Από 01/01/2019 όλα τα νέα δημόσια κτίρια και από 01/01/2021 το σύνολο των νέων κτιρίων θα πρέπει να είναι «Σχεδόν Μηδενικής Κατανάλωσης Ενέργειας».
των Θ. Τζογάνη & Σ. Μακρίδη*
Για τον χαρακτηρισμό ενός κτιρίου ως Κτίριο με Σχεδόν Μηδενική Κατανάλωση Ενέργειας (ΚΣΜΚΕ), πρέπει:
α) να κατατάσσεται τουλάχιστον στην ενεργειακή κατηγορία Α, αν είναι νέο κτίριο
β) να κατατάσσεται τουλάχιστον στην ενεργειακή κατηγορία Β+, αν είναι υφιστάμενο κτίριο.
Βάσει των παραπάνω, θα περίμενε κάποιος τα προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας στον κτιριακό τομέα να στοχεύουν στην δραστική μείωση καταναλισκόμενης ενέργειας των υφιστάμενων κτιρίων με ταυτόχρονη αναβάθμιση στις υψηλότερες ενεργειακές κατηγορίες.
Δυστυχώς, η πραγματικότητα διαψεύδει το αυτονόητο αν λάβουμε υπόψη το πρόγραμμα «Εξοικονομώ κατ΄ οίκον» το οποίο αφορά στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και το οποίο έχει ξεκινήσει από το 2012 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Οι σημαντικότερες στρεβλώσεις που καθιστούν το πρόγραμμα αυτό μη αποδοτικό είναι οι ακόλουθες:
§ Ο στόχος ενεργειακής αναβάθμισης των κατοικιών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα είναι ανεπαρκής. Χαρακτηριστικά να αναφέρουμε ότι για την πλειοψηφία των ωφελουμένων (κατηγορίες με χαμηλό εισόδημα & αντίστοιχα υψηλή επιδότηση) απαιτείται η επίτευξη ετήσιας εξοικονόμησης πρωτογενούς ενέργειας κατ’ ελάχιστον ίση με το 40% της κατανάλωσης (kWh/m2) του κτηρίου αναφοράς (προ παρεμβάσεων). Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι ένα κτίριο προ και μετά των παρεμβάσεων μπορεί να παραμείνει στην χειρότερη ενεργειακή κατηγορία (Η) ή μπορεί κάποια κατοικία να πετύχει τον ενεργειακό στόχο του προγράμματος αποκλειστικά και μόνο με την αντικατάσταση κουφωμάτων ή μόνο με την τοποθέτηση ενός ηλιακού θερμοσίφωνα.
§ Το κριτήριο υπαγωγής ενός υποψηφίου στο πρόγραμμα είναι η σειρά προτεραιότητας. Λαμβάνοντας υπόψη αφενός μεν ότι είμαστε στο κατώφλι του 2020, αφετέρου δε την αναγκαιότητα δραστικής μείωσης της ενέργειας που καταναλώνουν τα κτίρια, το κριτήριο αυτό είναι επιεικώς απαράδεκτο τη στιγμή μάλιστα που είναι διαθέσιμα αρκετά εναλλακτικά αντιπροσωπευτικά κριτήρια όπως:
– Η εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας ανά m2 ωφέλιμης επιφάνειας κτιρίου.
– Ο λόγος εξοικονόμησης πρωτογενούς ενέργειας ανά m2 ωφέλιμης επιφάνειας κτιρίου προς το κόστος επεμβάσεων.
– Ο αριθμός των ενεργειακών κατηγοριών που ανεβαίνει το κτίριο.
§ Οι επιλέξιμες παρεμβάσεις του προγράμματος επί της ουσίας παραμένουν οι ίδιες (με μικρές αλλαγές) από το 2012 και μετά. Αδιαμφισβήτητα, η εξωτερική θερμομόνωση κτιριακού κελύφους, η αντικατάσταση κουφωμάτων, η αναβάθμιση του συστήματος θέρμανσης και η εγκατάσταση ηλιακού θερμοσίφωνα είναι παραδοσιακές επεμβάσεις που εξασφαλίζουν σημαντική εξοικονόμηση ενέργειας. Ωστόσο, είναι αναντίστοιχη η επιλεξιμότητα αντικατάστασης ενός λέβητα πετρελαίου με την απουσία της γεωθερμίας, των οικιακών ανεμογεννητριών ή ενός πληροφοριακού συστήματος ολοκληρωμένης διαχείρισης των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων κατοικιών. Το πρόγραμμα επομένως υστερεί σε μεγάλο βαθμό στην επικαιροποίηση των επιλέξιμων παρεμβάσεων εξοικονόμησης ενέργειας βάσει των εξελίξεων στις τεχνολογίες παραγωγής, αποθήκευσης, εξοικονόμησης ενέργειας και ενσωμάτωσης των ΑΠΕ στον οικιακό τομέα.
Συμπερασματικά, τα προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας στον κτιριακό τομέα θα πρέπει να είναι συμβατά με το εθνικό σχέδιο δράσης για την εξοικονόμηση ενέργειας και τους αντίστοιχους στόχους που έχουν τεθεί βάσει των κοινοτικών οδηγιών. Ασφαλώς και η ανάπτυξη τεχνικών επαγγελμάτων που δραστηριοποιούνται στο πεδίο εξοικονόμησης ενέργειας είναι σημαντική, προφανώς και η απορρόφηση κοινοτικών κονδυλίων έχει βαρύνουσα σημασία ιδίως στην οικονομική συγκυρία που βιώνουμε, ωστόσο η δομή, το περιεχόμενο, οι παράμετροι, οι στόχοι των προγραμμάτων αυτών θα πρέπει να οριοθετούνται από την προσπάθεια της μέγιστης εξοικονόμησης ενέργειας με την χρήση ορθολογικών κριτηρίων. Επιπρόσθετα, καινοτόμες λύσεις, πρακτικές και τεχνολογίες που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια και αφορούν την εξοικονόμηση ενέργειας δεν είναι δυνατόν να απουσιάζουν από την υλοποίηση της ενεργειακής πολιτικής. Στην κατεύθυνση αυτή θα βοηθούσε ιδιαίτερα η κλιμακωτή επιδότηση των επιλέξιμων παρεμβάσεων, με τις καινοτόμες και πλέον σύγχρονες να έχουν το μεγαλύτερο ποσοστό επιδότησης σε σχέση με κάποιες ‘’παραδοσιακές’’. Καθίσταται με αυτό τον τρόπο ελκυστική στους δυνητικούς ωφελούμενους των προγραμμάτων αυτών η επιλογή καινοτόμων και πρωτοποριακών τεχνολογιών και αυξάνεται η διείσδυση τους στην αγορά συστημάτων και τεχνολογιών εξοικονόμησης ενέργειας.
Οι προτάσεις μας έχουν υποβληθεί και στη νέα πρόταση του ΕΛΙΔΕΚ για την Επιστήμη και κοινωνία «Κόμβοι Έρευνας, Καινοτομίας και Διάχυσης» με την συνεργασία της ομάδας με τον Νεκτάριο Κριμάτογλου – ειδικό πολιτικό μηχανικό – στο εξοικονομώ κατ’ οίκον.
—————–
*Ο κ. Θεόδωρος Τζογάνης είναι Μηχανολόγος Μηχανικός, Ενεργειακός Επιθεωρητής, υποψήφιος Διδάκτορας του τμήματος Μηχανικών Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Πατρών
*Ο κ. Σοφοκλής Μακρίδης είναι αναπληρωτής καθηγητής στο τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Πατρών
