To επίσημο restart για τον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου σηματοδοτεί η σημερινή ετήσια δημοπρασία, η πρώτη με το νέο καθεστώς των μειωμένων ταριφών και μακράς διάρκειας προϊόντων που συμφωνήθηκε προ μηνών με την Κομισιόν, και η οποία αποτελεί crash test ως προς το πόσο ανταγωνιστικός έχει γίνει έναντι των άλλων οδεύσεων.
Το στοίχημα θα κριθεί όχι μόνο από τα πολύ χαμηλά πλέον κόστη διαμετακόμισης της διαδρομής Ελλάδας- Ουκρανίας, που μετά και το «ψαλίδι» στο ρουμανικό τμήμα έχουν πέσει στα 5,85 ευρώ/MWh και θεωρούνται από τα πιο χαμηλά πανευρωπαϊκά, όσο κυρίως από τη ζήτηση που θα εκφράσουν τόσο το Κίεβο, προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες του επόμενου χειμώνα, όσο και άλλες χώρες.
Αλλωστε το νέο καθεστώς επιτρέπει πλέον στους traders να κλειδώσουν δυναμικότητα σε όλα τα διασυνοριακά σημεία των χωρών που παρεμβάλλονται μεταξύ της αφετηρίας, δηλαδή της Ελλάδας και του τέλους, δηλαδή της Ουκρανίας.
«Η δική μας διαδρομή προς την Ουκρανία θεωρείται πλέον η 3η φθηνότερη πανευρωπαϊκά, ωστόσο το Κίεβο δεν είναι η μόνη αγορά-στόχος. Για την ελληνική πλευρά, επιτυχία πρέπει να θεωρείται η αύξηση των εξαγωγών γενικότερα», σχολιάζουν στελέχη με γνώση των διεργασιών.
Σε κάθε περίπτωση, πέραν της βέβαιης συμμετοχής της Bulgargaz, όσο και της ΔΕΠΑ, όπως είχε δηλώσει πρόσφατα ο επικεφαλής της Κωσταντίνος Ξιφαράς, η επιτυχία θα κριθεί από τις ποσότητες της δημοπρατούμενης δυναμικότητας (γύρω στις 100 GWh) που θα δεσμευθούν, αλλά και την τυχόν προσέλκυση νέων παικτών, πέραν των ήδη γνωστών.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις πηγών του ΔΕΣΦΑ αλλά και την προ εβδομάδων τοποθέτηση της ίδιας της Atlantic SEE (60% AKTOR, 40% ΔΕΠΑ), η δέσμευση του δημοπρατούμενου capacity μέσω της πύλης του Σιδηροκάστρου αναμένεται να κυμανθεί μεταξύ 30%-50%, με πιθανούς πελάτες από Βουλγαρία, Ρουμανία και Ουκρανία.
Αν επαληθευτούν οι εκτιμήσεις, θα μιλάμε για δέσμευση ποσοτήτων μεταξύ 30 και 50 GWh, που ναι μεν δεν θεωρείται ιδιαίτερα μεγάλη, ωστόσο, όπως σχολιάζουν παράγοντες της αγοράς, δεν πρέπει να παραγνωρίζονται οι παρακάτω παράγοντες.
Ο ανταγωνισμός των διαδρομών
Πρώτον, ότι η φετινή περίοδος αντιμετωπίζεται ως προπαρασκευαστική ενόψει της χρονιάς αερίου 2027-2028, όταν και ολοκληρώνεται η απεξάρτηση της περιοχής από τις ρωσικές προμήθειες φυσικού αερίου.
Δεύτερον, ότι το εύρος του ανταγωνισμού είναι τεράστιο, ανεξάρτητα από τις βελτιώσεις που έχουν γίνει ώστε να καταστήσουν τον Κάθετο Διάδρομο πιο ελκυστικό για τους traders και τους αγοραστές.
Το δείχνει το γεγονός ότι οι ετήσιες δημοπρασίες που διεξάγονται σήμερα πανευρωπαϊκά, από το Νότο προς τον Βορρά και από τη Δύση προς την Ανατολή, είναι παρά πολλές, όπως τις καταγράφει σε αναλυτικό της σημείωμα η δημοσιογράφος του ICIS, Aura Sabadus.
Τόσο αυτές που αφορούν τις οδεύσεις Δανία – Πολωνία, Λιθουανία – Πολωνία, Γερμανία – Πολωνία και Γερμανία – Τσεχία, όσο και στη δική μας γειτονιά, δηλαδή μεταξύ Κροατίας – Ουγγαρίας, Ελλάδας – Βουλγαρίας, αλλά και μέσω του TurkStream, δηλαδή της διαδρομής Τουρκίας/Ρωσίας – Βουλγαρίας.
