Η Κομισιόν ζητά συγκεκριμένους στόχους για τα επαγγελματικά κτίρια, καθορισμό ελάχιστων απαιτήσεων ενεργειακής απόδοσης, σαφέστερο προγραμματισμό ανακαινίσεων και τεκμηριωμένη χρηματοδότηση. Τι προβλέπει η ευρωπαϊκή αξιολόγηση και ποιες είναι οι επιπτώσεις για τον τεχνικό κλάδο.
Σημαντικές ελλείψεις στον ελληνικό σχεδιασμό για την ενεργειακή ανακαίνιση του κτιριακού αποθέματος εντοπίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην αξιολόγηση του προσχεδίου του Εθνικού Σχεδίου Ανακαίνισης Κτιρίων (National Building Renovation Plan – NBRP). Η Επιτροπή χαρακτηρίζει το προσχέδιο μερικώς ολοκληρωμένο, αναγνωρίζει θετικά στοιχεία στην τεχνική και οικονομική του τεκμηρίωση, αλλά ζητά ουσιαστικές συμπληρώσεις προκειμένου να αποτυπωθεί με σαφήνεια η πορεία αναβάθμισης των ελληνικών κτιρίων έως το 2050.
Η αναλυτική αξιολόγηση, έκτασης 21 σελίδων, δημοσιοποιήθηκε στις 6 Νοεμβρίου 2026 και αφορά το προσχέδιο που υπέβαλε η Ελλάδα στις 2 Ιουλίου 2026.
Η δημοσίευσή της αποτελεί σημαντική εξέλιξη για την εφαρμογή της αναθεωρημένης ευρωπαϊκής Οδηγίας για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτιρίων (EPBD – Οδηγία ΕΕ 2024/1275).
Η Ελλάδα καλείται να αξιοποιήσει τις παρατηρήσεις της Επιτροπής πριν από την υποβολή του τελικού Εθνικού Σχεδίου, με καταληκτική ημερομηνία την 31η Δεκεμβρίου 2026.
Τι διαπιστώνει συνολικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Στο βασικό συμπέρασμα της αξιολόγησης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι το ελληνικό προσχέδιο δεν αποδεικνύει ακόμη με επαρκή σαφήνεια πως οι προτεινόμενοι στόχοι και τα μέτρα μπορούν να οδηγήσουν σε ένα ιδιαίτερα ενεργειακά αποδοτικό και απανθρακοποιημένο κτιριακό απόθεμα έως το 2050.
Η διαπίστωση δεν σημαίνει ότι απουσιάζει ο εθνικός ενεργειακός σχεδιασμός.
Αντίθετα, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το προσχέδιο περιλαμβάνει αναλυτικά στοιχεία για το κόστος των ανακαινίσεων, την εξέλιξη των τιμών υλικών και εργασίας, την ενεργειακή φτώχεια, τις επαγγελματικές δεξιότητες στον κατασκευαστικό τομέα και τα ευρύτερα οφέλη από τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης.
Επισημαίνει επίσης ως θετικά στοιχεία την εξέταση της διασύνδεσης ενεργειακής και αντισεισμικής αναβάθμισης, καθώς και την παρουσίαση μέτρων για την ευφυή ετοιμότητα των κτιρίων (Smart Readiness Indicator – SRI).
Ωστόσο, η βασική αδυναμία αφορά τη μετατροπή των γενικών επιδιώξεων σε ποσοτικοποιημένους και ελέγξιμους στόχους, με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, μέτρα εφαρμογής και χρηματοδοτικές προβλέψεις.
Οι στόχοι για την ενεργειακή κατανάλωση των κτιρίων
Η αξιολόγηση παρουσιάζει τα βασικά ενεργειακά μεγέθη που περιλαμβάνονται στο ελληνικό προσχέδιο.
Για την πρωτογενή ενεργειακή κατανάλωση των οικιστικών κτιρίων, οι προβλέψεις είναι:
| Έτος | Πρωτογενής ενέργεια κατοικιών |
|---|---|
| 2022 – Έτος αναφοράς | 7,9 Mtoe |
| 2030 | 7,0 Mtoe |
| 2040 | 6,6 Mtoe |
| 2050 | 6,3 Mtoe |
Η προβλεπόμενη μείωση έως το 2050 ανέρχεται περίπου στο 20% σε σύγκριση με το 2022.
