Η πανδημία του COVID-19 εξαπλώθηκε ταχύτερα σε πυκνές αστικές περιοχές, με αποτέλεσμα υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας σε σύγκριση με τις αγροτικές περιοχές. Σχεδιάζοντας το διάγραμμα της συμπεριφοράς του ιού και της εξάπλωσής του στις πόλεις, συνειδητοποιούμε ότι, εκτός από μια κρίση υγείας, αυτό που βιώνουμε σήμερα είναι επίσης μια κρίση σχεδιασμού όσον αφορά τον τρόπο που σχεδιάσαμε και χτίσαμε τις πόλεις και τα σπίτια μας.
Η πανδημική κρίση που έχει ανατρέψει τον κόσμο είναι πολύ περισσότερο από μια κρίση υγείας. Οι πολυσύχναστες πόλεις, η μεταφορά ανθρώπων και αγαθών σε μεγάλες αποστάσεις, καθώς και η αύξηση των ασθενών με αναπνευστικά προβλήματα λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης ή της εσωτερικής ρύπανσης ήταν οι βασικές αιτίες πίσω από την εκθετική ανάπτυξη του νέου ιού. Η πανδημία COVID-19 έχει ταξιδέψει τόσο γρήγορα όσο τα καταναλωτικά μας προϊόντα μετακινούνται από το ένα μέρος του κόσμου στο άλλο. Και εξαπλώθηκε ταχύτερα σε πυκνές πόλεις, οδηγώντας σε υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας σε σύγκριση με τις αγροτικές περιοχές.
Η υψηλή πυκνότητα των πόλεων και η αναζήτηση των υψηλότερων δυνατών κερδών από ακίνητα, που έχουν προτεραιότητα έναντι της ποιότητας του χώρου, έχουν επίσης ως αποτέλεσμα την ύπαρξη μεγάλου αριθμού «άρρωστων» και πυκνοκατοικημένων κτιρίων. Τα νοικοκυριά, τα σπίτια και ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα που δεν έχουν επαρκή προσανατολισμό, έκθεση στον ήλιο και φυσικό εξαερισμό, προκαλούν ένα πρόσθετο αποτέλεσμα στον ιό: την επιδείνωση της ψυχικής και σωματικής υγείας των ανθρώπων λόγω του περιορισμού και της απομόνωσης σε πλήρως εσωτερικά και μικροσκοπικά σπίτια. Σήμερα, αυτοί οι τύποι κτιρίων έχουν γίνει ο κανόνας στις πόλεις, οι οποίες φαίνεται επίσης σχεδιασμένες για να αναγκάσουν τους πολίτες τους (ή προϊόντα) να επενδύσουν μεγάλο χρονικό διάστημα στην επίτευξη του προορισμού τους, είτε μέσω δημόσιων είτε ιδιωτικών μεταφορών.
Σχεδιάζοντας το διάγραμμα της συμπεριφοράς του ιού και της εξάπλωσής του στις πόλεις, συνειδητοποιούμε ότι, εκτός από μια κρίση υγείας, αυτό που βιώνουμε σήμερα είναι επίσης μια κρίση σχεδιασμού. Τα απρόβλεπτα προβλήματα υγείας και κοινωνίας που αντιμετωπίζει ο κόσμος μας σήμερα και οι πρόσθετες (πιθανώς πιο σοβαρές) κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις που θα αντιμετωπίσουμε κατά τη διάρκεια και μετά την αποκατάσταση της υγείας μας προτρέπουν να επανεξετάσουμε και να αναδιαρθρώσουμε πολλές από τις σχεδιαστικές παραδόσεις κτιρίων και την ίδια την πόλη, καθώς και τα θεμέλια στα οποία λειτουργούν τις τελευταίες δεκαετίες. Η επανεξέταση του σχεδιασμού συνδυάζοντάς την με την πολυεπιστημονική επιστήμη για να δώσει προτεραιότητα στην ποιότητα ζωής των πολιτών είναι ένας ισχυρός τρόπος για την καινοτομία της αρχιτεκτονικής και, ως εκ τούτου, δημιουργεί μια αλλαγή και θετικό αντίκτυπο στο δομημένο περιβάλλον και την κοινωνία που την κατοικεί.
