Τα Data Centers, τα υπερπολυτελή θέρετρα, τα ενεργειακά πιστοποιημένα ευέλικτα – έξυπνα κτήρια γραφείων, τα retailboxes και τα logistics – ακίνητα αποθήκευσης και τροφοδοσίας θα είναι οι κατηγορίες ακινήτων που θα βγουν «νικητές» από την πανδημία.
Το Ταμείο Ανάκαμψης, με κονδύλια που θα βελτιώσουν τις υποδομές θα συμβάλουν θετικά στην επόμενη μέρα του real estate, ενώ και ο ψηφιακός μετασχηματισμός θα βοηθήσει στη διαφάνεια σε ό,τι έχει να κάνει με τα ακίνητα.
Τα παραπάνω επεσήμαναν πέντε ανώτατα στελέχη του real estate μιλώντας χθες στο 22ο ετήσιο Capital Link Invest in Greece Forum.
Με βάση τα σχετικά στοιχεία ο κλάδος των logistics πρωταγωνιστεί. Είναι χαρακτηριστικό ότι έχουν επενδυθεί σε αυτό τον κλάδο από το 2008 συνολικά 185 εκατ. ευρώ από θεσμικά χαρτοφυλάκια στη χώρα μας, με το 50% αυτών το έτος που διανύουμε.
Ο Στέλιος Ζαββός, πρόεδρος της Orilina Properties ΑΕΕΑΠ (Ανώνυμη Εταιρεία Επενδύσεων Ακίνητης Περιουσίας), ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος του Zeus Capital Management, σημείωσε ότι το Ταμείο Ανάκαμψης αποτελεί μεγάλη ευκαιρία για τη χώρα, ενώ εκτίμησε ότι τα Data Centers και τα logistics θα είναι στην πρώτη γραμμή τα επόμενα χρόνια. Για τα ξενοδοχεία είπε ότι η πορεία τους θα εξαρτηθεί από την κατηγορία στην οποία ανήκουν. «Τα κονδύλια από το Ταμείο Ανάκαμψης θα πάνε σε μεγάλο βαθμό σε κλάδους όπως οι υποδομές, οι ενεργειακές αναβαθμίσεις κ.τ.λ.. Το γεγονός αυτό θα επηρεάσει θετικά τον κλάδο των logistics, ενώ η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης στα κτήρια θα αναβαθμίσει το κτιριακό απόθεμα σε κατοικίες και γραφεία».
Ο διευθύνων σύμβουλος της Trastor ΑΕΕΑΠ, Τάσος Καζίνος, επεσήμανε ότι τα στοιχεία στα επόμενα τρία χρόνια θα αποδείξουν εάν η πανδημία δημιούργησε στρεβλώσεις στην ελληνική αγορά ακινήτων και πρόσθεσε:
«Αυτό που μπορούμε να επαληθεύσουμε ήδη είναι ότι η πανδημία επιτάχυνε νέες τάσεις στον τομέα των επαγγελματικών ακινήτων και τις ροές κεφαλαίων προς αυτά. Ενώ οι τομείς του τουρισμού και του λιανικού εμπορίου πρέπει να εξετάσουν νέα μοντέλα ανάπτυξης της πελατειακής βάσης τους και κλαδικής συγκέντρωσης (αναδιάρθρωσης), ώστε να εξέλθουν της κρίσης, παρατηρείται μια μεγάλη κεφαλαιακή εισροή προς ποιοτικά ακίνητα μεγάλης προβολής και ποιότητας αλλά και «αντοχής» έναντι των επιπτώσεων της πανδημίας, όπως χαρακτηριστικά συμβαίνει στον κλάδο της εφοδιαστικής αλυσίδας και των logistics. Στον κλάδο των γραφείων θα χρειαστεί ακόμα ικανός χρόνος να συνεκτιμηθεί η απόδοση κόστους – οφέλους στην παραγωγικότητα μίας πιθανής τμηματικής μετάβασης στην τηλεργασία σε σταθερή βάση.
Συνεκτιμώντας, επομένως, τα θεμελιώδη στοιχεία, που επικρατούσαν και πριν την έναρξη της υγειονομικής κρίσης, και την υπάρχουσα ρευστότητα στις κεφαλαιαγορές, η ελληνική αγορά ακινήτων μεσοπρόθεσμα, στην μετά Covid-19 περίοδο, έχει τη δυνατότητα να προσφέρει υπεραξίες σε όλο το φάσμα της».
