Ο στόχος της ευρωπαϊκής οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας 2018/2001 (RED II) είναι να παράγεται το 32% της κατανάλωσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έως το 2030. Τα κράτη μέλη πρέπει να μεταφέρουν την οδηγία «Καθαρή ενέργεια για όλους» έως τις 30 Ιουνίου 2021.
Σε αυτό το σενάριο, η έρευνα RENAISSANCE φωτογραφίζει την κοινωνική αποδοχή των ευρωπαίων πολιτών για την ενεργειακή μετάβαση προς τις ανανεώσιμες πηγές: νέα επιχειρηματικά μοντέλα θα μπορούσαν εύκολα να εφαρμοστούν εάν εξασφαλιστεί μια καλύτερη αμφίδρομη επικοινωνία σχετικά με τις πολιτικές μεταξύ θεσμών και πολιτών. Οι πιθανοί καταναλωτές απαιτούν υψηλά επίπεδα διαφάνειας στο κόστος των συστημάτων παραγωγής ενέργειας και διαβεβαίωση για τις επιπτώσεις στην υγεία και την ασφάλεια.
Έρευνα RENAISSANCE
Γνωρίζουμε όλοι ότι ο τρόπος με τον οποίο παράγεται η ενέργεια έχει ισχυρό αντίκτυπο στο περιβάλλον. Οι πολίτες είναι πεπεισμένοι ότι είναι κυρίως ευθύνη των υπευθύνων χάραξης πολιτικής και των παραγωγών ενέργειας να προωθήσουν την ενεργειακή επανάσταση που προωθεί και επενδύει σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν ότι υφίστανται κίνητρα και μέτρα για τη μετάβαση των καταναλωτών σε «πράσινες» ενέργειες, αλλά τα θεωρούν σε μεγάλο βαθμό ανεπαρκή. Σχετικά με τη δυνατότητα εγκατάστασης μικρών συστημάτων στις δικές τους ιδιοκτησίες ή αποδοχής μικρών εγκαταστάσεων για την παραγωγή και κατανάλωση τοπικής ανανεώσιμης ενέργειας, τα οφέλη για το περιβάλλον και την οικονομία είναι ξεκάθαρα, αλλά το κόστος συντήρησης φοβίζει.
Εδώ είναι μερικά από τα βασικά ζητήματα που διερευνήθηκαν από την έρευνα RENAISSANCE: ποιο είναι το επίπεδο ευαισθητοποίησης των ευρωπαίων πολιτών σχετικά με την παραγωγή ενέργειας και τις επιπτώσεις της στο περιβάλλον και την κοινωνία; Είναι οι άνθρωποι έτοιμοι να δεχτούν μια αλλαγή στην παραγωγή και τα πρότυπα διανομής, συμπεριλαμβανομένου του να γίνουν οι ίδιοι συμπαραγωγοί καταναλωτές (παραγωγοί και καταναλωτές ενέργειας); Ποιοι είναι οι κύριοι οδηγοί, τι φοβούνται, πώς οραματίζονται ένα ιδανικό ενεργειακό μέλλον; Η ομάδα της έρευνας επικοινώνησε με περισσότερα από 200 άτομα στην Ευρώπη και πέραν αυτής και αποτελεί μέρος της στρατηγικής για την εμπλοκή των ενδιαφερομένων μερών του ερευνητικού έργου RENAISSANCE στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020».
Με την οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας 2018/2001 (RED II), η Ευρώπη στοχεύει στο να διατηρήσει την ΕΕ παγκόσμιο ηγέτη στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και συμβάλλει στην εκπλήρωση των δεσμεύσεών της για μείωση των εκπομπών βάσει της Συμφωνίας του Παρισιού (στόχος για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο 32% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας έως το 2030). Η οδηγία παρέχει έναν σαφή ορισμό των Κοινοτήτων Ανανεώσιμης Ενέργειας (ΚΑΕ) και των Τοπικών Κοινοτήτων Ενέργειας (ΤΚΕ), εισάγει μοντέλα διακυβέρνησης και τελικά ανοίγει τη δυνατότητα ανταλλαγής και εμπορίας ενέργειας σε μια πιο δημοκρατική αγορά ενέργειας. Ο στόχος του RENAISSANCE είναι να υποστηρίξει και να προωθήσει τις ΚΑΕ εντοπίζοντας τις πιο αποτελεσματικές λύσεις και επιχειρηματικά μοντέλα ανάλογα με το ιδιαίτερο περιβαλλοντικό και κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο. Η έρευνα εξετάζει έτσι την ευαισθητοποίηση και τις προσδοκίες των ευρωπαίων πολιτών σχετικά με τα αναδυόμενα επιχειρηματικά μοντέλα στην αγορά ενέργειας: Τοπικές και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δίκτυα Peer-to-Peer δίκτυα και εικονικές εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας.
