Ως μια καλά υπολογισμένη κίνηση περαιτέρω αποδυνάμωσης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και συγκεντρωτισμού εξουσιών προκειμένου να προχωρήσει η τσιμεντοποίηση των πόλεων με φόντο τον ΝΟΚ (Νέος Οικοδομικός Κανονισμός) χωρίς… ενοχλητικούς δημάρχους, αντιμετωπίζουν οι αιρετοί τις εξαγγελίες του Πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη στη ΔΕΘ 2025 για απόσχιση των Πολεοδομιών από τους δήμους και μεταφορά τους στο Κτηματολόγιο.
Ο κ. Μητσοτάκης συνέδεσε τη μεταρρύθμιση με τα φαινόμενα διαφθοράς που είδαν τους τελευταίους μήνες το φως της δημοσιότητας εμφανιζόμενος, πάντως, να αγνοεί ακόμα και τη νομική μορφή του φορέα υποδοχής των Υπηρεσιών Δόμησης (ΥΔΟΜ). Εκανε λόγο για μεταφορά τους στην Κτηματολόγιο Α.Ε. κάτι που έχει πάψει να ισχύει από το 2018 όταν ο φορέας του Ελληνικού Κτηματολογίου μετασχηματίστηκε σε Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου.
Η πρόταση έχει ήδη προκαλέσει κύμα αντιδράσεων από φορείς της Αυτοδιοίκησης, συλλόγους μηχανικών και εργαζομένους στις πολεοδομίες, με βασικά επιχειρήματα την απουσία συνταγματικής βάσης, τη διοικητική αποδυνάμωση των δήμων και τον κίνδυνο περαιτέρω απορρύθμισης του συστήματος ελέγχου της δόμησης.
Ο Πρωθυπουργός χαρακτήρισε τη μεταρρύθμιση ως την τρίτη μεγάλη θεσμική τομή της παρούσας διακυβέρνησης. «Είναι εκείνη που θα επιτρέψει στον καθένα να ξέρει πού θα χτίσει, τι και με ποιους όρους, με βάση το ψηφιακό Κτηματολόγιο».
Επιπλέον, ανέφερε ότι η μεταφορά των ΥΔΟΜ στο Κτηματολόγιο εντάσσεται στον σχεδιασμό για ολοκληρωμένη χωροταξική πολιτική και αντιμετώπιση της αυθαίρετης δόμησης. Μιλώντας για τις υπάρχουσες πολεοδομίες, δήλωσε: «Αυτές οι πολεοδομίες, που δυστυχώς πολλές φορές υπήρξαν εστίες εξυπηρετήσεων ή ακόμα και διαφθοράς, θα υπηρετούν πια την αληθινή τους αποστολή».
Ο κ. Μητσοτάκης υπογράμμισε πως «η οργάνωση του χώρου είναι η μεγαλύτερη “σιωπηλή” μεταρρύθμιση που επιχειρούμε».
Να σημειωθεί, πάντως, ότι το Κτηματολόγιο, το οποίο θα υποδεχτεί τις Πολεοδομίες κατά τον κυβερνητικό σχεδιασμό υπάγεται – επί του παρόντος τουλάχιστον – στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, το οποίο καμία σχέση δεν έχει με τον χωρικό σχεδιασμό. Μένει να φανεί εάν το Κτηματολόγιο θα αλλάξει για ακόμα μία φορά υπουργείο ύστερα από τη μεταφορά του από την παρούσα κυβέρνηση από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Η υποστελέχωση του Κτηματολογίου
Προς απάντηση είναι και το ερώτημα εάν ο φορέας είναι σε θέση να αναλάβει περαιτέρω αρμοδιότητες και αν αυτό θα γινει με την …δοκιμασμένη μέθοδο του outsourcing. Οι ίδιοι οι εργαζόμενοι του Κτηματολογίου έχουν εκφράσει πολλές φορές την ανησυχία τους για την εμπλοκή εξωτερικών συνεργατών με κρίσιμες πληροφορίες. Εχουν επίσης αναφερθεί πολλές φορές στην υποστελέχωση του φορέα. Και όλα αυτά ενώ ο φορέας είχε υποστεί ένα πολυήμερο μπλακ άουτ στα συστήματά του μόλις τον περασμένο Ιούνιο οπότε και αποκαλύφθηκε ότι κρίσιμες πληροφορίες για την ακίνητη περιουσία πολιτών και Δημοσίου είχαν αφεθεί σε συστήματα 25ετίας με ανεπαρκέστατη – αν όχι καμία – συντήρηση.
Αλλά και οι ίδιες οι Πολεοδομίες τις τελευταίες δεκαετίες έχουν αλλάξει χέρια πολλές φορές. Υστερα από δεκαετίες πειραματισμών και ένα πήγαινε – έλα της αρμοδιότητας σχεδόν ανά 15ετία μετά το 1983 από Νομαρχίες σε δήμους, πλέον καταλήγουν στο Κτηματολόγιο με τις εξελίξεις να διαψεύδουν ακόμα και τις κυβερνητικές διαρροές που επέμεναν σχεδόν έως την τελευταία στιγμή ότι θα επιστρέψουν στο κεντρικό κράτος και συγκεκριμένα στο υπουργείο Περιβάλλοντος.
