Της ΓΡΑΜΜΑΤΗΣ ΜΠΑΚΛΑΤΣΗ, τοπογράφου – πολεοδόμου μηχανικού, baklatsi@yahoo.gr
Η κύρωσης των δασικών χαρτών, σε συνδυασμό με τις απορριπτικές αποφάσεις των Επιτροπές Εξέτασης Αντιρρήσεων (ΕΠΕΑ), έχει φέρει τα τελευταία χρόνια στο προσκήνιο ένα ιδιαίτερα κρίσιμο ζήτημα για χιλιάδες πολίτες. Εκτάσεις που για δεκαετίες καλλιεργούνταν ή χρησιμοποιούνταν από ιδιώτες, σήμερα χαρακτηρίζονται οριστικά ως δασικές και, σε πολλές περιπτώσεις, περιέρχονται στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί εύλογα ερωτήματα: τι συμβαίνει πλέον με αυτές τις εκτάσεις; Μπορούν οι πολίτες που τις χρησιμοποιούσαν μέχρι σήμερα να συνεχίσουν να τις αξιοποιούν; Και αν ναι, υπό ποιες προϋποθέσεις και με ποιο τίμημα;
Το ισχύον πλαίσιο, όπως καθορίζεται κυρίως από τον Ν. 998/1979, δεν αφήνει περιθώρια για ελεύθερη χρήση. Ωστόσο, προβλέπει τη δυνατότητα παραχώρησης χρήσης υπό όρους, μέσω διοικητικών διαδικασιών και με την επιβολή ανταλλάγματος. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η χρήση αυτή δεν αποτελεί δικαίωμα, αλλά εξαίρεση, η οποία εξετάζεται κατά περίπτωση και πάντα υπό τον αυστηρό έλεγχο των δασικών υπηρεσιών.
– Μπορεί ένας πολίτης να χρησιμοποιήσει δασική έκταση του Δημοσίου;
Στην πράξη, ναι — αλλά μόνο με άδεια. Ο πολίτης δεν αποκτά ιδιοκτησία, αλλά ένα περιορισμένο δικαίωμα χρήσης, το οποίο παραχωρείται για συγκεκριμένο σκοπό και χρονικό διάστημα. Η χρήση αυτή ελέγχεται συνεχώς από τις δασικές υπηρεσίες και μπορεί να ανακληθεί, εφόσον δεν τηρούνται οι όροι.
– Τι επιτρέπεται εντός δασικών εκτάσεων;
Η δασική νομοθεσία επιτρέπει την επέμβαση σε δασικές εκτάσεις ως εξαιρετικό μέτρο και πάντα εντός του πλαισίου μη μεταβολής του προορισμού των δάσους, μετά από έγκριση. Κατά το νόμο, σε ορισμένες περιορισμένες κατηγορίες δασικών εκτάσεων, επί περιορισμένο τμήμα επιφάνειας τους και υπό αρκετές προϋποθέσεις, οι επεμβάσεις είναι κατ’ εξαίρεση επιτρεπτές για δραστηριότητες όπως:
- Εκμεταλλεύσεις πρωτογενούς τομέα (γεωργία, κτηνοτροφία κλπ)
- Κατασκευή κοινόχρηστων – κοινωφελών υποδομών αλλά και έργων υποδομών π.χ. οδοποιία
- Εγκαταστάσεις τουριστικού χαρακτήρα (ξενοδοχεία 4*-5*, camping, ιαματικές εγκαταστάσεις, χιονοδρομικά κέντρα, ορειβατικά καταφύγια κ.ά)
- Βιομηχανικές εγκαταστάσεις (μονάδες μεταποίησης γεωργικών προϊόντων, οινοποιεία, αποσταγματοποιεία, ποτοποιεία, εμφιαλωτήρια, ελαιοτριβεία, σφαγεία, δεξαμενές αποθήκευσης πετρελαιοειδών)
- Μεταλλεία – λατομεία
- Έργα πολιτιστικού χαρακτήρα
- Συγκεκριμένοι τύποι εγκαταστάσεων αθλητισμού, εκπαίδευσης, περίθαλψης, έρευνας, υδατοδρομίων, διαδρομών αγώνων μοτοποδηλάτων, θρησκευτικής φύσεως κ.ά.
– Τι απαγορεύεται κατηγορηματικά;
Η πιο ξεκάθαρη απαγόρευση αφορά την ανέγερση κατοικιών. Η δόμηση για οικιστικούς σκοπούς σε δασικές εκτάσεις δεν επιτρέπεται σε καμία περίπτωση.
