Ένα σημαντικό βήμα, για την αποκατάσταση μέρους του συλλογικού εργατικού δικαίου που ίσχυε πριν από την εφαρμογή των μνημονίων, για θέματα όπως η προστασία των προβλέψεων μιας Συλλογικής Σύμβασης μετά τη λήξη της και έως ότου υπογραφεί κάποια νέα, αλλά και η επέκταση μιας υπογραφείσας σύμβασης, στο σύνολο των εργαζόμενων του κλάδου, έγινε χθες, με την υπογραφή της Εθνικής Κοινωνικής Συμφωνίας.
Η υπογραφή μπορεί να μπήκε χθες, όμως οι συζητήσεις και διαπραγματεύσεις διήρκησαν τουλάχιστον 7 μήνες, πολλές φορές μάλιστα εν μέσω εντάσεων και διαφωνιών, όμως τελικά, μετά από αμοιβαίες υποχωρήσεις, προέκυψε μια συμφωνία που χαρακτηρίστηκε από τους υπογράφοντες ιστορική.
Και όπως κάθε συμφωνία που αποτυπώνεται στα χαρτιά, μένει να κριθεί στην πράξη, καθώς βάζει στο προσκήνιο των εξελίξεων την ικανότητα των Συνδικαλιστικών Οργανώσεων, εργαζομένων και εργοδοτών να συνάψουν Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας που θα καλύπτουν εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενους.
Άλλωστε, πρακτικά, οι εργαζόμενοι του ιδιωτικού τομέα δεν θα δουν άμεσα κάποια αλλαγή στους μισθούς τους. Ούτε θα επανέλθουν επιδόματα που κόπηκαν κατά τα μνημονιακά χρόνια, ούτε θα υπογραφούν αυτόματα ΣΣΕ που θα προβλέπουν εξαιρετικά υψηλά ποσοστά αυξήσεων στους μισθούς.
Αλλά θα γίνουν πιο εύκολες και πιο ουσιαστικές οι διαπραγματεύσεις, προκειμένου να δείξει ο καθένας -εργοδότες, εργαζόμενοι αλλά και κυβέρνηση-, εάν είναι ουσιαστική η διάθεση να συμβάλουν θεσμικά και ουσιαστικά στην προσπάθεια αύξησης του διαθέσιμου εισοδήματος των εργαζομένων, παράλληλα με την αύξηση της παραγωγικότητας για τις επιχειρήσεις.
Αναλυτικά, οι αλλαγές που αποτυπώθηκαν σε πάπυρο και θα παρουσιαστούν εντός του Δεκεμβρίου στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης που έχει δεσμευθεί να ανακοινώσει η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως (βάσει της κοινοτικής Οδηγίας για επαρκείς κατώτατους μισθούς), προκειμένου στις αρχές του 2026 να συμπεριληφθούν και σε νομοσχέδιο, αφορούν τους εξής άξονες:
Άξονας 1ος: Αλλαγές στην επέκταση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας ώστε πολλοί περισσότεροι εργαζόμενοι να καλύπτονται από αυτές. Σήμερα, εκτιμάται ότι μόλις 1 στους 5 εργαζόμενους, ήτοι περίπου 20%, καλύπτεται από κάποια ΣΣΕ και στόχος είναι το ποσοστό αυτό να αυξηθεί στο 80%. Όπως άλλωστε έχει διαπιστωθεί, όσοι εργαζόμενοι καλύπτονται από ΣΣΕ, αμείβονται σημαντικά υψηλότερα από όσους δεν καλύπτονται, που είναι και η συντριπτική πλειοψηφία. Στην κατεύθυνση αυτή:
α) μειώνεται στο 40% η πρόβλεψη πως μια ΣΣΕ μπορεί να επεκταθεί μόνο εφόσον δεσμεύει εργοδότες που απασχολούν ποσοστό μεγαλύτερο του 50% των εργαζομένων του κλάδου ή του επαγγέλματος.
β) δημιουργείται νέα δυνατότητα για την επέκταση Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας, καθώς το ποσοτικό κριτήριο του 40% δεν θα εξετάζεται καθόλου όταν τη Συλλογική Σύμβαση Εργασίας συνυπογράφουν Εθνικοί Κοινωνικοί Εταίροι, δηλαδή η ΓΣΕΕ και κάποιος από τους υπόλοιπους θεσμικούς συνομιλητές, δηλαδή ΣΕΒ, ΓΣΕΒΕ, ΕΣΕΕ, ΣΕΤΕ ή ΣΒΒΕ.