Παρά την πανδημία, η έρευνα αποκαλύπτει πώς η κλιματική αλλαγή παραμένει ο κύριος λόγος ανησυχίας για τους ευρωπαίους πολίτες. «Τα στοιχεία δείχνουν ότι το περίπλοκο δίκτυο σχέσεων μεταξύ ανθρώπινων δραστηριοτήτων και φυσικών γεγονότων συχνά δεν είναι καλά κατανοητό, πρέπει να διασφαλίσουμε συνεπείς και κατανοητές επιστημονικές και περιβαλλοντικές πληροφορίες – δήλωσε η Rebecca Hueting, ερευνητής της Βιώσιμης Ενέργειας και Κινητικότητας του οργανισμού Deep Blue, μέλος της κοινοπραξίας του έργου RENAISSANCE – η έρευνα δείχνει επίσης έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ πολιτών, ευρωπαϊκών ρυθμιστικών αρχών και εθνικών ή περιφερειακών αρχών σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Τον Μάιο του 2020 μόνο το 45,9% των ερωτηθέντων γνώριζε για την οδηγία του 2019 «ΚΑΘΑΡΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥΣ» που προωθεί την εφαρμογή συστημάτων παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Μόνο το 54% γνώριζε τα υφιστάμενα κίνητρα για την πράσινη ενέργεια, αλλά λίγοι γνώριζαν λεπτομερώς οποιοδήποτε από αυτά τα μέτρα. Κρίνεται απαραίτητο να ενισχυθεί η επικοινωνία με τους πολίτες χρησιμοποιώντας τόσο θεσμικά όσο και πιο ανεπίσημα κανάλια, διασφαλίζοντας παράλληλα αυστηρή ανταπόκριση με γεγονότα και πραγματικές ευκαιρίες προς την αλλαγή».
Η αποτελεσματική επικοινωνία είναι ιδιαίτερα σχετιζόμενη: το 80% του δείγματος παραδέχεται ότι είναι πιθανό να ζητήσει συμβουλές κατά τη μετάβαση σε προμηθευτή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ωστόσο δεν είναι σαφές ποιες είναι αξιόπιστες πηγές πληροφοριών. Οι άνθρωποι εμπιστεύονται κυρίως τους φίλους και τους συναδέλφους τους αντί να κάνουν μια μακρά ανάγνωση ακαδημαϊκών περιοδικών, κανονισμών ή δελτίων θεσμικών οργανισμών. Η τηλεόραση, το ραδιόφωνο και οι εφημερίδες θεωρούνται ως οι λιγότερο αξιόπιστες.
«Πιστεύω ότι αυτό που εμφανίστηκε σε επιχειρηματικά μοντέλα στη νέα αγορά ενέργειας είναι επίσης πολύ ενδιαφέρον – πρόσθεσε η Alessandra Tedeschi, επικεφαλής Έρευνας & Ανάπτυξης του οργανισμού Deep Blue – το τρέχον μοντέλο, κατά το οποίο οι καταναλωτές αγοράζουν από μεγάλους φορείς διαχείρισης ενέργειας, είναι το λιγότερο προτιμητέο. Η ιδανική λύση, ειδικά μεταξύ των νεότερων, είναι αντιθέτως το σενάριο των τοπικών κοινοτήτων ανανεώσιμης ενέργειας: η αυτοπαραγόμενη ενέργεια εξυπηρετεί την κάλυψη των αναγκών των μελών της, το πλεόνασμα αποθηκεύεται, πωλείται σε άλλους καταναλωτές ή τροφοδοτείται στο δημόσιο δίκτυο και τα κέρδη διανέμονται μεταξύ των μελών της κοινότητας. Δεδομένου ότι τεχνολογίες όπως το blockchain, το DLT και οι έξυπνες συμβάσεις βρίσκονται πλέον σε ώριμο στάδιο, μπορούν να διευκολύνουν την σύνδεση των τελικών χρηστών. Επιπροσθέτως, η προσέγγιση του RENAISSANCE προτείνει μεγαλύτερη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων και των ενδιαφερόμενων μερών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Έρευνες όπως αυτή μπορούν να παρέχουν μια αρχική καθοδήγηση για την κάλυψη των κενών επικοινωνίας και συμμετοχής. Οι καιροί για μια ενεργειακή μετάβαση φαίνεται τώρα ώριμοι και εναπόκειται στους υπεύθυνους χάραξης της πολιτικής και στις ρυθμιστικές αρχές ώστε να επιταχύνουν το ρυθμό».
