Ορατό είναι πλέον το ενδεχόμενο να χαθεί ένα σημαντικό τμήμα των 214 εκατ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης, που έχουν δεσμευτεί για το πρόγραμμα εκπόνησης πολεοδομικών σχεδίων. Μόλις δυόμισι μήνες πριν από την τελευταία προθεσμία που έχει θέσει το Ταμείο, περισσότερο από το ένα τρίτο των μελετών βρίσκεται ακόμα στην πρώτη φάση, ενώ περίπου το 10% όσων βρίσκονται στη δεύτερη φάση, εισήλθε σε αυτήν μόλις το τελευταίο δίμηνο. Ολα δείχνουν ότι το υπουργείο Περιβάλλοντος είτε θα αναγκαστεί να δεχθεί (και) ανώριμες μελέτες, ώστε να μη χαθεί η χρηματοδότηση, είτε θα αναλάβει το κόστος πολύ σημαντικού τμήματος του προγράμματος, αφού η μισή χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης θα χαθεί.
Τα τελευταία στοιχεία για την πρόοδο του προγράμματος «πολεοδομικών μεταρρυθμίσεων» προέρχονται από ενημερωτικό υπόμνημα που κατέθεσε στο υπουργείο Περιβάλλοντος το Τεχνικό Επιμελητήριο (που έχει αναλάβει την υλοποίηση του έργου) πριν από ένα μήνα. Σύμφωνα με αυτά:
• Από τις 227 μελέτες τοπικών πολεοδομικών σχεδίων, οι 8 δεν έχουν καν ακόμα υπογραφεί (και προφανώς είναι δεδομένο ότι δεν θα χρηματοδοτηθούν από το Ταμείο Ανάκαμψης, αν τελικά προχωρήσουν). Πρόκειται για τα πολεοδομικά σχέδια των Δήμων Κεντρικών Τζουμέρκων, Μεγαλόπολης, Ωρωπού, Περιστερίου, Βόρειας Κυνουρίας, Αγρινίου, Καρύστου και Κισσάμου.
• Από τις υπόλοιπες 219, οι 79 βρίσκονται ακόμα στο πρώτο στάδιο (ποσοστό 36%). Είναι χαρακτηριστικό ότι οι 38 από τις 79 από τις μελέτες αυτές ανατέθηκαν μόλις το 2025 και συνεπώς οι μελετητές καλούνται να κάνουν… αγώνα δρόμου για να προλάβουν την προθεσμία του Ταμείου Ανάκαμψης. Βέβαια ο αγώνας δρόμου έχει κάποιες φορές εντυπωσιακά αποτελέσματα, όπως στην περίπτωση των πολεοδομικών σχεδίων Δάφνης – Υμηττού, Μάνδρας – Ειδυλλίας, Εδεσσας, Βισαλτίας, Δέλτα, Αμύνταιου και Κεντρικής Κέρκυρας, τα οποία παρότι ανατέθηκαν μόλις το πρώτο τρίμηνο 2025, κατάφεραν να ολοκληρώσουν την ανάλυση των χωρικών δεδομένων, να διατυπώσουν εναλλακτικά σενάρια και να περάσουν στη δεύτερη φάση σε λιγότερο από ένα έτος.
• Στο δεύτερο στάδιο, αυτό της διατύπωσης της οριστικής πρότασης του τοπικού πολεοδομικού σχεδίου βρίσκονται οι 140 από τις 219 μελέτες, δηλαδή ποσοστό 64%. Είναι άγνωστο όμως πόσες από αυτές θα προλάβουν μέσα σε δυόμισι μήνες να ολοκληρώσουν το έργο τους – είναι χαρακτηριστικό ότι οι 18 από αυτές (ποσοστό 12%) πέρασαν στη δεύτερη φάση μόλις το τελευταίο δίμηνο (Δεκέμβριο ’25 – Ιανουάριο ’26).
