Του Χάρη Φλουδόπουλου
Η κούρσα για την ανάπτυξη data centers στην Ελλάδα, εκτός από την τεχνολογική, έχει και μια καθαρά ενεργειακή διάσταση. Η διαθεσιμότητα γης και οι τηλεπικοινωνιακές συνδέσεις παραμένουν αναγκαίες, όμως για τις μεγάλες εγκαταστάσεις τεχνητής νοημοσύνης το καθοριστικό ερώτημα είναι άλλο: πού θα βρεθεί η ηλεκτρική ισχύς που χρειάζονται, πώς θα εξασφαλιστεί η συνεχής τροφοδοσία τους και ποιος θα αναλάβει το κόστος των αναγκαίων υποδομών.
Η πίεση αποτυπώνεται ήδη στις αιτήσεις σύνδεσης. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, τα αιτήματα για data centers ξεπερνούν τα 5 GW, ενώ οι όροι σύνδεσης που έχουν χορηγηθεί αφορούν συνολική ισχύ μικρότερη του 1 GW. Η απόσταση ανάμεσα στα δύο μεγέθη δείχνει τόσο το επενδυτικό ενδιαφέρον όσο και την ανάγκη να ξεχωρίσουν τα ώριμα έργα από εκείνα που δεσμεύουν ηλεκτρικό χώρο χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
Αυτόν τον στόχο υπηρετεί το νομοθετικό πλαίσιο που προετοιμάζει το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Όπως αναφέρουν κυβερνητικές πηγές, προβλέπονται αυστηρότερες εγγυητικές επιστολές, κριτήρια επενδυτικής ωριμότητας και έλεγχοι οικονομικής φερεγγυότητας, μεταξύ άλλων με βάση στοιχεία για τον κύκλο εργασιών των ενδιαφερόμενων εταιρειών. Η ρύθμιση έχει συζητηθεί με τους Διαχειριστές και επιδίωξη είναι να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση άμεσα.
Το ζητούμενο είναι να “καθαρίσει” η ουρά των αιτήσεων. Σε περιοχές όπου τα διαθέσιμα περιθώρια του δικτύου είναι περιορισμένα, μια αίτηση μεγάλης ισχύος μπορεί να επηρεάσει τις δυνατότητες σύνδεσης άλλων καταναλωτών. Η αξιολόγηση της πραγματικής ωριμότητας κάθε σχεδίου αποκτά έτσι σημασία για ολόκληρη την αγορά, πέρα από τον κλάδο των data centers.
Σε αυτό το περιβάλλον, η συμφωνία της ΔΕΗ με την Amazon Web Services για την ανάπτυξη giga data center στη Δυτική Μακεδονία αναδεικνύει ένα διαφορετικό μοντέλο. Η ΔΕΗ σχεδιάζει να καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες της εγκατάστασης behind the meter, αξιοποιώντας δικές της υποδομές παραγωγής και τροφοδοσίας στον ενεργειακό της χώρο. Με αυτόν τον σχεδιασμό, το τεράστιο φορτίο του data center δεν θα επιβαρύνει το δημόσιο δίκτυο, όπως θα συνέβαινε με μια αντίστοιχη νέα εγκατάσταση που θα ζητούσε να αντλεί όλη την ισχύ της από αυτό.
Η επιλογή συνδέεται άμεσα με τα χαρακτηριστικά της Δυτικής Μακεδονίας. Οι εκτάσεις των παλαιών λιγνιτικών εγκαταστάσεων, οι υφιστάμενες ενεργειακές υποδομές και οι επενδύσεις της ΔΕΗ σε ανανεώσιμες πηγές και αποθήκευση επιτρέπουν τον συνδυασμό ψηφιακής υποδομής και ενεργειακής ανάπτυξης στον ίδιο χώρο. Παράλληλα, προβλέπεται η προμήθεια ενέργειας από ΑΠΕ μέσω μακροχρόνιων συμβάσεων αγοραπωλησίας ηλεκτρικής ενέργειας, των γνωστών PPAs.
Βεβαίως, για ένα data center που λειτουργεί αδιάλειπτα, η πράσινη παραγωγή και ένα PPA δεν αρκούν από μόνα τους: η κατανάλωση πρέπει να καλύπτεται κάθε ώρα, ακόμα και όταν δεν παράγουν οι ΑΠΕ. Ο σχεδιασμός της τροφοδοσίας, η αποθήκευση και η αξιοπιστία των υποδομών είναι, συνεπώς, εξίσου κρίσιμα με την εξασφάλιση της απαιτούμενης ισχύος.
