Το Πληροφοριακό Σύστημα για την Οριοθέτηση των Υδατορεμάτων, που εντάσσεται στον Ενιαίο Ψηφιακό Χάρτη, παρουσιάστηκε τη Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου στην Αίγλη Ζαππείου, με στόχο τη συγκέντρωση σε ένα ενιαίο ψηφιακό περιβάλλον των δεδομένων για τα υδατορέματα της χώρας και την αξιοποίησή τους στον σχεδιασμό αντιπλημμυρικών έργων και στην έγκαιρη προειδοποίηση για πλημμυρικά φαινόμενα.
Κατά την παρουσίαση, ο Πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ), Γιώργος Στασινός, έκανε λόγο για ένα έργο που επιχειρεί να βάλει τέλος στην πολυδιάσπαση πληροφοριών και στις καθυστερήσεις που επί δεκαετίες συνοδεύουν τις διαδικασίες οριοθέτησης των ρεμάτων.
Όπως ανέφερε, η χώρα αποκτά για πρώτη φορά ενιαία ψηφιακή ταυτότητα για τα ρέματά της, ενταγμένη στον Ενιαίο Ψηφιακό Χάρτη, με το νέο σύστημα να προορίζεται τόσο για τον σχεδιασμό έργων αντιπλημμυρικής προστασίας όσο και για την υποστήριξη της Πολιτικής Προστασίας.
«Για εμάς στο ΤΕΕ, η Ανθεκτικότητα σημαίνει τεχνική ευθύνη, εθνικός σχεδιασμός, κοινωνική αλληλεγγύη και πατριωτισμός της πράξης. Κάθε ένα ευρώ που επενδύουμε σήμερα στην ψηφιακή πρόληψη, στην αποτύπωση και στη θωράκιση, γλιτώνει δέκα ευρώ αύριο από αποζημιώσεις, καταστροφές υποδομών και κοινωνικό πόνο», ανέφερε ο κ. Στασινός.
Ο ρόλος του ΤΕΕ και τα έργα που έχουν προηγηθεί
Απαντώντας στις επικρίσεις για την ενεργή συμμετοχή του ΤΕΕ στην ανάληψη και υλοποίηση μεγάλων έργων, ο Γιώργος Στασινός υποστήριξε ότι η αδράνεια συνεπάγεται επίσης ευθύνη.
«Εμείς δεν κρυφτήκαμε, αναλάβαμε την ευθύνη να κάνουμε πράξη όσα προτείνουμε και όσα έχει ανάγκη η χώρα», σημείωσε.
Όπως πρόσθεσε:
«Όταν η γραφειοκρατία σηκώνει τα χέρια ψηλά, το ΤΕΕ βγαίνει μπροστά. Αναλαμβάνει, σχεδιάζει, δημοπρατεί, υλοποιεί και παραδίδει. Γινόμαστε ο κεντρικός εκτελεστικός βραχίονας – όχι κάποιου υπουργείου, όχι κάποιας παράταξης, όχι κάποιας σκοπιμότητας, όχι της κυβέρνησης όπως κάποιοι λένε, αλλά της ίδιας της ανθεκτικότητας της πατρίδας μας».
Αναφέρθηκε ακόμη στον Ενιαίο Ψηφιακό Χάρτη, τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, τις Έξυπνες Γέφυρες και τον προσεισμικό έλεγχο χιλιάδων δημόσιων κτιρίων, σημειώνοντας ότι το έργο για τα υδατορέματα εντάσσεται στην ίδια κατεύθυνση.
Περισσότερα από 8.200 χλμ. μη οριοθετημένων ρεμάτων
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, το νέο σύστημα φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει ένα από τα βασικά προβλήματα στον σχεδιασμό δημόσιων αντιπλημμυρικών έργων, καθώς η απουσία οριοθετήσεων έχει οδηγήσει στο παρελθόν είτε σε πολυετείς καθυστερήσεις είτε σε προβλήματα κατά τον δικαστικό έλεγχο των σχετικών μελετών.
Στο πλαίσιο του έργου:
- ψηφιοποιήθηκε το σύνολο των υφιστάμενων οριοθετήσεων στην επικράτεια,
- συγκεντρώθηκε γεωχωρική πληροφορία για περισσότερα από 8.200 χλμ. μη οριοθετημένων ρεμάτων σε Ζώνες Δυνητικά Υψηλού Κινδύνου Πλημμύρας,
- αξιολογήθηκαν και ιεραρχήθηκαν περιοχές ανάλογα με την ένταση του πλημμυρικού κινδύνου.