Παράλληλα, απαγορεύονται οι αυθαίρετες εκχερσώσεις, η αλλαγή χρήσης της γης χωρίς άδεια και κάθε δραστηριότητα που οδηγεί σε ουσιαστική υποβάθμιση του δασικού οικοσυστήματος.
– Ποιές τουριστικές εγκαταστάσεις επιτρέπονται εντός δασικών εκτάσεων;
Επιτρέπεταιη επέμβαση σε δημόσια δάση και δημόσιες δασικές εκτάσεις για τη δημιουργία ξενοδοχειακών καταλυμάτων κατηγορίας 4 ή 5 αστέρων, χιονοδρομικών κέντρων, εγκαταστάσεων αξιοποίησης ιαματικών πηγών υδροθεραπευτηρίων, κέντρων θαλασσοθεραπείας, εγκαταστάσεων ιατρικού τουρισμού καθώς και η δημιουργία γκολφ.
Το σχετικό αίτημα για την χορήγηση έγκρισης επέμβασης συνοδεύεται από έκθεση τουριστικής αξιοποίησης στην οποία αιτιολογείται ότι η επέμβαση αυτή αποτελεί το μόνο πρόσφορο μέσο για την ικανοποίηση του δημοσίου συμφέροντος με τη μικρότερη δυνατή απώλεια δασικού πλούτου.
Επίσης επιτρέπεται η επέμβαση σε ιδιωτικά δάση και δασικές εκτάσεις για τη δημιουργία σύνθετων τουριστικών καταλυμάτων, όπως ισχύει και εγκαταστάσεων ειδικής τουριστικής υποδομής, κάτω υπό ειδικούς όρους και προϋποθέσεις. Όταν η επέμβαση για τη δημιουργία των ανωτέρω σύνθετων τουριστικών καταλυμάτων και εγκαταστάσεων ειδικής τουριστικής υποδομής γίνεται εξ ολοκλήρου σε ιδιωτική έκταση αμιγώς δασικού χαρακτήρα, τότε το εμβαδόν της έκτασης αυτής πρέπει να είναι κατ’ ελάχιστο 500 στρέμματα.
Η συνολική έκταση των χώρων που καταλαμβάνουν οι τουριστικές εγκαταστάσεις (κάλυψη) δεν μπορεί να υπερβεί το δέκα τοις εκατό (10%) της έκτασης για την οποία εγκρίνεται η επέμβαση προς τουριστική αξιοποίηση. Ο συντελεστής δόμησης υπολογίζεται στο ως άνω 10% της έκτασης και καθορίζεται κλιμακωτά.
Στην πράξη, εγκρίνονται εγκαταστάσεις όπως ορειβατικά καταφύγια, μικρές υποδομές αναψυχής ή οικοτουριστικά καταλύματα περιορισμένης κλίμακας. Οι παρεμβάσεις αυτές σχεδιάζονται με τρόπο που να μην αλλοιώνεται το τοπίο και να αποφεύγεται η εκτεταμένη δόμηση.
– Τι ισχύει με τα φωτοβολταϊκά σε δασικές εκτάσεις;
Επιτρέπεται η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σταθμών σε δασικές εκτάσεις που εκχερσωθήκαν ή παραχωρήθηκαν για γεωργική ή δενδροκομική καλλιέργεια.
Ειδικότερα, εγκαταστάσεις εκμετάλλευσης ηλιακής ενέργειας από φωτοβολταϊκούς σταθμούς σε δάση και αναδασωτέες εκτάσεις απαγορεύονται. Κατ’ εξαίρεση, οι εγκαταστάσεις αυτές επιτρέπονται σε δασικός εκτάσεις που εκχερσωθήκαν ή παραχωρήθηκαν για γεωργική ή δενδροκομική καλλιέργεια, σύμφωνα με τη δασική και την αγροτική νομοθεσία, εφόσον αξιοποιήθηκαν κατά τους όρους της εκχέρσωσης ή της παραχώρησης και καλλιεργούνται, υπό την προϋπόθεση, ότι μετά το πέρας της νόμιμης λειτουργιάς των εγκαταστάσεων αυτών, σύμφωνα και με τους όρους της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, ή την για οποιονδήποτε λόγο απομάκρυνσή τους, η έκταση επανέρχεται στην πρότερη αγροτική χρήση.