Η τρέχουσα πανδημία μάς έδειξε ότι η εξάρτηση από εξωτερικά συστήματα δεν είναι ούτε βιώσιμη ούτε ανθεκτική. Το δομημένο περιβάλλον πρέπει να είναι πιο αυτόνομο στην παραγωγή των πόρων που χρειάζεται.
Βιολογία και φύση ως πρότυπο
Μαθαίνοντας από τη (συνθετική) βιολογία και από την ίδια τη φύση, ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός μπορεί να καινοτομεί επαναπροσδιορίζοντας το δομημένο περιβάλλον και τις πόλεις ως ζώντες οργανισμούς. οργανισμοί που μπορούν να φιλτράρουν τον αέρα, αυτορυθμίζουν τη θερμοκρασία τους ή παρέχουν υψηλά επίπεδα οξυγόνου και ποιοτικό αερισμό. Λαμβάνοντας υπόψη ότι παγκοσμίως περίπου επτά εκατομμύρια θάνατοι ανά έτος οφείλονται στις κοινές επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης των νοικοκυριών και του περιβάλλοντος, ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός καλείται να επαναπροσδιορίσει την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων και της πόλης και να δημιουργήσει μια θετική αλλαγή, όχι μόνο στην χωρική ποιότητα αλλά επίσης στη φυσική ευημερία των κατοίκων τους.
Υπάρχουν περισσότερες βιολογικές λειτουργίες που μπορούμε να προσθέσουμε στο δομημένο περιβάλλον μας, όπως η παραγωγή πόρων σε ένα δίκτυο διασυνδεδεμένων κόμβων. Τα κτίρια και οι πόλεις μπορούν να γίνουν fractals υπερ-συνδεδεμένων κυττάρων, ικανά να παράγουν και να παρέχουν πόρους τοπικά, όπως τρόφιμα ή ενέργεια, και να τα κατανέμουν μεταξύ των κυττάρων. Η τρέχουσα πανδημία μάς έδειξε ότι η εξάρτηση από εξωτερικά συστήματα δεν είναι ούτε βιώσιμη ούτε ανθεκτική. Το δομημένο περιβάλλον πρέπει να είναι πιο αυτόνομο στην παραγωγή των πόρων που χρειάζεται και πιο έξυπνο στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί τα «υποπροϊόντα» του, όπως τα απόβλητα. Η φύση, για παράδειγμα, δεν αναγνωρίζει την έννοια «απόβλητα». όλα τα προϊόντα γίνονται πόροι έτσι ώστε ένα άλλο σύστημα να μπορεί να λειτουργεί και να ζει. Το παραγωγικό δομημένο περιβάλλον γίνεται έτσι ένα ζωντανό σύστημα που λειτουργεί σε κυκλικό μεταβολισμό,
Η δέσμευση για φυσικά και οργανικά υλικά
Δεδομένου του γεγονότος ότι τα κτίριά μας σήμερα είναι οι μεγαλύτεροι πομποί CO 2 και καταναλωτές ενέργειας και ότι ο κατασκευαστικός τομέας είναι η μεγαλύτερη πηγή αποβλήτων στον κόσμο, η αρχιτεκτονική καλείται να επαναπροσδιορίσει τον μεταβολισμό των κτιρίων και των πόλεων. Μαθαίνοντας από την επιστήμη των υλικών, ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός μπορεί να προωθήσει τη δημιουργία υγιέστερων εσωτερικών χώρων αποφεύγοντας πλαστικά, μόλυβδο και άλλα τοξικά υλικά που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά στην κατασκευή εσωτερικών χώρων. Νέες ή ανανεωμένες βιολογικές, φυσικές και οργανικές ενώσεις (συμπεριλαμβανομένου του εδάφους, της βιομάζας, των κεραμικών και ορισμένων τύπων ξύλου) μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα του αέρα του εσωτερικού χώρου και να μειώσουν τις αναπνευστικές ασθένειες ενώ συμβάλλουν στην παθητική ψύξη και θέρμανση, μειώνοντας έτσι την ανάγκη αύξησης των ερμητικά σφραγισμένων εσωτερικών χώρων που , με τη σειρά του, μπορεί να οδηγήσει στη συγκέντρωση των ακάρεων σκόνης.