Κατά τον Πρόεδρο του ΤΕΕ, τα δεδομένα μπορούν παράλληλα να υποστηρίξουν την ολοκλήρωση των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ) και να περιορίσουν τις καθυστερήσεις που σχετίζονται με οικοδομικές άδειες και την ασφάλεια δικαίου των ακινήτων.
Έργο 100,8 εκατ. ευρώ με 400 σταθμούς παρακολούθησης
Το έργο έχει προϋπολογισμό 100,8 εκατ. ευρώ και χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», με φορέα ευθύνης το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και τελικό χρήστη την Πολιτική Προστασία.
Το σύστημα δεν περιορίζεται σε μια στατική βάση δεδομένων, καθώς προβλέπεται η εγκατάσταση:
- 150 τηλεμετρικών σταθμών μέτρησης στάθμης
- 250 μετεωρολογικών σταθμών
σε όλη την Ελλάδα.
Τα δεδομένα θα αναλύονται σε πραγματικό χρόνο μέσω λογισμικού που αξιοποιεί αλγορίθμους Τεχνητής Νοημοσύνης, με το σύστημα να προσομοιώνει την πλημμυρική παροχή και να μπορεί να εκδίδει αυτόματα συναγερμούς επικινδυνότητας προς την Πολιτική Προστασία πριν από την εκδήλωση των φαινομένων.
Ο Γιώργος Στασινός κάλεσε υπουργεία, Περιφέρειες και Δήμους να αξιοποιήσουν τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν και να προχωρήσουν στις απαιτούμενες μελέτες και στα αντιπλημμυρικά έργα.
«Σας παραδίδουμε τα δεδομένα. Σας παραδίδουμε τα τεχνολογικά εργαλεία. Δεν υπάρχει πια καμία δικαιολογία για αδράνεια. Δεν υπάρχει κανένα άλλοθι για καθυστερήσεις. Αξιοποιήστε το Πληροφοριακό Σύστημα, προχωρήστε άμεσα τις μελέτες οριοθέτησης και δημοπρατήστε τα αναγκαία έργα αντιπλημμυρικής προστασίας», ανέφερε.
Κλείνοντας, σημείωσε ότι το ζητούμενο πλέον είναι τα διαθέσιμα τεχνικά εργαλεία να μεταφραστούν σε συγκεκριμένες παρεμβάσεις.
Ν. Παναγιωτόπουλος: «Η μισή δουλειά έχει γίνει ήδη»
Στον Ενιαίο Ψηφιακό Χάρτη, στον οποίο εντάσσεται το Πληροφοριακό Σύστημα για την Οριοθέτηση των Υδατορεμάτων, αναφέρθηκε ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, Προϊστάμενος Γενικής Διεύθυνσης και Ανάπτυξης Έργων και Επιστημονικών και Επαγγελματικών Θεμάτων του ΤΕΕ.
Όπως εξήγησε, στόχος του Ενιαίου Ψηφιακού Χάρτη είναι η συγκέντρωση σε ένα σημείο του θεσμικού πλαισίου και των πληροφοριών που συνδέονται με τη γη, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να μπορούν να γνωρίζουν τι ισχύει.
Ο ίδιος ανέφερε ότι ο Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης «έχει ήδη πολύ καλή απόκριση», ζητώντας παράλληλα από την Πολιτεία να καθιερώσει ενιαία ροή της πληροφορίας προς το σύστημα.
Μιλώντας στη θεματική συζήτηση «Από τα διάσπαρτα αρχεία στην ενιαία ψηφιακή πληροφορία», σημείωσε ότι το ΤΕΕ έχει συγκεντρώσει σημαντικό όγκο δεδομένων, τα οποία θα πρέπει να παραμείνουν διαθέσιμα και αξιοποιήσιμα.
Ειδικά για τα υδατορέματα, επισήμανε ότι έχουν ψηφιοποιηθεί περίπου 800 υφιστάμενες οριοθετήσεις, ενώ παραμένει το ζήτημα των 8.200 χλμ. μη οριοθετημένων ρεμάτων.
Κάλεσε την Πολιτεία να προχωρήσει άμεσα στις οριοθετήσεις, καθώς, όπως είπε, «η μισή δουλειά έχει γίνει ήδη».