Ο διευθύνων σύμβουλος της Prodea Investments ΑΕΕΑΠ, Αριστοτέλης Καρυτινός, εκτίμησε ότι τα ακίνητα διέρχονται μια προσωρινή κατάσταση και σταδιακά η αγορά θα επανέλθει. Όπως είπε «πριν την πανδημία υπήρχε μία τάση για αύξηση ενοικίων στα επαγγελματικά ακίνητα, η οποία σταμάτησε προς το παρόν, ή θα έλεγα καλύτερα ότι απλώς παρατηρείται μία διακοπή. Ο κλάδος των καταστημάτων δέχθηκε μεγάλο πλήγμα κατά τη διάρκεια της κρίσης, ωστόσο για τους άλλους κλάδους είμαι αισιόδοξος και κυρίως για το κομμάτι των logistics που αποδείχθηκαν ανθεκτικά. Το ίδιο βλέπω και για τον τομέα της φιλοξενίας, που θα έχει μεν 1 ή 2 δύσκολα χρόνια, όμως εκτιμώ ότι στη συνέχεια η ζήτηση θα ανακάμψει σε σχήμα V (ταχεία άνοδος ακολουθούμενη από μεγάλη ύφεση)».
«Προσωπικά, είμαι αισιόδοξος και θα συνεχίσουμε να επενδύουμε σε αυτούς τους τομείς», σημείωσε ο ίδιος αναφέροντας ότι η επίπτωση στα έσοδα της Prodea από την πανδημία είναι περίπου 10% (κυρίως λόγω των ξενοδοχείων), ενώ σε σχέση με την επενδυτική δραστηριότητα της εταιρείας «δεν υπήρξαν σημαντικές διαφοροποιήσεις από την στιγμή που είχαμε επαρκή ρευστότητα, όμως, μεταφέρθηκαν για αργότερα τα σχέδια για την άντληση νέων κεφαλαίων».
«Η πανδημία έχει επιταχύνει σε όλα τα επίπεδα τον ψηφιακό μετασχηματισμό», ανέφερε ο Γιώργος Κορμάς, εκτελεστικός γενικός διευθυντής και επικεφαλής του Real Estate της Τράπεζας Πειραιώς. «Ο ψηφιακός μετασχηματισμός στο real estate είναι μονόδρομος και αυτός είναι από τους βασικούς λόγους για τους οποίους θεωρούμε ότι τα Data Centers θα κυριαρχήσουν».
Απαντώντας σε ερώτηση αν το τραπεζικό σύστημα μπορεί να στηρίξει αυτή την στιγμή μεγάλα έργα στα ακίνητα, ο κ. Κορμάς σημείωσε ότι «είναι έτοιμο να υποστηρίξει ώριμες, βιώσιμες επενδύσεις στα ακίνητα». Προανήγγειλε ότι η Πειραιώς θα παρουσιάσει σύντομα μια πρωτοποριακή πλατφόρμα παρουσίασης των ακινήτων με τη χρήση των νέων τεχνολογιών, όπως είναι η Επαυξημένη Πραγματικότητα.
Ο Γιώργος Χρυσικός, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος Grivalia Management (που συνδέεται με τον όμιλο της Eurobank) επεσήμανε ότι «τα Data Centers είναι το προϊόν του μέλλοντος, καθώς τα δεδομένα αυξάνονται εκθετικά. Πολυτελή θέρετρα που προσφέρουν μια απαράμιλλη ποιότητα χώρου, αποκλειστικότητα και ασφάλεια, ήταν οι ξεκάθαροι νικητές αυτό το καλοκαίρι και θα συνεχίσουν να προηγούνται. Παρά την τηλεργασία, υπάρχει ακόμα η ανάγκη για χώρους γραφείων υψηλής ποιότητας. Ωστόσο, οι τιμές των παλαιών κτηρίων σαφώς θα μειωθούν καθώς η ζήτηση θα επικεντρώνεται σε βιώσιμες προσφορές. Τα retail boxes, όπως τα σούπερ μάρκετ παρουσίασαν πολύ ισχυρή απόδοση, παρέμειναν ανοιχτά κατά τη διάρκεια του καθεστώτος απαγόρευσης κυκλοφορίας και παρουσίασαν σημαντικά αυξημένο όγκο πωλήσεων. Η ζήτηση ακινήτων logistics και τροφοδοσίας αυξάνεται παράλληλα με τη σημαντική ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου».