Για τη συνολική τελική κατανάλωση ενέργειας του κτιριακού τομέα, συμπεριλαμβανομένων κατοικιών και μη οικιστικών κτιρίων, το σχέδιο προβλέπει:
| Έτος | Τελική κατανάλωση |
|---|---|
| 2023 – Έτος αναφοράς | 5,9 Mtoe |
| 2030 | 5,3 Mtoe |
| 2040 | 4,8 Mtoe |
| 2050 | 4,6 Mtoe |
Πρόκειται για μείωση περίπου 10% έως το 2030 και 22% έως το 2050, με βάση το 2023.
Για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στα οικιστικά κτίρια, προβλέπεται μείωση από 13,6 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO₂ το 2022 σε 3,6 εκατ. τόνους το 2030 και 0,4 εκατ. τόνους το 2050.
Οι στόχοι αυτοί αξιολογούνται θετικά ως προς τη μακροπρόθεσμη κατεύθυνση των κατοικιών. Ωστόσο, η απουσία αντίστοιχων ολοκληρωμένων στοιχείων για τα μη οικιστικά κτίρια δεν επιτρέπει την πλήρη αξιολόγηση του συνολικού κτιριακού αποθέματος.
Πρώτο σημαντικό κενό: Τα μη οικιστικά κτίρια
Μία από τις κυριότερες παρατηρήσεις αφορά τον τομέα των μη οικιστικών κτιρίων, στον οποίο περιλαμβάνονται κτίρια γραφείων, εμπορικά ακίνητα, εγκαταστάσεις υπηρεσιών και άλλες κατηγορίες χρήσεων πέραν της κατοικίας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι το ελληνικό προσχέδιο δεν περιλαμβάνει ολοκληρωμένους στόχους για:
- Την κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας.
- Τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
- Τον αριθμό των κτιρίων που θα ανακαινιστούν.
- Τη συνολική επιφάνεια που θα αναβαθμιστεί ενεργειακά.
- Την πορεία επίτευξης των στόχων έως το 2030, το 2040 και το 2050.
Το κενό αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω των απαιτήσεων της αναθεωρημένης EPBD.
Η ευρωπαϊκή οδηγία προβλέπει την εφαρμογή ελάχιστων προτύπων ενεργειακής απόδοσης, γνωστών ως Minimum Energy Performance Standards (MEPS), για το μη οικιστικό κτιριακό απόθεμα.
Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πλαίσιο, τα εθνικά όρια θα πρέπει να διαμορφωθούν έτσι ώστε να αντιμετωπιστεί η ιδιαίτερα χαμηλή ενεργειακή απόδοση του 16% του μη οικιστικού αποθέματος έως το 2030 και του 26% έως το 2033.
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι τα συγκεκριμένα ελληνικά όρια MEPS δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί στο προσχέδιο, ενώ δεν έχει περιγραφεί επαρκώς ο μηχανισμός παρακολούθησης της συμμόρφωσης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι θεσπίζεται σήμερα νέα υποχρέωση ενεργειακής ανακαίνισης για κάθε επαγγελματικό ακίνητο. Πρόκειται για απαιτήσεις της ευρωπαϊκής οδηγίας που χρειάζονται συγκεκριμένη εθνική εξειδίκευση και εφαρμογή, με τις προβλεπόμενες διαδικασίες και εξαιρέσεις.
Δεύτερο κενό: Οι παρεμβάσεις δεν μεταφράζονται σε συγκεκριμένο αριθμό κτιρίων
Το ελληνικό προσχέδιο προβλέπει σημαντικό όγκο εργασιών έως το 2050.
Συγκεκριμένα, αναφέρει περίπου:
- 1,8 εκατ. παρεμβάσεις σε οικιστικά κτίρια.
- 99.000 πακέτα παρεμβάσεων σε μη οικιστικά κτίρια.
Η Επιτροπή, ωστόσο, επισημαίνει ότι οι προβλέψεις εκφράζονται σε αριθμό παρεμβάσεων και όχι σε συγκεκριμένο πλήθος ανακαινισμένων κτιρίων ή σε συνολική επιφάνεια.
Η διάκριση είναι ουσιαστική.
Μία κατοικία μπορεί να δεχθεί περισσότερες από μία ενεργειακές παρεμβάσεις, όπως θερμομόνωση, αντικατάσταση κουφωμάτων, εγκατάσταση αντλίας θερμότητας και ηλιακού συστήματος.
Συνεπώς, ο αριθμός των τεχνικών παρεμβάσεων δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με τον αριθμό των ανακαινισμένων κατοικιών.