Στην πραγματικότητα, από τον Μάρτιο και μετά, οπότε και οι Διαχειριστές των χωρών του Κάθετου Διαδρόμου συμφώνησαν με την Κομισιόν πάνω σε ένα πιο ελκυστικό πλαίσιο, το έργο έπαψε να λειτουργεί με ένα ειδικό καθεστώς, κατ’ εξαίρεση του κοινοτικού πλαισίου.
Δεν αποτελεί πλέον μια ειδική περίπτωση -όπως αρχικά, για την κάλυψη των αναγκών της Ουκρανίας τον περυσινό χειμώνα- παρά έχει ενταχθεί κανονικά στο ευρωπαϊκό σύστημα, όπου ανταγωνίζονται μεταξύ τους πάμπολλες διαδρομές μεταφοράς LNG για το ποια θα αποδειχθεί η πιο φθηνή και ελκυστική για τους traders και αγοραστές του αερίου.
Ο παράγοντας Turkstream
Ενας τρίτος παράγοντας με ενδιαφέρον αφορά την ανταπόκριση που θα υπάρξει για τη δέσμευση ποσοτήτων μέσω του Turkstream. Αν και βρίσκεται σε εξέλιξη η σταδιακή απαγόρευση των ρωσικών ροών, ωστόσο όσες εταιρείες έχουν σε ισχύ μακροπρόθεσμα συμβόλαια με τη Gazprom -και στη γειτονιά μας είναι αρκετές- μπορούν ακόμη να δεσμεύσουν κανονικά χωρητικότητα στον TurkStream. Αλλωστε η οριστική απαγόρευση των ρωσικών ροών στην ΕΕ τίθεται σε ισχύ στις 30 Σεπτεμβρίου 2027.
Και όπως δείχνει και η τελευταία έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER), το ρωσικό αέριο δείχνει ανθεκτικό. Στο πρώτο πεντάμηνο του 2026, οι εισαγωγές ρωσικού αερίου μέσω αγωγών αυξήθηκαν κατά 7% σε ετήσια βάση, ενώ οι εισαγωγές ρωσικού LNG ενισχύθηκαν κατά 11%.
Ο ανταγωνισμός στις ταρίφες
Τα παραπάνω δείχνουν το γιατί η σημερινή δημοπρασία στον Κάθετο Διάδρομο, δηλαδή στον άξονα Νότου – Βορρά, είναι σημαντική και για συμβολικούς λόγους. Ταυτόχρονα, η έκταση της συμμετοχής θα δείξει και τον αντίκτυπο που έχει η γενναία μείωση στα κόστη μεταφοράς, που από 9,39 ευρώ/MWh μέχρι πριν από ένα μήνα, έχει πέσει κάτω των 6 ευρώ.
Στο γήπεδο του ανταγωνισμού, με αιχμή τα όλο και χαμηλότερα κόστη διαμετακόμισης αλλά και την αύξηση της δυναμικότητας, προκειμένου να προσελκύσουν αμερικανικό LNG «παίζουν» όλες οι χώρες ανεξαρτήτως διαδρομής. Ενδεικτικά:
- Στον βαλτικό αγωγό Baltic Pipe που συνδέει τη Δανία με την Πολωνία, ο Δανός Διαχειριστής «ψαλίδισε» 27% τις ταρίφες του.
- Στα σύνορα Γερμανίας – Τσεχίας (σημείο Brandov) η δυναμικότητα εισαγωγών έχει αυξηθεί σε 200 GWh/ημέρα (για bundled προϊόντα, όταν μπορεί κανείς να δεσμεύσει capacity ταυτόχρονα σε παραπάνω από ένα σημεία) και 1.299 GWh/ημέρα (non bundled προϊόντα).
- Στα σύνορα Πολωνίας – Γερμανίας, οι σταθμοί Yamal και Ontras-Gaz-System θα συγχωνευθούν σε έναν εικονικό σημείο συναλλαγών (Virtual Interconnection Point – VIP) και θα ενοποιηθούν τα τιμολόγια.
- Η Ουκρανία προσφέρει συνδυαστικά bundled προϊόντα στα σημεία διασύνδεσης με Ουγγαρία – Μολδαβία – Ρουμανία για πρώτη φορά.
- Η Ρουμανία προσφέρει εξαγωγική δυναμικότητα σε ανταγωνιστικά κόστη προς στην Ουκρανία για πρώτη φορά.