Αντί για συνθετικά υλικά υψηλής κατασκευής, πρέπει να επιμείνουμε σε ένα νέο πρότυπο για δομικά υλικά που προέρχονται από φυσικούς πόρους ή δημιουργούνται από ροές οργανικών αποβλήτων, τα οποία μπορούν να μετατραπούν σε νέους πόρους για τη δημιουργία προϊόντων μηχανικής για κατασκευές και αρχιτεκτονική που συμβάλλουν σε μια νέα αλυσίδα αξίας όπου τα απόβλητα ή το οργανικό περιεχόμενο είναι οι κύριοι πόροι. Πρέπει επίσης να δώσουμε περισσότερη προσοχή στους ντόπιους τεχνίτες ή τις κοινότητες κατασκευαστών και κατασκευαστών που συμβάλλουν στη δημιουργία μιας ποικιλίας τύπων και τεχνικών DIY («κάντε το μόνοι σας») για την παραγωγή νέων ανακυκλωμένων ή φυσικών και βιολογικών ενώσεων. Ενισχυμένο από την κουλτούρα ανοιχτού κώδικα και το Διαδίκτυο, άτομα και τοπικές κοινότητες μπορούν να προσαρμόσουν αυτές τις νέες βιβλιοθήκες υλικών για να φτιάξουν τα δικά τους καταφύγια «κυκλικών» προϊόντων.
Σε μια γρήγορη ψηφιακή κοινωνία, τα δεδομένα που συλλέγονται από δισεκατομμύρια συσκευές και τα ψηφιακά δακτυλικά μας αποτυπώματα είναι το πιο πολύτιμο καύσιμο για τη λειτουργία των μηχανών βιώσιμου σχεδιασμού.
Αλγόριθμοι και συλλογική νοημοσύνη, εργαλεία σχεδιασμού
Τέλος, μπορούμε να μάθουμε από την επιστήμη των δεδομένων και τις κοινωνικές επιστήμες. Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός και η αστική ανάλυση μπορούν να ενσωματώσουν στατιστικά μοντέλα και αλγόριθμους για την πρόβλεψη φαινομένων, συμπεριλαμβανομένων επιδημιών ή φυσικών καταστροφών, μεταξύ άλλων. Το Διαδίκτυο των πραγμάτων, οι τεχνολογίες αισθητήρων και οι εφαρμογές για κινητά έχουν καταστεί ουσιαστικά εργαλεία κατά τη διάρκεια της πανδημικής κρίσης για την παρακολούθηση, την πρόβλεψη και την πρόληψη των επιδημιών ιών. Και μπορούν επίσης να αποτρέψουν άλλες κρίσεις, όπως η κλιματική κρίση. Σε μια γρήγορη ψηφιακή κοινωνία, τα δεδομένα που συλλέγονται από δισεκατομμύρια συσκευές και τα ψηφιακά δακτυλικά μας αποτυπώματα είναι το πιο πολύτιμο καύσιμο για τη λειτουργία των μηχανών βιώσιμου σχεδιασμού.
Αλλά υπάρχουν περισσότερα να μάθουμε αν παρατηρούμε και αναλύουμε την ευφυΐα που ενσωματώνεται στις αποδιοργανωμένες αποφάσεις των χρηστών στο δομημένο περιβάλλον μας. Με την επικάλυψη ποσοτικοποιημένων δεδομένων με ποιοτικά δεδομένα που σχετίζονται με τις επιθυμίες των ανθρώπων, μπορούμε να σχεδιάσουμε λύσεις με βάση τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών για το μελλοντικό μας αστικό περιβάλλον. Επομένως, πρέπει να επενδύσουμε σε μοντέλα συλλογικής νοημοσύνης που υπερβαίνουν τη γνωστική ή την τεχνητή νοημοσύνη. Ο συνδυασμός μεγάλων δεδομένων, τεχνητής νοημοσύνης και ευφυΐας πλήθους ανοίγει μοναδικές ευκαιρίες για ανθρωποκεντρικό σχεδιασμό και συν-δημιουργία, και οδηγεί σε προσαρμοστικό σχεδιασμό σε πραγματικό χρόνο που βοηθά τόσο τους ανθρώπους όσο και τις στρατηγικές ανθεκτικότητας στο περιβάλλον στο οποίο ζουν.