Για να μπορεί να αξιολογηθεί η πραγματική πρόοδος, η Επιτροπή ζητά προσδιορισμό στόχων σε αριθμό κτιρίων, τετραγωνικά μέτρα και ετήσιους ρυθμούς ανακαίνισης.
Ζητά επίσης σαφέστερη εθνική πορεία για τη σταδιακή μείωση της μέσης κατανάλωσης πρωτογενούς ενέργειας του οικιστικού αποθέματος, σύμφωνα με το άρθρο 9 της EPBD.
Τα κτίρια χαμηλής ενεργειακής απόδοσης στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αποτύπωση των ενεργειακά χειρότερων κτιρίων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που αξιολογεί η Επιτροπή, το ελληνικό προσχέδιο κατατάσσει στα κτίρια χαμηλότερης απόδοσης εκείνα που βρίσκονται στην ενεργειακή κατηγορία Ε ή χαμηλότερα.
Με βάση αυτή την προσέγγιση, η συγκεκριμένη ομάδα αντιπροσωπεύει το 62% του συνολικού κτιριακού αποθέματος το 2023.
Η αναλογία διαφοροποιείται ανά κατηγορία:
- 65% στα οικιστικά κτίρια.
- 50% στα μη οικιστικά κτίρια.
- 39% στα δημόσια κτίρια.
Τα στοιχεία αναδεικνύουν την έκταση των δυνητικών αναγκών ενεργειακής αναβάθμισης.
Ωστόσο, η Επιτροπή ζητά να προσδιοριστεί πόσα από αυτά τα κτίρια και ποια συνολική επιφάνεια προβλέπεται να ανακαινιστούν, καθώς και πόσο θα συμβάλουν στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας.
Η συγκεκριμένη επισήμανση έχει ιδιαίτερη τεχνική σημασία, καθώς απαιτεί συστηματική αξιοποίηση δεδομένων ενεργειακών επιθεωρήσεων, χαρακτηριστικών του κτιριακού αποθέματος και αποτελεσμάτων παρεμβάσεων.
Θέρμανση και αντλίες θερμότητας: Χρειάζεται σαφέστερος οδικός χάρτης
Η Επιτροπή εντοπίζει επίσης ελλείψεις στην πορεία απανθρακοποίησης της θέρμανσης.
Το ελληνικό προσχέδιο αναφέρεται στον στόχο σταδιακής κατάργησης των λεβήτων ορυκτών καυσίμων έως το 2040, αλλά δεν περιγράφει με επαρκή λεπτομέρεια τα μέτρα που θα οδηγήσουν στην επίτευξή του.
Ειδικότερα, η Επιτροπή ζητά σαφέστερα ενδιάμεσα ορόσημα, ποσοτικοποίηση των επιπτώσεων και καλύτερη σύνδεση με το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα.
Η Ελλάδα προβλέπει σημαντική αύξηση της συμβολής των αντλιών θερμότητας στην τελική ενεργειακή κατανάλωση θέρμανσης των κατοικιών: από περίπου 8% το 2022 σε 40% το 2040 και 50% το 2050.
Η αξιολόγηση αναγνωρίζει την κατεύθυνση αυτή, αλλά επισημαίνει ότι δεν τεκμηριώνεται ακόμη επαρκώς πώς οι προβλεπόμενες τεχνολογικές αντικαταστάσεις θα επιτευχθούν στην πράξη.
Η παρατήρηση αφορά τη συνολική αξιοπιστία του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού και δεν αποτελεί αυτοτελή ανακοίνωση νέας απαγόρευσης εγκατάστασης συστημάτων θέρμανσης.
Χρηματοδότηση: Το ερώτημα της επάρκειας των πόρων
Σημαντικό μέρος της αξιολόγησης αφορά τη χρηματοδότηση των ανακαινίσεων.
Το ελληνικό σχέδιο παρουσιάζει στοιχεία κόστους ανά είδος παρέμβασης και εκτιμήσεις της απαιτούμενης δημόσιας ενίσχυσης υπό διαφορετικές παραδοχές χρόνου απόσβεσης.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η ανάλυση κόστους έχει αναπτυχθεί σε σημαντικό βαθμό.
Παράλληλα, όμως, επισημαίνει ότι δεν περιλαμβάνονται επαρκώς συγκεντρωτικά και συγκρίσιμα στοιχεία για τις συνολικές επενδυτικές ανάγκες και τις πηγές χρηματοδότησης στα ορόσημα του 2030, 2040 και 2050.