Πάντως, το πρόγραμμα έχει μέχρι στιγμής «χάσει» σχεδόν όλες τις ενδιάμεσες προθεσμίες (ορόσημα) του Ταμείου Ανάκαμψης, λόγω των πολύ μεγάλων καθυστερήσεων στη δημοπράτηση και ανάθεση των μελετών: για παράδειγμα, έπρεπε το 30% των μελετών να έχει ανατεθεί έως το τέλος του 2022 και το σύνολο των μελετών έως το τέλος του 2023. Αντίθετα, μέσα στο 2023 υπογράφηκαν συμβάσεις για 62 από τις μελέτες (27%), ακόμα 119 υπεγράφησαν το 2024 (52%), 38 το 2025 (16%) και, όπως προαναφέρθηκε, 8 δεν έχουν υπογραφεί ακόμα (3,5%).
Αν στο πρόγραμμα εκπόνησης τοπικών πολεοδομικών σχεδίων σημειώνονται δυσεξήγητες καθυστερήσεις, στην περίπτωση των ειδικών πολεοδομικών σχεδίων (που υποτίθεται ότι πρέπει να ολοκληρώνονται σε ένα έτος γιατί εγκρίνονται με μια πολύ συντομευμένη διαδικασία) οι καθυστερήσεις είναι πλέον ανεξήγητες. Πιο συγκεκριμένα, παρότι και τα 18 σχέδια έχουν ανατεθεί και κάποια μάλιστα από το 2022 (Δήμων Μίνωα Πεδιάδας, Θήρας, Μυκόνου), μόνο ένα (Μυκόνου) δείχνει να έχει ολοκληρώσει τη διαδικασία, χωρίς όμως να έχει ακόμα κυρωθεί. Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι τα 8 από τα 18 ειδικά πολεοδομικά σχέδια ανατέθηκαν μόλις μέσα στο 2025 – πιθανότατα ήταν κάποιες από τις «τράμπες» που έγιναν ανάμεσα στα προγράμματα, καθώς η απώλεια χρηματοδότησης έγινε ορατή.
Ανακατατάξεις παρατηρούνται στο «παράλληλο» πρόγραμμα εκπόνησης αυτοτελών μελετών για τον χαρακτηρισμό δημοτικών οδών. Αρχικά είχε ανακοινωθεί ότι θα περιλάμβανε μόλις δύο μελέτες, μία για τη νησιωτική Ελλάδα και μία για την ηπειρωτική. Πλέον περιλαμβάνει 23 μελέτες, ενώ έχει ανατεθεί (και κατά πληροφορίες ολοκληρωθεί) μόνο μια, εκείνη των νησιών. Από παράταση σε παράταση πηγαίνει και η (μια) μελέτη καθορισμού ζωνών υποδοχής συντελεστή δόμησης, αλλά και οι περισσότερες από τις 14 μελέτες οριοθέτησης οικισμών (οι τελευταίες 4 μάλιστα ανατέθηκαν μέσα στο 2025).
Η αναθεώρηση
Υπενθυμίζεται ότι, διαβλέποντας το αδιέξοδο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δέχθηκε στην τελευταία αναθεώρηση του Ταμείου Ανάκαμψης ότι τον Απρίλιο του 2026 –καταληκτική ημερομηνία του προγράμματος– θα θεωρήσει περαιωμένες όσες μελέτες πολεοδομικών σχεδίων ελεγχθούν και παραληφθούν από το ΥΠΕΝ, πριν δοθούν σε διαβούλευση και κυρωθούν. Επίσης, στην ίδια αναθεώρηση περίπου το 40% των μελετών τοπικών πολεοδομικών σχεδίων απεντάχθηκε από το πρόγραμμα και η χώρα δεσμεύτηκε ότι θα τα ολοκληρώσει με εθνική χρηματοδότηση. Το ερώτημα πλέον είναι τι και πότε θα καταφέρει να ολοκληρωθεί, καθώς η κύρωση των πολεοδομικών σχεδίων γίνεται με προεδρικό διάταγμα, έπειτα από έλεγχο από το Συμβούλιο της Επικρατείας, φάση στην οποία δεν έχει φτάσει μέχρι στιγμής ούτε ένα πολεοδομικό σχέδιο.