Οσον αφορά τον ακριβή σχεδιασμό της κυβέρνησης, αυτός αναμένεται να ξεδιπλωθεί τις επόμενες ημέρες. Πηγές κοντά στην υπόθεση διαβεβαιώνουν, πάντως, το «ethnos.gr» ότι η μεταρρύθμιση δεν ήταν ένα στιγμιαίο πολιτικό σχέδιο, αλλά αποτέλεσμα τρίμηνης λεπτομερούς επεξεργασίας, η οποία κρατήθηκε σε άκρα μυστικότητα.
Τονίζουν ότι θέματα στελέχωσης και άλλα κρίσιμα ζητήματα θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να επιλυθούν με την υπαγωγή των Πολεοδομιών απευθείας στο υπουργείο Περιβάλλοντος προσθέτοντας ότι το Κτηματολόγιο διαθέτει την απαιτούμενη ευελιξία για στελέχωση, προσλήψεις και οργανωτική αυτοτέλεια και προσθέτοντας ότι υπάρχουν προγραμματικές συμβάσεις, ενώ ο φορέας έχει δομές σε όλη την Ελλάδα και δυνατότητα να προβαίνει σε συμβάσεις για κτίρια και υποδομές. Ξεκαθαρίζουν επίσης ότι στον φορέα του Κτηματολογίου θα υπαχθεί η αρμοδιότητα των οικοδομικών αδειών και των αυθαιρέτων.
Οι ίδιες πηγές μάλιστα αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο να αλλάξει υπουργείο υπαγωγής το Κτηματολόγιο επιστρέφοντας στο ΥΠΕΝ.
Δήμαρχοι: Η κυβέρνηση δεν απαντά στη διαφθορά, αλλά μας τιμωρεί για τον ΝΟΚ
Θέση μάχης απέναντι στους κυβερνητικούς σχεδιασμούς παίρνει η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδος (ΚΕΔΕ) και οι δήμαρχοι αντιδρώντας με σφοδρότητα στην εξαγγελία και χαρακτηρίζοντάς την αντισυνταγματική.
«Η πρόθεση αφαίρεσης της αρμοδιότητας των ΥΔΟΜ από την πρωτοβάθμια Αυτοδιοίκηση είναι αντισυνταγματική και προσβάλλει ευθέως τα άρθρα 101 και 102 του Συντάγματος», επισημαίνει στο «ethnos.gr» ο Α’ Αντιπρόεδρος της ΚΕΔΕ και δήμαρχος Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης, Γρηγόρης Κωνσταντέλλος προσθέτοντας ότι ετοιμάζεται ήδη προσφυγή στη δικαιοσύνη.
«Η αλλαγή αντί να αποκεντρώνει, συγκεντρώνει», σημειώνει εξηγώντας ότι περιστατικά διαφθοράς περιορισμένης κλίμακας εργαλειοποιούνται από την κυβέρνηση προκειμένου να δημιουργηθεί η εικόνα μιας υπερμεγέθους κατάστασης διαφθοράς και διαπλοκής και να αιτιολογηθεί η μεταφορά των Πολεοδομιών στο Κτηματολόγιο, ενώ πίσω από όλα κρύβεται ο… ΝΟΚ.
«Πρόκειται για την επιτομή του αυταρχισμού και του καθεστωτισμού. Τις Πολεοδομίες τις παίρνουν όχι γιατί υπήρχε διαφθορά, αλλά γιατί έχασαν 10 – 0 από τους δήμους και την ΚΕΔΕ που εμπόδισαν την προσπάθειά τους να τσιμεντώσουν τα πάντα. Ολα γίνονται για να μην έχουν όπλα οι δήμοι να αμυνθούν. Για την Αυτοδιοίκηση αυτό είναι αιτία πολέμου. Δεν μπορεί πλέον να υποχωρεί στα πάντα».
Ο ίδιος αναρωτιέται για τον τρόπο με τον οποίο θα στελεχωθούν οι ΥΔΟΜ στον νέο φορέα σπεύδοντας να προειδοποιήσει ότι οι δήμοι δεν έχουν το περιθώριο να παραχωρήσουν ούτε έναν υπάλληλο: «Εχουμε αποσπάσει προσωπικό σε παράλληλα καθήκοντα διότι επί χρόνια δεν μας έδιναν ούτε υλικούς ούτε ανθρώπινους πόρους για τη λειτουργία των ΥΔΟΜ».
Ο κ. Κωνσταντέλλος υπενθύμισε ότι η ΚΕΔΕ είχε κερδίσει ήδη νομικές προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας για τον έλεγχο του ΝΟΚ και χαρακτήρισε τη νέα μεταρρύθμιση «πολιτική απάντηση» της κυβέρνησης.
