Της Όλγας Μαρκογιαννάκη*
Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί στρατηγική επιλογή για την Ευρώπη και την Ελλάδα. Ωστόσο, στη χώρα μας εφαρμόζεται με τρόπο αποσπασματικό και κοινωνικά άδικο. Η ενεργειακή μετάβαση, όπως υλοποιείται από τη ΝΔ, εξελίσσεται σε ένα από τα πιο αμφισβητούμενα κεφάλαια της αποτυχημένης διακυβέρνησης Μητσοτάκη, με σοβαρές επιπτώσεις στην κοινωνική συνοχή και την ενεργειακή ασφάλεια.Η κυβερνητική πολιτική χαρακτηρίζεται από έντονη ασυνέπεια στο ζήτημα της απανθρακοποίησης, παρά την πρόσφατη –και καθυστερημένη– στροφή 180 μοιρών του ίδιου του πρωθυπουργού. Στην πράξη, η απανθρακοποίηση ταυτίστηκε σχεδόν αποκλειστικά με την απολιγνιτοποίηση, ενώ η κατανομή του ενεργειακού χώρου πραγματοποιείται χωρίς σχέδιο, διαφάνεια και ουσιαστικό όφελος για τις τοπικές κοινωνίες.
Η πρόωρη και βίαιη εγκατάλειψη του λιγνίτη, χωρίς ένα ολοκληρωμένο εθνικό σχέδιο μετάβασης, οδήγησε σε σοβαρά αδιέξοδα, ειδικότερα στον τόπο μου τη Δυτική Μακεδονία. Η κυβέρνηση αύξησε την εξάρτηση της Ελλάδας στα εισαγόμενα καύσιμα, εκθέτοντας νοικοκυριά και επιχειρήσεις στις διεθνείς διακυμάνσεις τιμών, ενώ ταυτόχρονα υπονόμευσε την ενεργειακή μας ασφάλεια και αυτονομία. Η Δυτική Μακεδονία, που επί δεκαετίες στήριξε την ενεργειακή επάρκεια της χώρας, βρέθηκε ξαφνικά σε συνθήκες οικονομικής, δημογραφικής και κοινωνικής συρρίκνωσης και χωρίς σαφές παραγωγικό μέλλον.
Σύμφωνα με στοιχεία του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, το ποσοστό ενεργειακής εξάρτησης της χώρας –δηλαδή η εξάρτηση από εισαγωγές για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών– ανέρχεται στο 81,4%, όταν ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 57,5% (Eurostat, 2024). Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο, που αποκαλύπτει πόσο ευάλωτη έχει καταστεί η χώρα σε διεθνείς κρίσεις και διακυμάνσεις τιμών. Παράλληλα, από τις μονάδες εξαρτάται ένα ζωτικής σημασίας κοινωνικό αγαθό, η τηλεθέρμανση για χιλιάδες πολίτες σε Πτολεμαΐδα, Κοζάνη και Αμύνταιο, καθώς και η διατήρηση θέσεων εργασίας έως ότου τεθεί σε εφαρμογή ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δίκαιης μετάβασης
Κι όμως, παρά αυτή την πραγματικότητα, η ΔΕΗ προτίθεται να κλείσει οριστικά, εντός του 2025, όλες τις λιγνιτικές μονάδες της, ενώ το 2026 σχεδιάζει να θέσει εκτός λειτουργίας και την υπερσύγχρονη μονάδα “Πτολεμαΐδα V”. Μια μονάδα που κόστισε δισεκατομμύρια, σχεδιάστηκε με σύγχρονες προδιαγραφές και θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πυλώνας ενεργειακής ασφάλειας σε μια κρίσιμη μεταβατική περίοδο, παρέχοντας ταυτόχρονα θέσεις εργασίας.
Την ίδια στιγμή, άλλες λιγνιτοπαραγωγές χώρες της Ευρώπης, όπως η Γερμανία, η Πολωνία, η Βουλγαρία, η Τσεχία και η Ρουμανία, διατηρούν το λιγνίτη στο ενεργειακό τους μείγμα για αρκετά ακόμη χρόνια ώστε να υπάρχει ομαλή μετάβαση. Όχι από άρνηση της πράσινης μετάβασης, αλλά για λόγους αξιοπιστίας του συστήματος και ενεργειακής ασφάλειας. Η Ελλάδα, αντίθετα, επέλεξε τον δρόμο της μονομέρειας.
Την ίδια στιγμή, η άναρχη εγκατάσταση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας δημιουργεί νέες ανισορροπίες. Στη Δυτική Μακεδονία έχουν ήδη εγκατασταθεί περίπου 6 GW ΑΠΕ, όμως μόλις το 4,7% αφορά τοπικούς μικροπαραγωγούς. Αγρότες και κτηνοτρόφοι βλέπουν τη γη τους να δεσμεύεται, χωρίς ουσιαστικό όφελος για τις τοπικές κοινωνίες, καθώς έτσι μειώνονται και οι εκτάσεις που αξιοποιούνται για τον πρωτογενή τομέα παραγωγής. Είναι αναγκαίος ο χωροταξικός σχεδιασμός, ο περιορισμός της ανεξέλεγκτης ανάπτυξης και η θέσπιση αυξημένων, πραγματικά ανταποδοτικών ωφελημάτων για τους ΟΤΑ και τους κατοίκους για τις ήδη εγκατεστημένες φαραωνικές επενδύσεις.
Το ΠΑΣΟΚ προτείνει μια διαφορετική, ρεαλιστική και κοινωνικά δίκαιη ενεργειακή στρατηγική: ομαλή μετάβαση με σχέδιο, αξιοποίηση των εγχώριων πόρων, στήριξη της τοπικής παραγωγής ενέργειας και έμφαση στην ενεργειακή δημοκρατία. Η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να γίνει εις βάρος των πολλών . Μπορεί και πρέπει να γίνει μαζί με την κοινωνία, για την κοινωνία.
*αναπληρώτρια εκπρόσωπος τύπου του ΠΑΣΟΚ