– Επιτρέπεται να επεμβαίνουμε σε χορτολιβαδικές και βραχώδεις εκτάσεις;
Στο νόμο 4859 /2021 με θέμα «Μέτρα διευκόλυνσης και εκσυγχρονισμού της ίδρυσης και λειτουργίας κτηνοτροφικών εγκαταστάσεων……» προστέθηκε διάταξη με την οποία επιτρέπεται η επέμβαση σε δάση και δασικές εκτάσεις ως και σε δημόσιες χορτολιβαδικές και βραχώδεις εκτάσεις, μετά από έγκριση του Συντονιστή της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης και μετά από εισήγηση της οικείας δασικής αρχής. Όταν πρόκειται για επέμβαση σε χορτολιβαδικές και βραχώδεις εκτάσεις που ανήκουν σε περιοχές όπου υπάρχουν κυρωμένοι δασικοί χάρτες η εισήγηση της οικείας δασικής αρχής χορηγείται εντός προθεσμίας δύο (2) μηνών από το αίτημα του ενδιαφερομένου.
Σε περίπτωση επέμβασης από τρίτους στις ιδιωτικού χαρακτήρα εκτάσεις που προστατεύονται από τις διατάξεις του παρόντος νόμου, απαιτείται και η έγγραφη συναίνεση του ιδιοκτήτη.
– Τι ισχύει για τις κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις σε δάση, δασικές ή δημόσιες εκτάσεις;
Μετά από εισήγηση της Επιτροπής Σταυλισμού, με απόφαση του αρμοδίου δασάρχη, χορηγείται άδεια για τη την εγκατάσταση εντός δασών και δασικών εκτάσεων, καθώς και δημοσίων εκτάσεων κτηνοτροφικών εγκαταστάσεων, εκτροφείων θηραμάτων, ιχθυοτροφείων, εκτροφείων γουνοφορων και ιδίως επισκέψιμων κτηνοτροφικών μονάδων εκτροφής απειλουμένων με εξαφάνιση αυτοχθόνων φυλών αγροτικών ζώων, με σκοπό τη διάσωση, διάδοση, προβολή και παραδοσιακή διαχείριση του προαναφερθέντος ζωικού κεφαλαίου και των προϊόντων του.
Δεν επιτρέπεται η εγκατάσταση των ανωτέρω μονάδων, με εξαίρεση τη μελισσοκομία, σε Δάση και δασικές εκτάσεις που προστατεύονται, σε εκτάσεις που βρίσκονται εντός λεκανών απορροής χειμάρρων πόλεων ή οικισμών, σε Δάση και δασικές εκτάσεις που προσφέρονται για αναψυχή και τον τουρισμό
Επιτρέπεται σε προστατευόμενες περιοχές, αν προβλέπεται από τα σχέδια διαχείρισης τους και, σε περίπτωση μη ύπαρξης αυτών, κατόπιν εγκεκριμένης περιβαλλοντικής μελέτης.
– Πότε επιτρέπεται η γεωργική εκμετάλλευση δασικών εκτάσεων;
Εκχέρσωση δασών προς απόδοση σε αγροτική οποιασδήποτε φύσης καλλιέργεια απαγορεύεται. Κατ’ εξαίρεση επιτρέπεται η από γεωργικούς συνεταιρισμούς, ομάδες παραγωγών ή φυσικά πρόσωπα εκχέρσωση δασικών εκτάσεων ή η χρήση από αυτούς ασκεπούς έκτασης ή διάκενου εντός δάσους ή δασικής έκτασης, εμβαδού έως 30 στρέμματα όταν πρόκειται για φυσικά πρόσωπα, για γεωργική ή δενδροκομική καλλιέργεια ή για φύτευση σε ανάμειξη αγρίων και οπωροφόρων ή καρποφόρων δένδρων ή για φύτευση δασικών ειδών για την απόδοση προϊόντων, ιδίως, κάστανων, καρυδιών και τρούφας, ή για δημιουργία αμπελώνων ή φυτειών αρωματικών φυτών. Επιτρέπεται, επίσης, η δια εμβολιασμού εξημέρωση άγριων οπωροφόρων ή καρποφόρων δένδρων.
Επίσης εντός των ως άνω εκτάσεων επιτρέπονται κατασκευές που εξυπηρετούν τη γεωργική εκμετάλλευση, όπως δεξαμενές νερού, γεωτρήσεις, μετρητές Δ.Ε.Η., υπόστεγα κατ΄ εφαρμογή της σχετικής περί των κατασκευών αυτών νομοθεσίας.
Η έγκριση για τη γεωργική εκμετάλλευση χορηγείται, κατόπιν σχετικής οικονομοτεχνικής μελέτης βιωσιμότητας της γεωργικής εκμετάλλευσης.
Οι δημόσιες εκτάσεις, ως και οι κοινόχρηστες και διαθέσιμες εποικιστικές δασικές εκτάσεις μπορούν να διατεθούν σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα για δενδροκομική ή γεωργική καλλιέργεια και εκμετάλλευση κατόπιν της σχετικής μελέτης και κάτω από ειδικές προϋποθέσεις.