Ενδεικτικά, η αξιολόγηση αναφέρει ότι, σε σενάριο αποπληρωμής πέντε ετών, η εκτιμώμενη ανάγκη δημόσιας στήριξης αντιστοιχεί στο 71% των επενδυτικών αναγκών, με το ποσοστό να περιορίζεται σε 60% και 53% για σενάρια οκταετούς και δεκαετούς απόσβεσης αντίστοιχα.
Πρόκειται για παραδοχές χρηματοοικονομικής ανάλυσης και όχι για ανακοινωμένα ποσοστά επιδότησης νέου προγράμματος.
Η Επιτροπή θεωρεί αναγκαίο να αποσαφηνιστεί ποιο μέρος της χρηματοδότησης θα προέλθει από δημόσιους πόρους, ευρωπαϊκά ταμεία, δανειακά εργαλεία και ιδιωτικές επενδύσεις.
Ζητά επίσης να εξεταστεί αν υπάρχει χρηματοδοτικό κενό και αν οι προτεινόμενοι μηχανισμοί μπορούν να καλύψουν τις απαιτήσεις του σχεδίου.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις δυνατότητες κινητοποίησης ιδιωτικών κεφαλαίων και σε εργαλεία όπως η αποπληρωμή ενεργειακών παρεμβάσεων μέσω λογαριασμών ενέργειας (on-bill financing).
Ενεργειακή φτώχεια και κοινωνική διάσταση
Η καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας αποτελεί μία από τις βασικές προτεραιότητες του ελληνικού προσχεδίου.
Με βάση τον σύνθετο δείκτη που χρησιμοποιείται, το ποσοστό των νοικοκυριών σε ενεργειακή φτώχεια υπολογιζόταν σε 12,4% το 2021, με στόχο να περιοριστεί στο 4% έως το 2030.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι έχουν προβλεφθεί κοινωνικά και χρηματοδοτικά μέτρα, τεχνική υποστήριξη και μηχανισμοί εξυπηρέτησης των ενδιαφερομένων.
Ζητά ωστόσο την επέκταση της στοχοθεσίας στα έτη 2040 και 2050, καθώς και μεγαλύτερη σαφήνεια για τα διαθέσιμα δεδομένα, τις αναγκαίες δαπάνες και τις πραγματικές επιπτώσεις των παρεμβάσεων.
Παράλληλα, σημειώνει ότι το σχέδιο εξετάζει το πρόβλημα των κενών κατοικιών χωρίς να περιλαμβάνει επαρκώς συγκεκριμένα μέτρα για την ενεργοποίηση του αχρησιμοποίητου οικιστικού αποθέματος.
Ενεργειακή και αντισεισμική αναβάθμιση: Ένα θετικό στοιχείο
Ανάμεσα στα θετικά στοιχεία που αναγνωρίζει η Επιτροπή είναι η διερεύνηση συνεργειών ανάμεσα στην ενεργειακή αναβάθμιση και στη βελτίωση της σεισμικής αντοχής των κτιρίων.
Η προσέγγιση αυτή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ελληνική πραγματικότητα, όπου μεγάλο τμήμα του κτιριακού αποθέματος έχει κατασκευαστεί πριν από τη θέσπιση νεότερων ενεργειακών απαιτήσεων και με διαφορετικά αντισεισμικά κανονιστικά πλαίσια.
Ο συνδυασμένος σχεδιασμός μπορεί να επιτρέπει καλύτερο συντονισμό εργασιών στο κτιριακό κέλυφος και στις εγκαταστάσεις, καθώς και αποτελεσματικότερη οργάνωση των απαιτούμενων επεμβάσεων.
Η αναγνώριση αυτής της δυνατότητας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν συνεπάγεται, πάντως, ότι έχει ήδη θεσπιστεί υποχρεωτικό ή χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα συνδυασμένης ενεργειακής και αντισεισμικής αναβάθμισης.
Τι σημαίνει η αξιολόγηση για τους μηχανικούς
Οι παρατηρήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχουν ουσιαστική σημασία για τον τεχνικό κλάδο, παρότι δεν εισάγουν από μόνες τους νέες άμεσες υποχρεώσεις για τους επαγγελματίες.
Πρώτον, η εξειδίκευση των ελάχιστων απαιτήσεων ενεργειακής απόδοσης στα μη οικιστικά κτίρια μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον μελλοντικό σχεδιασμό ενεργειακών επιθεωρήσεων και ανακαινίσεων σε γραφεία, εμπορικά και άλλα επαγγελματικά ακίνητα.
