«Θα με εξέπληττε εάν στα επόμενα πέντε χρόνια δεν αναφερόμασταν στην Αθήνα ως ένα οικοσύστημα τεχνολογικών startups», είπε «με το καλημέρα σας» στην «Κ» ο Ντέιβιντ Ρόουαν, ένας από τους κορυφαίους ειδικούς παγκοσμίως στο πώς η τεχνολογία αναδιαμορφώνει τον κόσμο γύρω μας και συγγραφέας τού «Non-Bullshit Innovation: Radical Ideas from the World’s Smartest Minds» (σε ελεύθερη απόδοση «Μη βλακώδης καινοτομία: ριζοσπαστικές ιδέες από τα εξυπνότερα μυαλά του κόσμου», εκδ. Penguin), που ήδη θεωρείται κάτι σαν «Βίβλος» της σύγχρονης εταιρικής καινοτομίας. Ο Ρόουαν φυσικά παραμένει πάντα δημοσιογράφος –υπήρξε ιδρυτής και αρχισυντάκτης επί μία δεκαετία του βρετανικού WIRED, αρθρογράφος των Times, GQ κ.ά.– και γνωρίζει ότι αυτό που «καίει» σήμερα τους Ελληνες είναι εάν υπάρχει προοπτική. Η «διάγνωση» του ειδικού λοιπόν είναι ότι… θα έχουμε αν προσέχουμε.
«Η καινοτομία πηγάζει από αληθινές ανάγκες και η Ελλάδα αναδύεται από μια περίοδο κρίσης. Υπάρχει κίνητρο να χτιστεί μια νέα γενιά εταιρειών που χρησιμοποιούν τα νέα τεχνολογικά εργαλεία», μας είπε σε τηλεφωνική συνέντευξη, λίγες ημέρες πριν από την ομιλία του στο συνέδριο του ΣΕΤΕ («Redefining Realities: #someREACTdifferent», 17/10, Hilton).
«Ταξιδεύω συχνά στην Ελλάδα, μπορεί 7-8 φορές τον χρόνο, και παρατηρώ την αρχή ενός ισχυρού tech οικοσυστήματος, αλλά βλέπω και ότι παραδοσιακές επιχειρήσεις, από τις μεγάλες βιομηχανίες μέχρι τις τηλεπικοινωνίες και τις επιχειρήσεις media, προσπαθούν συνεχώς να βρίσκουν νέα μοντέλα, νέες ροές εσόδων».
Για τις ανάγκες του «Non-Bullshit Innovation», ο Ρόουαν πήρε 130 αεροπλάνα μέσα σε ένα χρόνο, ταξιδεύοντας από το Περού ώς την Αυστραλία και από την Κίνα ώς την Εσθονία, μιλώντας με τους ιδρυτές των WhatsApp, LinkedIn, Google, Didi, Spotify, Xiaomi, Nest, Twitter και αναρίθμητων φιλόδοξων startup σε μια αναζήτηση του τι συνιστά αληθινή καινοτομία. «Ο ορισμός της είναι σχετικά απλός. Είναι να χρησιμοποιείς νέο τρόπο σκέψης και νέα εργαλεία, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, για να δημιουργήσεις προστιθέμενη αξία. Δεν είναι κάποια μυστική φόρμουλα».
Ο ορισμός δεν αφορά μόνο επιχειρήσεις, αλλά και κυβερνήσεις. Ενα κεφάλαιο του βιβλίου είναι αφιερωμένο στην Εσθονία, όπου τα τελευταία χρόνια συντελέστηκε ένα τεχνολογικό θαύμα, με το 99% των υπηρεσιών που αφορούν το Δημόσιο να παρέχονται στους πολίτες online. Αναφέρουμε στο Ρόουαν ότι ο αρχιτέκτονας της ψηφιακής επανάστασης στην Εσθονία, Τόμας Χέντρικ Ιλβες, συμμετέχει στην επιτροπή ξένων εμπειρογνωμόνων που συγκροτεί ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Κυριάκος Πιερρακάκης με στόχο τη δική μας ψηφιακή μεταρρύθμιση, αλλά το γνώριζε ήδη. Φυσικά. «Πώς μπορεί μια κυβέρνηση να καλλιεργήσει την καινοτομία;», ρωτάμε.