Έτσι, θα «ξεμπλοκάρουν» συζητήσεις μεταξύ των εκπροσώπων ενός κλάδου και της αντίστοιχης π.χ. ομοσπονδίας εργαζομένων, με την παρέμβαση των τριτοβάθμιων συνδικαλιστικών οργανώσεων. Ήδη, υπάρχουν 15 κλαδικές ΣΣΕ που έχουν κατατεθεί στο Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας (ΑΣΕ) με αίτημα για επέκταση στο σύνολο των εργαζομένων στους κλάδους που αφορούν, όμως οι εργοδοτικές οργανώσεις δεν εκπροσωπούν το 50% των εργαζομένων, με αποτέλεσμα να παραμένουν στο συρτάρι του υπουργείου Εργασίας.
Από τις αρχές Ιανουαρίου (μετά την ψήφιση του νόμου), εφόσον επανακατατεθούν οι συγκεκριμένες ΣΣΕ, υπογεγραμμένες από τη ΓΣΕΕ και κάποιον εκπρόσωπο των εργοδοτών, θα επεκταθούν, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το 40%.
γ) δίνεται η δυνατότητα στη ΓΣΕΕ να μπορεί να συνάπτει ή να συνυπογράφει κλαδικές Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας επικουρικά εφόσον προσκληθεί από μέλος της να το κάνει. Για την πρόβλεψη αυτή, υπήρξαν αντιδράσεις κυρίως από Σωματεία Εργαζομένων που έχουν στην πλειοψηφία παρατάξεις με μικρή δύναμη στους κόλπους της ΓΣΕΕ…
δ) Προβλέπεται απλοποίηση των διαδικασιών για εγγραφή στα μητρώα οργανώσεων εργαζομένων και εργοδοτών (ΓΕΜΗΣΟΕ και ΓΕΜΗΟΕ αντίστοιχα) ώστε να ενισχυθεί η εγγραφή σε αυτά και κατά συνέπεια η δυνατότητα επέκτασης συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Σήμερα, λόγω τεχνικών και γραφειοκρατικών προβλημάτων, πολλές συνδικαλιστικές οργανώσεις έχουν μείνει εκτός μητρώου, ενώ δεν είναι σπάνιες και οι περιπτώσεις που τεχνιέντως εργοδοτικές οργανώσεις μένουν εκτός Μητρώου, προκειμένου να μη δεσμεύονται από την όποια συμφωνία.
Άξονας 2ος: Παρέχεται πλήρης προστασία των εργαζομένων μετά τη λήξη των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας και μέχρι την υπογραφή νέας Συλλογικής ή Ατομικής σύμβασης. Στην πράξη, όλοι οι όροι μιας ΣΣΕ εξακολουθούν να ισχύουν και μετά τη λήξη της.
Αρχικά, δίνεται μία παράταση τριών μηνών στη διάρκειά της και στη συνέχεια, εξακολουθούν να ισχύουν όλοι οι όροι της ΣΣΕ, μέχρι τη σύναψη νέας συλλογικής ή ατομικής σύμβασης εργασίας. Καταργείται δηλαδή η μνημονιακή ρύθμιση για τη μερική μετενέργεια που ισχύει από το 2012 και επαναφέρεται το προμνημονιακό καθεστώς της πλήρους μετενέργειας. Επίσης, καλύπτονται από τη Συλλογική Σύμβαση Εργασίας και όσοι εργαζόμενοι προσλαμβάνονται κατά την τρίμηνη παράτασή της.
Άξονας 3ος: Θεσπίζονται ταχύτερες διαδικασίες για την επίλυση διαφορών μέσω του Οργανισμού Μεσολάβησης και Διαιτησίας (ΟΜΕΔ). Συγκεκριμένα, προβλέπεται ένας μηχανισμός προελέγχου των προϋποθέσεων που ήδη ισχύουν για τη μονομερή προσφυγή στη Μεσολάβηση και στη Διαιτησία από τριμελή επιτροπή που θα συσταθεί στον Οργανισμό. Επίσης, καταργείται ο δεύτερος βαθμός διαιτησίας του ΟΜΕΔ για τη γρηγορότερη επίλυση διαφορών, ενώ διατηρείται η δυνατότητα δικαστικής προσβολής της διαιτητικής απόφασης.