Δεύτερον, η απαίτηση ποσοτικοποιημένων στόχων ενισχύει τη σημασία της αξιόπιστης αποτύπωσης των υφιστάμενων κτιρίων, της τεχνικής αξιολόγησης των επεμβάσεων και της μέτρησης της πραγματικής ενεργειακής εξοικονόμησης.
Τρίτον, η μετάβαση από γενικούς στόχους σε συγκεκριμένο προγραμματισμό έργων αναμένεται να απαιτήσει μεγαλύτερη εξειδίκευση στον σχεδιασμό των παρεμβάσεων, στην κοστολόγηση και στη χρηματοοικονομική αξιολόγησή τους.
Τέταρτον, η αυξανόμενη σημασία των αντλιών θερμότητας, των ΑΠΕ, των ψηφιακών εργαλείων και των διαβατηρίων ανακαίνισης δημιουργεί ανάγκες για τεχνική κατάρτιση και συντονισμό διαφορετικών ειδικοτήτων μηχανικών.
Τέλος, η αναφορά στην αντισεισμική αναβάθμιση αναδεικνύει τη δυνατότητα ευρύτερης αντιμετώπισης των αναγκών του παλαιού κτιριακού αποθέματος, πέρα από την αποκλειστική εξοικονόμηση ενέργειας.
Τι δεν αλλάζει ακόμη
Η αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:
- Δεν αποτελεί νέο ελληνικό νόμο ή υπουργική απόφαση.
- Δεν θεσπίζει αυτομάτως νέες προθεσμίες για ιδιοκτήτες ακινήτων.
- Δεν καθορίζει οριστικά τα ελληνικά όρια MEPS.
- Δεν ανακοινώνει νέο κύκλο του προγράμματος «Εξοικονομώ».
- Δεν εγκρίνει συγκεκριμένα ποσοστά επιδότησης για μελλοντικές ανακαινίσεις.
Οι πραγματικές υποχρεώσεις θα πρέπει να εξετάζονται με βάση το ισχύον ενωσιακό και εθνικό κανονιστικό πλαίσιο και τις ειδικότερες πράξεις εφαρμογής.
Η κρίσιμη ημερομηνία της 31ης Δεκεμβρίου 2026
Η επόμενη σημαντική εξέλιξη είναι η υποβολή του τελικού Εθνικού Σχεδίου Ανακαίνισης Κτιρίων στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Το τελικό κείμενο θα πρέπει να αποτυπώνει με μεγαλύτερη σαφήνεια τις εθνικές ενεργειακές επιδιώξεις, τους ετήσιους ρυθμούς ανακαίνισης, τις απαιτήσεις για τα μη οικιστικά κτίρια και τους μηχανισμούς χρηματοδότησης.
Για τον τεχνικό κόσμο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον θα παρουσιάσουν ο καθορισμός των ελληνικών MEPS, η εξειδίκευση της πορείας ανακαίνισης του οικιστικού αποθέματος και η σύνδεση των στόχων με συγκεκριμένα προγράμματα και διαθέσιμους πόρους.
Η αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναδεικνύει, τελικά, τη βασική πρόκληση της επόμενης περιόδου: τη μετάβαση από τον καθορισμό ενεργειακών στόχων σε έναν τεχνικά τεκμηριωμένο, χρηματοδοτήσιμο και μετρήσιμο σχεδιασμό ανακαίνισης των ελληνικών κτιρίων.
Πηγές
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή – DG Energy / Joint Research Centre, Greece – Assessment of the draft National Building Renovation Plan, δημοσιοποίηση 06/11/2026. Πλήρης αξιολόγηση 21 σελίδων (PDF).
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Feedback on the Draft National Building Renovation Plan (NBRP) of Greece, 06/11/2026. Επίσημες παρατηρήσεις (PDF).
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή – DG Energy, National Building Renovation Plans. Επίσημο μητρώο εθνικών σχεδίων και αξιολογήσεων.
- Ευρωπαϊκή Ένωση, Οδηγία (ΕΕ) 2024/1275 για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ, 08/05/2024. Αυθεντικό νομοθετικό κείμενο EUR-Lex.
- MICHANIKOS ONLINE, «Ο νέος ευρωπαϊκός χάρτης για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων», 04/06/2026. Προηγούμενη κάλυψη της EPBD. Η προηγούμενη δημοσίευση αφορούσε την οδηγία· η παρούσα αναλύει τη μεταγενέστερη αξιολόγηση του ελληνικού σχεδίου.