Με ιδιαίτερα αιχμηρό ύφος, τοποθετήθηκε ο δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας. Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σημείωσε πως «ο Πρωθυπουργός θυμήθηκε την Αυτοδιοίκηση μόνο για να την τιμωρήσει».
Κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι αφαιρεί από τους δήμους ένα από τα βασικότερα εργαλεία τοπικής ανάπτυξης, λίγο μετά τις αντιδράσεις της Αυτοδιοίκησης στη ρύθμιση του ΝΟΚ: «Η κυβέρνηση αφαιρεί από τους Δήμους το πολεοδομικό εργαλείο, λίγο καιρό μετά την παρέμβασή μας για την αποτροπή της τσιμεντοποίησης μέσω του ΝΟΚ».
Και προσέθεσε πως αφού δεν κατάφερε να ελέγξει τις Πολεοδομίες, τις παίρνει, ενώ άφησε σαφέστατες αιχμές για τα ζητήματα διαφθοράς: «Εύλογα αναρωτιέται κανείς πώς η «αγαπημένη» Κυβέρνηση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, η Κυβέρνηση του ΟΠΕΚΕΠΕ, εμφανίζεται ως εξυγιαντής κατά της διαφθοράς. Της διαφθοράς που ο Δήμος Αθηναίων πολέμησε και πολεμάει αποτελεσματικά, σπάζοντας όλα τα αποστήματα που κληρονόμησε».
Στηλιτεύει την πλειοψηφία της ΚΕΔΕ, που «όπως φαίνεται, ακόμη χειροκροτεί τον Πρωθυπουργό» καταλήγοντας πως «είναι ώρα όσοι πιστεύουν στην Αυτοδιοίκηση, να αναλάβουν τις ευθύνες τους και να αντιδράσουν δυναμικά».
Κατάργηση δια της απαξίωσης
Οι περισσότεροι από τους γνωρίζοντες το ζήτημα των Πολεοδομιών είχαν προειδοποιήσει για αρνητικές εξελίξεις που θα έρχονταν από τη διαχρονική απαξίωσή τους. Σύμφωνα με τα στοιχεία που είχαν παρουσιαστεί σε ημερίδα των εργαζομένων στις ΥΔΟΜ πριν μερικούς μήνες, από τους 325 δήμους της χώρας, μόνο οι 179 (ποσοστό 55%) διαθέτουν ενεργή ΥΔΟΜ. Πολλές από αυτές υπολειτουργούν, με μόλις 1 έως 3 μηχανικούς ή και καθόλου προσωπικό Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης, ενώ υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι υπάλληλοι εργάζονται για περισσότερους από έναν δήμους. Ενδεικτικά, η ΥΔΟΜ Πειραιά εξυπηρετεί 10 δήμους.
Οι υπηρεσίες πάσχουν από ακραία υποστελέχωση εξαιτίας της οποίας μάλιστα δεν έχουν ενεργοποιηθεί ούτε οι προβλεπόμενοι δειγματοληπτικοί έλεγχοι στο 30% των οικοδομικών αδειών που εκδίδονται χωρίς προέγκριση ούτε και στο 10% των «τακτοποιημένων» αυθαιρέτων, ο αριθμός των οποίων ξεπερνά το 1,5 εκατομμύριο με αποτέλεσμα να ελλοχεύει ο κίνδυνος δημιουργίας μιας νέας γενιάς e-αυθαιρέτων, αλλά και διόγκωσης των πολεοδομικών προβλημάτων.
Την ίδια στιγμή η Γενική Διεύθυνση Σώματος Επιθεωρητών και Ελεγκτών και η Διεύθυνση Εφαρμογής Σχεδιασμού και Ελέγχου Δομημένου Περιβάλλοντος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχουν συνολικά 40 υπαλλήλους, όταν ο νόμος του 2017 προέβλεπε τη δημιουργία Παρατηρητηρίων Δόμησης με 500, τα οποία δε δημιουργήθηκαν ποτέ.
«Οταν μιλας για διαφθορά, φρόντισε να έχεις ξεκαθαρίσει τα του οίκου σου», απαντά στις εξαγγελίες ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Μηχανικών Δημοσίου (ΠΟ – ΕΜΔΥΔΑΣ), Δημήτρης Πετρόπουλος.
«Εδώ και χρόνια υπήρξε εσκεμμένη πολυνομία και πολύ κακή νομοθέτηση. Οταν η νομοθεσία παραμένει προβληματική, δημιουργείται εύφορο έδαφος για να ανθίσει η διαφθορά», τονίζει προσθέτοντας πως το Κτηματολόγιο έχει εντελώς διαφορετικό αντικείμενο και δεν έχει πολεοδομικό χαρακτήρα: «Η Πολεοδομία έχει τρεις λειτουργίες: την έκδοση αδειών, τον έλεγχο των αυθαιρέτων και τον τοπικό πολεοδομικό σχεδιασμό. Εκτός των αδειών, τα υπόλοιπα δεν μας αφορούν; Το τελικό συμπέρασμα είναι πως οδεύουμε προς οριστική διάλυση», καταλήγει.