Ο τρίτος άξονας του έργου αφορά τη συνεχή συγκέντρωση πραγματικών δεδομένων από το πεδίο, ώστε το ψηφιακό αποτύπωμα των φυσικών φαινομένων να ενσωματώνεται στη λήψη αποφάσεων, τόσο προληπτικά όσο και κατά τη διαχείριση μιας κρίσης.
Το πλαίσιο υλοποίησης, το αντικείμενο και οι τεχνικές παράμετροι του Πληροφοριακού Συστήματος παρουσιάστηκαν από εκπροσώπους της Κοινοπραξίας ΤΕΡΝΑ Α.Ε. – ΜΕΤΚΑ ΑΤΕ («Κ/Ξ Οριοθέτησης Υδατορεμάτων») και από τις ομάδες που συμμετείχαν στην υλοποίηση των επιμέρους τμημάτων.
Μ. Πατσός: Ενιαίο ψηφιακό περιβάλλον για τα υδατορέματα
Ο Μάριος Πατσός, τεχνικός διευθυντής της ΤΕΡΝΑ και εκπρόσωπος της αναδόχου κοινοπραξίας, ανέφερε ότι βασικός στόχος ήταν η δημιουργία ενός ενιαίου ψηφιακού περιβάλλοντος στο οποίο συγκεντρώνονται κρίσιμα στοιχεία για τα υδατορέματα που έως σήμερα βρίσκονταν διάσπαρτα.
Τα στοιχεία μπορούν πλέον να αξιοποιούνται για τον σχεδιασμό και την παρακολούθηση παρεμβάσεων.
Ο κ. Πατσός αναφέρθηκε στην αυξημένη ανάγκη για σύγχρονα εργαλεία παρακολούθησης λόγω της κλιματικής κρίσης και των καταστροφών των τελευταίων ετών, αλλά και στον βαθμό δυσκολίας του έργου, που περιλάμβανε τη συγκέντρωση περίπου 800 φακέλων διαφορετικών χαρακτηριστικών, επίγειες εργασίες και παραγωγή μοντέλων και τεχνικής πληροφορίας για τα υδατορέματα.
Όπως σημείωσε, η ΤΕΡΝΑ και η ΜΕΤΚΑ κατέβαλαν προσπάθεια για την εμπρόθεσμη υλοποίηση του έργου, ευχαριστώντας το ΤΕΕ και τους συνεργάτες που συμμετείχαν.
Ι. Παπάς: Οι τρεις πυλώνες του συστήματος
Ο Ιωάννης Παπάς από την MTC/ROIKOS, τεχνικός διευθυντής του έργου, παρουσίασε την τεχνική διάρθρωση, η οποία βασίζεται σε τρεις κύριους πυλώνες:
- συγκέντρωση και ψηφιοποίηση της διαθέσιμης πληροφορίας,
- παραγωγή και οργάνωση του απαραίτητου γεωχωρικού και τεχνικού υποβάθρου,
- δημιουργία δικτύου παρακολούθησης.
Αναφέρθηκε στην ψηφιοποίηση περίπου 800 φακέλων, στην παραγωγή τοπογραφικού και γεωχωρικού υποβάθρου και στην υδρολογική και υδραυλική ανάλυση των περιοχών γύρω από τα υδατορέματα.
Από την επεξεργασία των δεδομένων πραγματοποιήθηκε επίσης αξιολόγηση και ιεράρχηση των περιοχών ως προς τον πλημμυρικό κίνδυνο.
Παρουσίασε ακόμη τις δυνατότητες πρόσβασης και λήψης των διαθέσιμων αρχείων, καθώς και τις δυσκολίες που αντιμετωπίστηκαν στην ανεύρεση της υφιστάμενης πληροφορίας, στις αεροφωτογραφήσεις και στην ενοποίηση ετερογενών δεδομένων.
Διευκρίνισε, πάντως, ότι τα δεδομένα του έργου δεν υποκαθιστούν τη θεσμική διαδικασία οριοθέτησης, αλλά αποτελούν βάση για τα επόμενα βήματα των αρμόδιων φορέων.
Σ. Μισιρλόγλου: Από τους έντυπους φακέλους στην ψηφιακή αναζήτηση
Ο Σίμος Μισιρλόγλου από την TERRA παρουσίασε τη λειτουργία του πληροφοριακού συστήματος και τον τρόπο οργάνωσης του όγκου των δεδομένων.