Αυτή είναι και η ευρωπαϊκή συζήτηση που ανοίγει η Eurelectric. Σύμφωνα με την ένωση των ευρωπαϊκών εταιρειών ηλεκτρισμού, τα data centers ενδέχεται να αντιπροσωπεύουν περίπου το 28% της αύξησης της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη έως το 2030. Η ανάπτυξή τους, επομένως, χρειάζεται να σχεδιαστεί μαζί με την ανάπτυξη του ενεργειακού συστήματος.
Με την πρωτοβουλία “Twin Transition Commitments”, η Eurelectric προωθεί τη συνεργασία εταιρειών ηλεκτρισμού και ψηφιακής τεχνολογίας. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα πλαίσια σύνδεσης, η επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων, τα νέα μοντέλα προμήθειας ενέργειας και ο συντονισμός των επενδύσεων σε ψηφιακές και ενεργειακές υποδομές. Η πρωτοβουλία θα εξετάσει επίσης τη μελλοντική ζήτηση των data centers και τις δυνατότητες ευελιξίας τους, με στόχο τη δημοσίευση αναλυτικής μελέτης το 2027.
Ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της ΔΕΗ και αντιπρόεδρος της Eurelectric, Γιώργος Στάσσης, έχει επισημάνει την ανάγκη για ταχύτερες συνδέσεις, αποτελεσματικότερες αδειοδοτήσεις και σταθερό ρυθμιστικό περιβάλλον. Η πρόκληση είναι να αποκτήσει η Ευρώπη τις υποδομές που απαιτεί η τεχνητή νοημοσύνη, διατηρώντας ταυτόχρονα αξιόπιστη και προσιτή ηλεκτρική ενέργεια για τους υπόλοιπους καταναλωτές.
Για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι να αξιοποιήσει την ευκαιρία και να προσελκύσει υποδομές διεθνούς κλίμακας, εφόσον μπορεί να διακρίνει τις πραγματικές επενδύσεις, να οργανώσει έγκαιρα την ενεργειακή τους τροφοδοσία και να προστατεύσει τον διαθέσιμο χώρο στο δίκτυο. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η ενέργεια γίνεται το πρώτο κριτήριο για το πού θα χτιστεί το επόμενο μεγάλο data center.
Η επένδυση της ΔΕΗ με την AWS στη Δυτική Μακεδονία
Το δεσμευτικό μνημόνιο συνεργασίας ΔΕΗ και Amazon Web Services προβλέπει την ανάπτυξη data center στον Άγιο Δημήτριο, με αρχική ισχύ τροφοδοσίας 300 MW. Μετά την κατασκευή η AWS προβλέπεται να μισθώσει την εγκατάσταση για 15 χρόνια και να αναλάβει τον τεχνολογικό εξοπλισμό και τη λειτουργία του. Η ΔΕΗ θα διαθέσει την έκταση, τα κτίρια και τις υποστηρικτικές ενεργειακές υποδομές.
Οι δύο πλευρές θα εξετάσουν επέκταση έως το 1 GW, η οποία εξαρτάται από αμοιβαία συμφωνία, τις συνθήκες της αγοράς και την υπογραφή οριστικών συμβάσεων. Το τελικό ύψος της επένδυσης δεν έχει ανακοινωθεί. Σε προηγούμενο σχεδιασμό της ΔΕΗ η συνολική κινητοποίηση κεφαλαίων για την πρώτη φάση, μαζί με τις ενεργειακές υποδομές και τον εξοπλισμό του hyperscaler, είχε εκτιμηθεί κοντά στα 4 δισ. ευρώ.
Η επένδυση μετατρέπει μια περιοχή ταυτισμένη με τον λιγνίτη σε υποψήφιο κόμβο υπολογιστικής ισχύος. Το ιδιαίτερο ενεργειακό της χαρακτηριστικό είναι η σχεδιαζόμενη τροφοδοσία behind the meter από τη ΔΕΗ, ώστε το φορτίο της εγκατάστασης να μη μεταφερθεί ως αντίστοιχη νέα απαίτηση στο δημόσιο δίκτυο.
