταθέτει αγωγές διόρθωσης πρώτων εγγραφών στο Κτηματολόγιο για άλλους τέσσερις μήνες. Παράλληλα, αναστέλλεται έως τότε και η εξέλιξη των ήδη εκκρεμών υποθέσεων στον πρώτο βαθμό, ήτοι διακόπτονται προθεσμίες, δεν ορίζονται δικασίμοι, δεν εκδίδονται αποφάσεις και η διαδικασία επανεκκινεί μετά τη λήξη της αναστολής. Διευκρινίζεται μάλιστα ότι, προς διευκόλυνση των δικαστηρίων και των διαδίκων, για τον υπολογισμό των προθεσμιών δεν θα προσμετρηθεί ο χρόνος που μεσολαβεί από την 1η Ιουνίου 2026 έως προχθές 24 Ιουνίου οπότε ψηφίστηκε η ρύθμιση.
Ωστόσο, δίνεται η δυνατότητα σε διάδικους του ελληνικού Δημοσίου που το επιθυμούν να ζητήσουν τη συνέχιση της δίκης τους, ώστε να μην υπάρξουν καθυστερήσεις, με αίτηση προς τον πρόεδρο του αρμόδιου τριμελούς συμβουλίου. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το μέτρο ήταν αναγκαίο ώστε να αποφευχθεί η κατάθεση μαζικών αγωγών, οι οποίες ενδέχεται να αποδειχθούν αβάσιμες, αλλά και να μειωθεί ο φόρτος των δικαστηρίων και των υπηρεσιών του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.
Η νέα παράταση διατηρεί σε εκκρεμότητα την ουσιαστική μεταρρύθμιση που έχει εξαγγελθεί για τον καθορισμό σαφών κριτηρίων σχετικά με το πότε το Δημόσιο μπορεί να διεκδικεί ακίνητα και πότε οφείλει να απέχει. Έως τότε, το σύστημα παραμένει σε προσωρινή ισορροπία, με τους πολίτες και τη Διοίκηση να αναμένουν ένα ενιαίο πλαίσιο που θα κλείσει μια εκκρεμότητα πολλών ετών.
Ένα εκτεταμένο πεδίο εκκρεμοτήτων
Η υπόθεση «ακουμπά» δεκάδες χιλιάδες ακίνητα σε όλη τη χώρα, από την ηπειρωτική Ελλάδα έως τα νησιά. Ενδεικτικά, μόνο στις Κυκλάδες οι εκκρεμείς υποθέσεις ξεπερνούν τις 250. Σε πολλές περιπτώσεις, οι διεκδικήσεις βασίζονται σε παλαιά διοικητικά έγγραφα – ορισμένα ακόμη και από την εποχή της Τουρκοκρατίας – ή σε χαρακτηρισμούς εκτάσεων ως δασικών, πρακτική που έχει οδηγήσει σε πολυετείς δικαστικές διαμάχες με ιδιώτες.
Η νομολογία του Αρείου Πάγου έχει επανειλημμένως κρίνει ότι η θεμελίωση κυριότητας του Δημοσίου απαιτεί συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία, όπως τίτλο ή αποδεδειγμένη νομή ή κατοχή. Όμως, παρά τις σχετικές αποφάσεις της Δικαιοσύνης, οι αγωγές συνεχίστηκαν, για διάφορους λόγους, όπως π.χ. εξαιτίας του φόβου υπηρεσιακών παραγόντων (π.χ. σε δασικές υπηρεσίες) ότι, εάν δεν κινηθούν νομικά θα έχουν διοικητικές ή πειθαρχικές ευθύνες. Η διαδικασία συνδέεται άμεσα με την εξέλιξη του Κτηματολογίου και την ανάρτηση δασικών χαρτών, γεγονός που έχει δημιουργήσει ένα σύνθετο και συχνά «γκρίζο» πλαίσιο χαρακτηρισμού εκτάσεων.