Πληροφορίες που για δεκαετίες βρίσκονταν σε έντυπους φακέλους και διαφορετικά αρχεία συγκεντρώνονται πλέον σε ενιαίο περιβάλλον, όπου μπορούν να αναζητούνται, να απεικονίζονται γεωγραφικά και, ανάλογα με το είδος τους, να ανακτώνται από τον χρήστη.
Στο σύστημα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οι υφιστάμενες οριοθετήσεις, το τοπογραφικό και ψηφιακό υπόβαθρο, δεδομένα πλημμυρικού κινδύνου και η απεικόνιση των σταθμών παρακολούθησης.
Β. Φωτεινός: Τα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο
Ο Βασίλης Φωτεινός από τη WINGS αναφέρθηκε στη συλλογή, μετάδοση και αξιοποίηση των δεδομένων από το πεδίο.
Όπως εξήγησε, οι σταθμοί μεταδίδουν πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο, οι οποίες σε συνδυασμό με μετεωρολογικά δεδομένα και την κατάλληλη ανάλυση μπορούν να παρέχουν έγκαιρη εικόνα για την εξέλιξη ενός πλημμυρικού φαινομένου.
«Δεν μιλάμε απλώς για το πώς ανεβαίνει η στάθμη», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι το ζητούμενο είναι τα δεδομένα να μετατρέπονται σε πληροφορία ικανή να υποστηρίξει αποφάσεις για την προστασία ανθρώπων, υποδομών και δραστηριοτήτων.
Από τα διάσπαρτα αρχεία στην ενιαία ψηφιακή πληροφορία
Στην πρώτη θεματική συζήτηση εξετάστηκαν η συγκέντρωση της πληροφορίας, η ανάγκη κοινών τεχνικών προδιαγραφών και οι δυνατότητες αξιοποίησης των δεδομένων από διαφορετικούς χρήστες.
Ο Ευάγγελος Μπαλτάς, Καθηγητής και Διευθυντής του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Αξιοποίησης Υδατικών Πόρων στη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ και Ειδικός Σύμβουλος του έργου, στάθηκε στην ανάγκη ενιαίας πληροφορίας.
«Το μείζον είναι να υπάρχει σαφής, κοινή και ενιαία πληροφορία», σημείωσε, ώστε να περιορίζονται οι διαφορετικές ερμηνείες και οι αντικρουόμενες προσεγγίσεις.
Από την πλευρά του, ο Νίκος Καραμόσχος, CEO της MTC και εκπρόσωπος των μελετητών, περιέγραψε τα τρία βασικά σκέλη του έργου: συλλογή της υφιστάμενης πληροφορίας, κοινή τεχνική αντιμετώπιση με ενιαίες προδιαγραφές και κανόνες και ένταξη του συνόλου των δεδομένων στο ψηφιακό σύστημα.
«Το σύστημα πρέπει να διαχειρίζεται από αρχείο 20 ετών μέχρι live πληροφορία», ανέφερε.
Ο Dr Άνθιμος Σπυρίδης, Αγρονόμος Τοπογράφος Μηχανικός και Επιστημονικός Συνεργάτης της Planet, αναφέρθηκε στην ποσότητα και την ετερογένεια της πληροφορίας που έπρεπε να οργανωθεί σε περιορισμένο χρονικό διάστημα.
Όπως σημείωσε, η υλοποίηση στηρίχθηκε σε «τρία Τ: ταλέντο, τόλμη και τύχη», κάνοντας αναφορά στη συνεργασία των διαφορετικών επιστημονικών ομάδων, των αναδόχων και των τεχνικών συμβούλων, αλλά και στη χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Η πρόληψη απέναντι στον πλημμυρικό κίνδυνο
Στη δεύτερη θεματική συζήτηση, με θέμα «Η σημασία της πρόληψης στα υδατορέματα: περιβάλλον, κλίμα, πολιτική προστασία», το ενδιαφέρον στράφηκε στην αξιοποίηση των δεδομένων για τον σχεδιασμό παρεμβάσεων και την πρόληψη.
Η Ειρήνη Τσαπούρα, Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων και Περιβάλλοντος της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, χαρακτήρισε το έργο σημαντικό βήμα για την προετοιμασία απέναντι σε πλημμυρικά φαινόμενα.
Σύμφωνα με την ίδια, η εικόνα για τα υδατορέματα μπορεί να συμβάλει στον εντοπισμό σημείων ιδιαίτερης προσοχής, στον σχεδιασμό παρεμβάσεων και στην ενσωμάτωση της διαθέσιμης γνώσης στον συνολικό σχεδιασμό της Πολιτικής Προστασίας.