Ο σχεδιασμός και ο σχεδιασμός πρέπει να θέσουν τις σωστές ερωτήσεις για να επιφέρουν ριζικές θετικές επιπτώσεις στον τρόπο που ζούμε και αλληλεπιδρούμε.
Τώρα καλούμαστε να αλλάξουμε την έννοια της υλοποίησης, της διαχείρισης και της κατασκευής του δομημένου μας περιβάλλοντος. Η έννοια των «ανθεκτικών και καταναλώσιμων κτιρίων και πόλεων» πρέπει να δώσει τη θέση σε χτισμένους χώρους που παράγουν, διαχειρίζονται και επαναχρησιμοποιούν ή μεταμορφώνουν πόρους και που λειτουργούν σε συμβίωση με τους χρήστες και το περιβάλλον τους. Καλούμαστε επίσης να ερμηνεύσουμε την τρέχουσα κρίση υγείας ως κρίση σχεδιασμού, με τη δημιουργικότητα και την καινοτομία στην καρδιά του δομημένου περιβάλλοντος και των πόλεών μας. Σήμερα, οι πόλεις και τα κτίρια που σχεδιάζουμε και χτίζουμε διαμορφώνουν τους πολίτες και την κοινωνία μας. Αντί να εξερευνούμε μόνο στρατηγικές και τεχνολογίες για την πρόβλεψη εστιών ή για την παρακολούθηση της κοινωνίας, ο σχεδιασμός μπορεί να αναζητά την καινοτομία, θέτοντας τις σωστές ερωτήσεις για να επιφέρουν ριζικό θετικό αντίκτυπο στον τρόπο που ζούμε και αλληλεπιδρούμε σήμερα.
Ο σχεδιασμός και οι πολυεπιστημονικές τεχνολογίες καθίστανται συνεπώς σύμμαχοι σε μια άνευ προηγουμένου μάχη για την αποκατάσταση των επιπτώσεων του αντίκτυπου της κατασκευής μας σε έναν κόσμο που με τη σειρά του αλλάζει με ρυθμούς που δεν είχαμε φανταστεί ποτέ πριν.
References
- Jacobs, J., The Death and Life of Great American Cities. Vintage, New York, 1992 (originally published in 1961). Spanish edition: Muerte y vida de las grandes ciudades. Capital Swing, 2011.
- Surowiecki, J., The Wisdom of Crowds. Anchor, New York, 2005. Spanish edition: Cien mejor que uno. Urano, 2005.
- Markopoulou A., Yuan P., “Design Integration: Global Technological Advancement and Local Culture” in Sheil B., Ramsgaard Thomsen M., Tamke M and Hanna S. (eds.) Design Transactions: Rethinking Information Modelling for a New Material Age. UCL Press, London, 2020 (pp. 92-98).
- McDonough, W. and Braungart, M., Cradle to Cradle: Remaking the Way We Make Things. North Point Press, New York, 2002. Spanish edition: Cradle to cradle. Rediseñando la forma en que hacemos las cosas de la cuna a la cuna. McGraw-Hill, 2005.
- Pauli, G., The Blue Economy: 10 Years, 100 Innovations, 100 Million Jobs. Paradigm Publications, Taos, 2010. Spanish edition: La economía azul / The Blue Economy: 10 años, 100 innovaciones, 100 millones de empleos. Tusquets, 2011.
- Armstrong R., Soft Living Architecture, An Alternative View of Bio-informed Practice, Bloomsbury Visual Arts, London, 2018.
- Gausa, M., Markopoulou, A., Vivaldi, J., Black Ecologies. Actar Publishers, Barcelona, 2020.
Digital resources
- Ellen MacArthur Foundation 2012, “Towards the Circular Economy: an economic and business rationale for an accelerated transition” in Journal of Industrial Ecology, Isla de Wight, consulted on 4 February 2020, .
- Directive 2010/31/EU of the European Parliament and of the Council on the energy performance of buildings, Official Journal of the European Union, Spanish version consulted on 4 February 2020.