«Οι επιχειρηματίες θέλουν λίγα πράγματα από τις κυβερνήσεις, ένα φορολογικό σύστημα που κάνει τη δουλειά τους ανταγωνιστική και θελκτική στους επενδυτές που θα αναλάβουν το ρίσκο να ρίξουν λεφτά σε μια εταιρεία πρώιμου σταδίου. Θέλουν επίσης ισχυρή τεχνολογική εκπαίδευση, ώστε να “παράγονται” οι απόφοιτοι που θα χτίσουν τις επιχειρήσεις του μέλλοντος και θέλουν και κάποια σημάδια από τις κυβερνήσεις ότι τιμούν την επιχειρηματικότητα, ότι τιμούν τους ανθρώπους που χτίζουν επιτυχημένες επιχειρήσεις. Μετά, θέλουν την κυβέρνηση να μην είναι στα πόδια τους. Δεν θέλουν πολλή γραφειοκρατία, δεν θέλουν πολλές ρυθμίσεις που θα πνίξουν τις επιχειρήσεις σε πρώιμο στάδιο. Γιατί είμαστε σε μια πολύ ανταγωνιστική παγκόσμια αγορά, όλοι οι καταναλωτές βρίσκονται στο ίδιο δίκτυο. Αν μια startup στην Αθήνα βρίσκει δυσκολίες να βγάζει προϊόντα το ίδιο ανταγωνιστικά όπως μία εταιρεία στο Βερολίνο, θα χάσει. Και επίσης το ταλέντο θα φύγει από την Ελλάδα για να πάει κάπου αλλού».
Η περίπτωση του Λονδίνου
Οπως λέει, όταν πριν από εννέα χρόνια η βρετανική κυβέρνηση συνειδητοποίησε ότι υπήρχε στο Λονδίνο μια δραστήρια ομάδα τεχνολογικών επιχειρηματιών (μεταξύ άλλων, εκεί ήταν η έδρα του Skype), δημιούργησε ένα φορολογικό περιβάλλον που θα επέτρεπε να ευδοκιμήσουν. Πράγματι, το Λονδίνο απέκτησε ένα από τα ταχύτερα αναπτυσσόμενα συμπλέγματα τεχνολογικών εταιρειών στην Ευρώπη.
«Εκτοτε… κάναμε κάποια πολιτικά λάθη που είπαν στους επιχειρηματίες να πάνε αλλού. Είναι κρίμα, αλλά πάντως είναι μία ευκαιρία για πόλεις όπως η Αθήνα. Αλλωστε, έχετε τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της πολύ καλής τεχνολογικής εκπαίδευσης και μιας λαμπρής διασποράς, ανθρώπους που πήγαν αλλού να χτίσουν τις καριέρες τους. Εάν μπορούσατε να κάνετε ορισμένους να επιστρέψουν… Η καινοτομία έρχεται όταν άνθρωποι με διαφορετικές ιδέες εργάζονται μαζί. Αν πάρεις κάποιον που έχει μάθει να δουλεύει στη Σίλικον Βάλεϊ ή στο Λονδίνο και τον βάλεις δίπλα σε ανθρώπους από την Αθήνα, τότε μπορεί να γίνει κάτι μαγικό».
Το «κλειδί»
Η καινοτομία δεν είναι δουλειά ενός ανθρώπου ή ενός τμήματος, λέει ο Βρετανός γκουρού της καινοτομίας Ντέιβιντ Ρόουαν. «Βλέπω πολλές εταιρείες να ορίζουν “διευθυντή καινοτομίας” νομίζοντας ότι έτσι θα λύσουν το πρόβλημα. Δεν πάει έτσι. Η καινοτομία σχετίζεται με την ίδια την επιχείρηση, με το ποιος είναι ο σκοπός ύπαρξής της και με το πώς θα προσαρμόσεις τα νέα τεχνολογικά εργαλεία στις νέες απαιτήσεις των πελατών ώστε να συνεχίσεις να υπηρετείς αυτόν τον σκοπό. Ολο αυτό πρέπει να προέλθει από την ηγεσία και όχι να γίνει το πρόβλημα κάποιου σε ένα τμήμα καινοτομίας. Εάν δεν αλλάξουν η νοοτροπία και η κουλτούρα ολόκληρου του οργανισμού, είναι λιγότερο πιθανό αυτός να επιβιώσει». Για τον ίδιο, η προσαρμοστικότητα είναι το κλειδί. «Οι επιχειρηματίες έχουν συχνά μεγάλα όνειρα τα οποία συγκρούονται με την πραγματικότητα. Η πραγματικότητα κερδίζει πάντα. Είτε προσαρμόζεσαι σε αυτή είτε μένεις με όνειρα που ποτέ δεν θα γίνουν μια βιώσιμη, επικερδής δραστηριότητα. Αν κάτι έχω μάθει μιλώντας με άπειρους επιχειρηματίες είναι ότι το δυσκολότερο πράγμα είναι να καταλάβεις εάν το προϊόν σου το χρειάζεται η αγορά».