«Το σημαντικότερο είναι να έχουμε την πληροφορία πριν από την κρίση», τόνισε, σημειώνοντας ότι μια κοινή βάση δεδομένων μπορεί να βελτιώσει τον συντονισμό διαφορετικών υπηρεσιών υπό πίεση χρόνου.
Λ. Κοσμόπουλος: Επόμενο βήμα οι οριοθετήσεις και τα έργα
Ο Λευτέρης Κοσμόπουλος, Αντιπεριφερειάρχης Μητροπολιτικών Υποδομών και Δικτύων της Περιφέρειας Αττικής, αναφέρθηκε στην εμπειρία της Αττικής από καταστροφικές πλημμύρες, όπως στη Μάνδρα το 2017 και στην Κινέτα.
Όπως σημείωσε, το νέο πληροφοριακό σύστημα επιτρέπει καλύτερη γνώση του δικτύου των υδατορεμάτων, ωστόσο το κρίσιμο επόμενο στάδιο είναι να προχωρήσουν οι μελέτες οριοθέτησης, ιδίως στα ρέματα που επηρεάζουν κατοικημένες περιοχές, και στη συνέχεια τα απαιτούμενα έργα.
Κ. Καλέργης: Κρίσιμη η συνεχής επικαιροποίηση
Ο Κωνσταντίνος Καλέργης, CEO της Roikos και εκπρόσωπος των μελετητών, τόνισε ότι η αξία του πληροφοριακού συστήματος θα εξαρτηθεί και από τη συνέχεια της λειτουργίας του.
«Το κρίσιμο είναι η συνεχής τροφοδότηση και επικαιροποίηση του συστήματος», ανέφερε, επισημαίνοντας τον ρόλο των Περιφερειών και των υπόλοιπων αρμόδιων υπηρεσιών στην αποστολή και ενσωμάτωση νέων δεδομένων.
Π. Δεμέστιχας: Η ποιότητα των δεδομένων στο επίκεντρο
Ο Παναγιώτης Δεμέστιχας, Καθηγητής στο Τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων της Σχολής Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών του Πανεπιστημίου Πειραιά, στάθηκε στη σημασία της ποιότητας των δεδομένων και της σαφούς στόχευσης ως προς τη χρήση τους.
Αναφέρθηκε στον ρόλο των αλγορίθμων που ενσωματώνονται στο σύστημα και στην ανάγκη οι μετρήσεις να μετατρέπονται σε χρήσιμη και έγκαιρη πληροφορία.
Έμφαση έδωσε επίσης στον τρόπο παρουσίασης των δεδομένων στον τελικό χρήστη και στην ανάγκη το σύστημα να μπορεί να εξελίσσεται ώστε να ανταποκρίνεται στις μελλοντικές ανάγκες.
Αντ. Πέππας: Τα δεδομένα ως βάση για καλύτερο σχεδιασμό
Ο Αντώνιος Πέππας, Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ, Υδρολόγος και CEO της ΕΤΜΕ, αναφέρθηκε στη χρησιμότητα του έργου για τους μηχανικούς, καθώς συνδυάζει τη μέτρηση της βροχόπτωσης, την καταγραφή του υδατορέματος και την ψηφιακή πληροφορία που απαιτείται για τεχνικές αποφάσεις.
Όπως σημείωσε, όσο πιο αξιόπιστη είναι η πληροφορία τόσο καλύτερα μπορούν να σχεδιάζονται οι μελέτες και τα έργα και να αξιοποιούνται οι διαθέσιμοι δημόσιοι πόροι.
Η συνεχής επικαιροποίηση των δεδομένων, πρόσθεσε, μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή παρεμβάσεων σε περιοχές υψηλού πλημμυρικού κινδύνου και στον περιορισμό του κόστους από μελλοντικές καταστροφές.
Ως επόμενο βήμα έθεσε την αξιοποίηση των πληροφοριών για τις απαιτούμενες οριοθετήσεις και τον σχεδιασμό των αντίστοιχων παρεμβάσεων.
Την ημερίδα συντόνισε η δημοσιογράφος Φαίη Χρυσοχόου, ενώ συμμετείχαν εκπρόσωποι της δημόσιας διοίκησης, του ΤΕΕ, της ακαδημαϊκής κοινότητας, της αυτοδιοίκησης και στελέχη των εταιρειών που συμμετέχουν στην υλοποίηση του έργου.
